Eggert Sólberg

Jæja, þá líður víst að því að hluti jarðarbúa fagnar áramótum. Við Íslendingar höfum á seinni árum heillast mjög að völvum sem þykjast sjá betur en aðrir hvað framtíðin ber í skauti sér. Fjölmiðlarnir draga svo upp ársgömul blöð og rifja upp hversu sannspáar þær voru. Þar sem enginn tekur saman hvað ekki rættist hef ég tekið það verkefni að mér. Ég nenni ekki að fara í gegn um allar spárnar en tek þá þekktustu, völvu Vikunnar. Verkefnið er þó nokkuð snúið þar sem spárnar eru mjög opnar og segja fátt beint út. Reyndar er völvuspáin ágætur dálkur til þess að koma skoðun sinni á framfæri enda á margt sem þar stendur fátt skylt við spádóma. Völvan er einfaldlega að segja hvað henni finnst um menn og málefni. Annað er kommon sens. Það þarf til dæmis ekki skynsama manneskju til að spá því að veðurfar á Íslandi verði rysjótt og að einhverjar jarðhræringar verði.

Á árinu 2007 komst Jónína Bjartmarz ekki á þing, Margrét Sverrisdóttir stóð ekki uppi með pálmann í höndunum eftir uppgjör í Frjálslynda flokknum, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsókn héldu stjórnarsamstarfinu ekki áfram, Sjálfstæðisflokkurinn fór ekki í ríkisstjórn með VG, Björn Bjarnason hætti ekki á árinu, ekkert eldgos varð á Íslandi (þeim er reyndar spáð tveimur á næsta ári), ekki var tekin ákvörðun varðandi Sundabraut, engin lággjaldaflugfélög hófu flug til Íslands, Ólafur Jóhann sendi ekki frá sér bók á árinu og Nylon voru ekki að gera neinar rósir. Eiður Smári náði ekki nýjum hæðum, Sirkus er enn í loftinu sem og fréttastofa Stöðvar 2 og Svanhildur Hólm, Saddam var tekinn af lífi (og það á síðasta ári), Castro er á lífi (allavega samkvæmt talsmönnum hans), Hillary Clinton hætti ekki við forsetaframboð, Beckham flutti ekki til Bretlands og Tom Cruse skildi ekki við Kate Holmes.

Þetta er meðal annars það sem ekki gekk eftir af spádómum Völvunnar fyrir árið 2007. Þrátt fyrir lélega útkomu held ég áfram að lesa spádómana mér til skemmtunar og bölva séu þeir loðnir. Kannski eitthvað af þeim rætist þrátt fyrir allt.

Nú er eiginlega síðasti séns að hlusta á jólalögin. Eitt af mínum uppáhalds jólalögum er A SpaceMan Came Travelling eftir Chris De Burgh’s en í flutningi Páls Óskars og Monicu. Ég held reyndar að lagið sé upphaflega ekki samið sem jólalag en varð það kannski vegna óbeinna tilvísana í Lúkasarguðspjall í textanum. Þar segir frá sendiferð Gabríels erkiengils sem hann fór í til þess að kunngera fjárhirðunum væntalega fæðingu frelsarans. Erkiengillinn sem var samkvæmt Biblíunni sendiboði Guðs er hins vegar ekki nefndur en í laginu stað hans er sungið um geimmann og geimskip. Mig minnir að einhver umræða hafi orðið um lagið þegar það kom út í íslenskri þýðingu fyrir tveimur eða þremur árum. Lagið fékk nafnið Geimferðalangur á hinu ilhýra og þótti þýðingin ókristileg. Dæmi nú hver fyrir sig.

Á langferð um heimanna himinhvel víð
heimsótti geimfari oss forðum tíð.
Og loks sást úr skipinu lágreistur bær,
það ljómaði sem væri þar – stjarna skær.

Hann fór þangað niður sem fjárhúsið var,
þar sem frumburðinn móðir í örmum sér bar
því hann vissi að þarna var veröldu fædd
von sem var alsaklaust barn. – þau urðu hrædd.

,,Jarðarfólk, óttist eigi.” hann bað,
,,ég er aðkomumaður frá fjarlægum stað
sem fagnaðarerindi færi í nótt.”
og hið fegursta lag tók að hljóma – svo blítt og hljótt.

Og sungið: La, la, la…
kærleika kynnist á jörð
hvert lítið barn.
La, la, la

Þá engilblíð tónlistin ómaði hátt
og undrandi fólk tók að streyma að brátt
því skipið sem hátt yfir höfði þeim beið
var himnesk, glóandi stjarna – og lýsti leið

Er morgnaði ókunni maðurinn kvað:
,,Ég má til að kveðja og halda af stað.
Er tifað hér hjá hafa tvöþúsund ár
mun tónlistin hljóma á ný – við saklaus tár.”

Og sungið La, la, la…
Þá tónlistin hljómar á ný – við saklaus tár.
Og sungið: La, la, la…
Kærleika kynnist á jörð
hvert lítið barn.
Núna bíður heimurinn þess að heyra lagið á ný.
Og hinir útskúfuðu bíða í ofvæni.
Einhvers staðar er stjarna á sveimi óravíddunum í
og söngurinn hljómar á ný
við saklaus tár.

Af íslenskum lögum er lag Ingibjargar Þorbergs Hin fyrstu jól við ljóð Akureryarskáldsins Kristjáns frá Djúpalæk mjög ofarlega á mínum jólalagalista. Frá því ég fékk vit til þess að gagnrýna dægurlagatexta hefur reyndar tvennt truflað mig við ljóðið og er feitletra ég þær línur hér að neðan.

Það dimmir og hljóðnar í Davíðsborg
í dvala sig strætin þagga
í bæn hlýtur svölun brotleg sál
frá brunni himneskra dagga
öll jörðin er sveipuð jólasnjó
og jatan er ungbarnsvagga.

Og stjarna skín gegn um skýjahjúp
með skærum lýsandi bjarma
og inn í fjárhúsið birtan berst
og barnið réttir út arma
en móðirin sælasti svanni heims
hún sefur með bros um hvarma

Og hjarðmaður birtist um húsið allt
ber höfga reykelsisangan
í huga flytur hann himni þökk
og hjalar við reifastrangann
svo gerir hann krossmark, krýpur fram
og kyssir barnið á vangann.

En hver nennir svo sem að pæla í smáatriðum eins og textum jólalaga?

Í Skandínavíu óttast margir hefndarverk litlu nissana fái þeir ekki jólagraut. Nú gaf ég ekki nissaninum mínum jólagraut en eitthvað var hann öfugsnúinn þegar ég vaknaði í gærmorgun og leit út um svefnherbergisgluggann. Þar stóð hann upp á gangstétt, þvert á aðra bíla sem enn voru á sínum stað á bílastæðinu. Hið furðulegasta mál þar sem ég hef ekki hugmynd um hver var þarna að verki. Hvað þá hvers vegna einhver var að dunda sér við að stela bílnum mínum á jólanótt, fara smá rúmt á honum, klessa hann töluvert og skila honum til baka.

Að öðru leyti fór jólahald vel fram í Mosfellsbænum. Eftir að hafa fengið mikið af góðum gjöfum á Aðfangadagskvöld horfði ég með öðru auganu á aftansöng úr Dómkirkjunni þar sem Biskupinn notaðist m.a. við gömlu útgáfuna af Biblíunni.

Í fyrra skrifaði ég á bloggið minnispunkt þar sem mér fannst of mikið að gera ráð fyrir hálfu kílói af hangikjöti á mann á Jóladag. Ekki var hlustað á þessi varnaðarorð mín í ár heldur var bætt í og var gert ráð fyrir að hver gestur gæti torgað rúmlega hálfu kílói. Minnisatriði fyrir næsta jólaboð: Venjuleg manneskja borðar ekki rúmlega hálft kíló af reyktu kjöti í jólaboði.

Í orðræðunni um kristni og ekki kristni sem hefur geisað síðustu vikur hefur margt áhugavert komið fram fyrir háskólanema sem er að stúdera trúarlíf og sögu þess. Eitthvað það allra skemmtilegasta fannst mér þegar hinir kristnu sökuðu heiðingja um stuld á jólunum. Jólin væru kristinn siður og annað væru lygar til þess að grafa undan hátíðleik þeirra. Hér fara kristmenn því miður með rangt mál. Aðrir kristnir viðurkenna að jólahald kunni að vera upphaflega heiðið en óvissan um það sé svo mikil að ekki sé hægt að halda því fram, samtímaheimildir skorti o.s.frv. Í anda jólanna ætla ég ekki að fjalla um þær samtímaheimildir sem við höfum fyrir tilvist Krists heldur fjalla stuttlega um langa sögu jólanna.

Þó við kennum jólin í dag við fæðingu frelsarans eru jólin að öllum líkindum ekki kristin siður í upphafi. Í Biblíunni er ekki getið um fæðingardag Jesú og er það engin tilviljun. Í frumkristni var áherslan lögð á verk Jesú í lifanda lífi, dauðann á krossinum, upprisuna og himnaförina. Sjaldan hélt almenningur upp á fæðingardag sinn en öðru máli gegndi með konunga og höfðingja.

Við eins og svo margir íbúar Norður Evrópu þekkjum myrkrið sem ríkir í skammdeginu. Myrkrið er ekki eitthvað nýtt fyrirbæri. Ímyndum okkur að við séum stödd á bóndabæ árið 300 f.kr. Þar er engin götulýsing, ekkert rafmagn og lítil sem engin birta. Það er því fagnaðarefni þegar dag tekur að lengja á sólstöðum. Hátíðin sem haldin var til að fagna því að brátt tæki að birta á ný nefndist á norrænu jól. Vetrarhátíðir voru vinsælar skemmtanir í mörgum landbúnaðarsamfélögum fyrri tíma. Tímasetningin hentaði líka vel, þá var til nægur matur og frekar lítið var að gera í bústörfum.

Ef við förum enn lengra aftur í sögunni þá hittist fólk fyrir um 4000 árum síðan í Mesopótamíu og hélt 12 daga hátíð á vetrarsólstöðum. Hátíðin var haldin til að sýna guðinum Marduk virðingu. Persar og Babýloníumenn héldu einnig upp á vetrarsólstöður þar sem þrælar og húsbændur skiptu á hlutverkum í einn dag. Grikkir blótuðu Kronos á þessum tíma og Rómverjar héldu upp á hátíð Satúrnusar, guðsins sem stjórnaði frjósemi jarðar. Hinum frumkristnu þóttu þessi hátíðarhöld rómverja vera hin mesta falsguðadýrkun.

Saturnalia stóð yfir í nokkra daga um miðjan desember í Rómarveldi. Þar skemmtu menn sér m.a. með áti, drykkju og gjöfum. Rómverjar héldu aðra svipaða hátíð í byrjun janúar. Að öllum líkindum urðu þessar hátíðir seinna að einni. Það var loks Júlíus Sesar sem ákvað 46 f.Kr. að kenna 25. desember við vetrarsólhvörf (dagsetningin var látin halda sér þrátt fyrir villur sem fylgdu hlaupári) Sirka 330 árum seinna ákvað Árlíanus keisari að fæðingardagur hinnar ósigrandi sólar skildi haldinn hátíðlegur 25. desember.

Margt átti eftir að breytast í Rómarríki. Yfirvöld þar sáu að m.a. var betur hægt að stjórna almenning með innleiðingu kristinnar trúar. Svo varð úr og 380 var kristin trú ríkistrú í Rómarveldi. Eins og víðar þar sem kristninn siður hóf innreið sína var lögð áhersla á að aðlaga siðinn að þeim sið sem var þar fyrir. Þannig var ekki hætt að halda upp á Saturnaliu heldur var hátíðin tengd við kristna trú og almenningur fékk áfram heimild til að skemmta sér í desember, syngja og dansa, vitja vinafólks og gefa gjafir.

Kirkjan vann hins vegar smám saman að því að breyta hugsunarhætti fólks þannig að hátíðin væri fyrst og fremst fæðingarhátíð frelsarans en ekki til heiðurs hinni ósigrandi sól eins og hún hafði verið um aldir. Við höfum samtímaheimildir fyrir þessu markmiði kirkjunnar. Þá er vel þekkt bréf Gregoríus páfa frá 601 sem hann skrifar til biskupsins af Kantaraborg. Þar sem hann segir kirkjuna þurfa að þola siði alþýðunnar en gæða þá kristilegum anda. Bréfið kemur heim og saman við þær hugmyndir sem við höfum um það hvernig kristnun fór fram.

Vér brjótum niður hugsmíðar og allt, sem hreykir sér gegn þekkingu á Guði, og hertökum hverja hugsun til hlýðni við Krist. (Kor. 10:5)

Þó jólin eigi sér heiðna sögu þá er ekki þar með sagt að kristnir menn hafi ekki sett mark sitt á hátíðarhöldin. Þegar kom að því að ákveða fæðingardag krists voru margir dagar sem komu til greina. Það var síðan árið 440 sem kirkjan lýsti því yfir opinberlega að 25. desember væri fæðingardagur Krists. Voru þá margir ósáttir enda vissi fólk eins og var að ekkert er vitað um fæðingardaginn.

Önnur sögupersóna ekki ósvipuð Kristi, persneski guðinn Míþras átti að hafa fæðst 25. desember. Hann var sólguð og því eðlilegt að tengja fæðingu hans við vetrarsólstöður. Rómverjar komust í kynni við þessi trúarbrögð á ferðum sínum til austurs 1. öld f.kr. Míþras fæddist eimmitt eins og Kristur af hreinni mey og eru sögur af honum um margt líkar sögum sem gengu um Jesú. Það var líka þannig að fylgjendur þeirra börðust um hylli almennings allt þar til kristni var gerð að ríkistrú í Rómarveldi.

Þeir sem halda vildu upp á fæðingardag Jesú um leið og skírn hans völdu 6. janúar. Það spruttu síðan seinna upp deilur um það hvort rétt væri að hann hefði orðið guðlegur þegar hann var skírður eða við fæðingu. En sú dagsetning var ekki tilviljun enda héldu þeir sem voru Osíris-Aion trúar í Egyptalandi mikla hátíð á þeim degi enda hófust um það leyti flóð í Níl.

Í kvæði um Harald hárfagra frá 9. öld er talað um að „drekka jól“ og „heyja Freys leik“. Þá er getið um það í Gulaþingslögum að öllum sé skylt að brugga og eiga öl til jóla. Úr sögum sem gerast á Íslandi fyrir kristnitöku og skráðar voru 2-300 árum síðar er víða getið um jólahald og þá oftast í tengslum við samkomur þar sem drukkið var og etið. Í Heiðreks sögu er m.a. getið um Freys blót. Við skulum ekki gleyma því að allt til ársins 1000 var ríkjandi trúfrelsi á Íslandi. Hér hafa jafnvel verið allt frá landnámi kristnar fjölskyldur sem héldu upp á jólin.

Íslendingar hefja jólahald sitt á miðaftan daginn fyrir Jóladag og miða við gyðinglegt tímatal. Þannig hefst hátíðin við sólsetur. Hátíðin sem við höldum hátíðlega á morgun hefur því í gegn um tíðina verið tengd við persneskan sólguð, rómverskan og norrænan frjósemisguð, fæðingarhátíð sólguðs, endurfæðingu sólarinnar, og spámann af gyðingaættum. Ýmsir fylgismenn kristninnar mótmæltu jólahaldi sem í grunninn var heiðið og fram fór með drykkju, veisluhöldum og öðru siðleysi. Kalvin og fleiri siðbótamenn héldu t.d. ekki upp á jólin.

Sr. Magnús Runólfsson á eitt sinn að hafa verið spurður að því hvað það sé að vera kristinn. Magnús var ekki lengi til svars og sagði: „Það er að ganga á móti straumnum. Það er að halda jól í Jesú nafni þegar heimurinn heldur heiðin jól.“

Með þessum stutta pistli óska ég ykkur gleðilegrar hátíðar ljóss og friðar.

Hverjum er best treystandi til þess að meta hæfi umsækjenda um dómaraembætti?

A. Kennari
B. Þrír óháðir lögfræðingar með áratuga reynslu.
C. Félagsliði
D. Dýralæknir

Án þess að ég ætli að kasta rýrð á menntun dýralækna, félagsliða eða kennara þá hafa þeir einfaldlega ekki forsendur til þess að meta hæfi umsækjenda um dómarastöður og enn síður til að taka ákvörðun á innan við þremur klukkustundum hver eigi að fá embættið. Rétt svar er því B (alltaf líður manni vel að merkja við B). Sjálfstæðismenn virðast einir merkja við dýralækninn og er grátlegt að sjá þá ekki geta rökstutt val sitt. Enn grátlegra er þó að fylgjast með bitlausum fjölmiðlum sem virðast ætla láta leika á sig. Með því að skipa í embættið í gær átti að sleppa við óþægilega umfjöllun fjölmiðla enda hefur fólk nóg annað að gera síðasta virka dag fyrir jól en að fylgjast með fréttum.

Röddin í útvarpinu talaði um að dominos kubba í dag. Aldrei heyrt um slíka kubba en hins vegar hef ég hringt í pizzastaði með þessu nafni. Í tölvukerfinu þar heiti ég víst Suf. Að því komst ég í haust þegar ég sótti pizzu á Höfðabakka. Þar var ég spurður hvert föðurnafnið mitt væri. Ég útskýrði fyrir stelpunni að ég héti ekki Suf, allavega hvergi annars staðar en í tölvukerfinu hjá þeim. Í Spönginni í síðustu viku var ég síðan spurður hvort ég héti virkilega Suf? Séu fleiri í vafa þá heiti ég ekki Suf.

Framhaldsnemum í þjóðfræði (veit ekki alveg með aðra nema í Félagsvísindadeild) gengur illa að fá upplýsingar um þá aðstöðu sem þeim stendur til boða eftir áramót í nýju Háskólatorgi. Okkur hefur þó verið bent á sal í einni byggingunni sem á víst að verða okkar fljótlega. Mér brá við að sjá aðstöðuna enda er okkur vægast sagt sniðinn mjög þröngur stakkur og er ekki ólíklegt annað en að plássleysi komi til með að hrjá okkur þar sem borðin eru frekar lítil og sömu sögu er að segja af skápunum. Vonandi verður bætt úr þessu áður en aðstaðan verður tekin í notkun. Tommi var með myndavél á sér þannig að hægt er að deila umræddri aðstöðu með ykkur.

.

Fyrir seinni heimsstyrjöld var Dr. Adam Rutherford vinsæll maður hér á landi. Hann hafði rannsakað pýramídann mikla við Giza og taldi að hann hefði að geyma mikla spádóma. Það sem vakti þó mesta athygli Íslendinga voru kenningar hans um að íslenska þjóðin væri komin af Benjamítum, einni af týndum ættkvíslum hinna fornu Ísraela. Verndarar þeirra voru m.a. þeir sömu og finna má í íslenska skjaldamerkinu.

Nú er ítalinn Giancarlo Gianazza kominn í fréttirnar á Stöð 2 þar sem hann telur sig hafa lesið út úr málverkum Botticelli og Leonardo DaVinci að finna megi hinn heilaga gral í leynilegri hvelfingu við Kjalveg. Ég leyfi mér að efast um að musterisriddararnir hafi á ófriðartíma í Evrópu flutt dýrmæta gripi til Íslands þar sem ríkti “tímaskeið friðar” sem seinna fékk nafnið Sturlungaöld.

“Sæll Eggert,

Til hamingju með próflokin – þú hefur lagt “kúrs dauðans” að baki.”

Einkunn kom í hús seinnipartinn í gær, klukkutíma eftir síðasta munnlega prófið. Valdimar á skilið viðurkenningu fyrir hröð vinnubrögð. Margir kennarar mættu taka hann sér til fyrirmyndar.

En hann talar sjálfur um “kúrs dauðans” og er það svo sannarlega réttnefni. 3571 blaðsíður af greinum og bókum, 923 blaðsíður af glósum, skil á 3-5 blaðsíðna skriflegri greinagerð vikulega um lesefnið þá vikuna, framsaga á einni etnógrafíu og þremur öðrum ítarefnisgreinum, skriflegt próf og munnlegt próf að baki. Jamm, þetta var eitt 5 eininga námskeið og ég þarf aldrei, aldrei, aldrei að ganga í gegn um þetta aftur því ég er frjáls…

Þá er maður víst hálfnaður í prófum. Eitt skriflegt að baki og eitt munnlegt eftir. Uppbyggingin í skriflega prófinu var þannig að við fengum val milli tveggja ritgerðaspurninga. Það hefði verið gaman að skrifa um 11. stundina en ég valdi samt hópa. Þó ég hafi ekki náð að klára vona ég að það sem ég þó létt flakka hafi verið nóg. En það verður víst að koma í ljós, ekkert sem ég get gert úr þessu. Fannst ég vera á ágætu skriði þó ég hefði viljað skrifa miklu meira. Núna þarf ég hins vegar að hvíla höndina eftir skriftartörn. Af hverju er ekki boðið upp á tölvupróf?