Farðu bara í göngutúr

Hér í Noregi er vitundarvakning fyrir sjálfsmorðum og sjálfsmorðshættu ungs fólks. Fjórfalt fleiri falla fyrir eigin hendi en í bílslysum, en við heyrum miklu minna um það. Fólk talar um að það gangi á vegg þegar það leitar sér hjálpar, og það er ekki að ástæðulausu. Fyrir veika manneskju sem hefur varla orku til að standa upp úr rúminu á morgnanna þá er að það nálægt ógerningur að berjast fyrir því að fá hjálp. Einnig glíma flestir við sektarkennd og skömm. Fólk á kannski börn, fjölskyldu og vini en það hjálpar ekki ef þú ert andlega veikur. Þetta er ekki spurning um að fara bara á fætur og fara í göngutúr eins og svo margir læknar hafa ráðlagt.

Ég skammaðist mín, og hafði svo mikla sektarkennd að það var vont. Ég skildi ekki af hverju mér leið svona, og enn þann dag í dag þá tala ég lítið um þetta, að skrifa um þetta er allt annar handleggur. Ég var ein af þeim heppnu. Barðist við þunglyndi, kvíða og ptsd í fleiri ár. Martraðir, sektarkennd og óraunhæfur kvíði fyrir öllum sköpuðum hlut. Að reyna að útskýra þetta fyrir manneskju sem hefur enga reynslu af þessu svartnætti sem liggur yfir öllu er ómögulegt. Svo oft fékk ég ráð um að fara bara í göngutúr, eða að reyna bara að vera aðeins bjartsýn og glöð, þetta er ekkert svona slæmt, ha?

Vitundarvakning fyrir geðsýki og geðsjúkdómum er þörf. Á Íslandi falla að meðaltali 30 manns á ári hverju fyrir eigin hendi. Helmingur ungmenna hefur hugsað um að enda eigið líf. Hvernig getur staðið á því að við höfum þessar tölur en ekkert breytist?

Að vera þunglyndur í sjálfvígshugleiðingum er í raun og veru rosaleg hugsunavilla en það er ómögulegt fyrir þann sem veikur er að sjá það. Sá einstaklingur getur ekki séð þetta eins. Ég trúði því raunverulega að það yrði léttir fyrir alla að ég myndi deyja. Það hlyti að létta á fjölskyldu minni. Þetta var ekki einu sinni neitt vafamál fyrir mér, svona var þetta bara. Fyrir mér var þetta ekki bara hversu illa mér leið heldur var ég svo viss um að ég, persónulega, myndi valda öllum mínum nánustu gríðarlegu erfiðleikum og vera þeim byrði með því að vera lifandi. Þetta er gríðarlega sársaukafull tilfinning að bera. Eins röng og hún er þá var þetta samt mín tilfinning. Röng en raunveruleg.

Ég gat skrifað mig að hluta til út úr mínum veikindum, ég hélt úti dagbók sem ég skrifaði reglulega í. Svo stofnaði ég blogg, en það gerði ég ekki meðan ég var sem veikust. Svo ákvað ég að vera hreinskilin og skrifa bæði um mína líðan og um gamla líðan. Segja frá hvernig þetta er. Segja frá hvernig það var að lifa með ptsd. Stundum sá ég eftir því, hugsaði að fólk myndi dæma mig en í dag hugsa ég að fleiri græði á því að ég skrifi. Bæði að ég geti sagt frá að mér leið svona, en mér líður ekki svona lengur. Það er nefnilega mögulegt að fá hjálp, það er mögulegt að ná bata.

Ég þekki mig þó það vel að ég veit ég dansa alltaf á viðkvæmri jafnvægislínu. Ég er ekki jafn sterk og annað fólk sem aldrei hefur glímt við andleg veikindi og ég á auðveldara með að missa mitt jafnvægi. Aðalatriðið er þó bara að standa upp aftur, það er ekkert að því að hrasa öðru hvoru.

Í síðustu samtalsmeðferð minni þá var okkur tíðrætt um það hvernig ég afneitaði tilfinningunum, ég leyfði mér ekki að finna þær. Ég leyfði mér næstum aldrei að gráta því ég ætlaði að vera sterk. Það að vera sterkur er samt ekkert skylt því að vera stundum dapur. Einnig var ég hrædd við að verða döpur því þá varð ég kvíðin, var ég að verða veik aftur? Með mikilli aðstoð og breyttum hugsunarhætti þá lærði ég það líka að það er allt í lagi að eiga slæma daga, að vera stundum dapur eða gráta. Það þarf ekki að þýða neitt, að öllum líkindum þá vaknarðu daginn eftir og þér líður betur. Það var mjög erfitt að vera heilbrigður líka. Þegar þú ert búin að vera veikur svo lengi þá þekkirðu ekki neitt annað. Eðlilegar tilfinningar eru í raun og veru ekki mjög eðlilegar fyrir þér, svo þú kannt heldur ekki að bregðast við þeim. Það sagði mér það enginn áður en ég varð heilbrigð, að ég þurfti að læra það upp á nýtt líka. Svo síðasta samtalsmeðferðin gekk líka út á það að læra að tækla og takast á við eðlilegar tilfinningar, hvað eru eðlileg viðbrögð við erfiðum aðstæðum.

En það eru ekki allir svona heppnir en ég trúi því að með opinni umræðu og auknum skilning þá muni fleiri verða heppnir. Því þetta er í raun og veru heppni. Þú veist ekki fyrirfram hvort þú komist lifandi út úr andlegum veikindum og geðsjúkdómar fara ekki í manngreiningarálit heldur. Því mun ég aldrei hætta að tala opinskátt og heldur ekki dæma þann sem er veikur. Þú getur ekki skilið hans hugsun því hugsunin er ekki venjuleg. Það er ekki hægt að rökræða þetta. Þú getur ekki sagt veikri manneskju að ná bata núna því það hentar þér, þá skiptir engu hvort veikindin eru krabbamein, kvíði, þunglyndi eða flensa.

Að skipuleggja fimm manna fjölskyldu

Skipulag, skipulag, skipulag…

Hefur einhver hérna reynt að skipuleggja fimm manna fjölskyldu? Þið sem hafið prufað það vitið líklegast að það er næstum ómögulegt. Hvert einasta barn æfir íþróttir, stundar skóla og þarf þar að auki að sinna félagslífi, það eru líka milljón afmæli á mánuði sem eitthvert þeirra þarf að mæta í.

Ef þið eruð að bíða eftir lifehacki þá myndi ég bara loka þessu núna, ég hef enga töfralausn og þar að auki vil ég enga lausn á því hvernig ÉG á að fara að gera meira ein inná heimilinu, ég er hins vegar mjög hrifin af því að útdeila heimilisverkum milli fjölskyldumeðlima. Þá bæði lítur út fyrir að ég geri meira, meðan ég geri minna.

Ég held einhvern veginn að það að vera barn í dag er miklu erfiðara en að vera barn fyrir 20 árum. Börnin mín eru líka miklu tæknivæddari en ég. Því þegar ég leit yfir heimanámsplan yngsta barnsins (sem er í 4. bekk) þá var heimanámið hans fyrir þriðjudag að taka mynd með ipadinum (sem skólinn útvegar) af því sem hann finnur á morgunverðarborðinu og búa til bók í ensku, skrifa svo enskar setningar við hverja mynd og útskýra hvað væri á myndinni og hvað hann myndi gera við það.

Ég lærði nú ekki einu sinni í ensku í 4. bekk. Netið var ekki komið ennþá og hvað þá iPad. Svo það að fylgjast með börnunum mínum í dag, þar sem 4. bekkingurinn er með iPad frá skólanum, 5. bekkingurinn er með chromebook og 10. bekkingurinn líka, þá verð ég alltaf frekar hissa hvað það virðist vera erfitt að læra á þvottavélina. Þau geta búið til bækur í iPad, búið til sína eigin teiknimyndasögu líka, lært á píanó gegnum app og talað þrjú tungumál. En að læra 5 stillingar á þvottavél vefst fyrir þeim. Þeim til afsökunar þá tók það mig líka nokkur ár að muna að þvo ekki hvítan þvott með dökkum.

Ég tel mig ágætlega tæknivædda og ég er ekkert sérstaklega gömul en að fylgjast með börnunum mínum þá líður mér stundum eins og risaeðlu.

En að skipulagi. Ég elska lista, innkaupalista, verkefnalista, gólflista (já kannski ekki gólflista). En til að halda skipulagi á fimm manna fjölskyldu og tala nú ekki um að halda heimilinu hreinu, þá eru listar bestu vinir mínir. Með smábörn þá er maður alltaf með tuskuna á lofti en samt sem áður var yfirleitt allt í drasli (þið sem eigið smábörn og heimilið er hreint, þið hljótið að þrífa allt á nóttunni). En þegar börnin verða eldri þá, geðheilsunni sé lof, verður þetta einfaldara. Við ákváðum að gefa hverju barni nokkur heimilisverk sem þau verða að gera vikulega og í staðinn fá þau vikupening. Ég íhugaði þetta mikið á sínum tíma hvort þau ættu að fá vikupening fyrir að taka þátt í heimilisverkum því almennt séð var ég á móti því. En við flest höfum okkar drifkraft annað hvort af einskærum áhuga eða svo hvort við fáum borgað fyrir það. Staðreyndin er því miður sú að fæst okkar myndu mæta 8 tíma í vinnuna frítt. Svo niðurstaðan varð, listi með heimilisverkum og heimavinnu á móti vikupening.

Þetta gerði lífið mitt einfaldara. Þau í 4. og 5. bekk hafa mjög svipaðan lista. Þau fá 100 kr norskar í vikupening, ef þau sleppa einhverju á listanum sínum þá missa þau 10 krónur. Þau hafa heimanám 4 daga vikunnar svo ef þau gera ekki heimanámið sitt alla vikuna þá missa þau 40 krónur.

  • Pakka úr töskunni og setja fötin inní fataskáp (þau búa viku/viku hjá okkur og svo pabba sínum.
  • Vera búin með heimanám dagsins fyrir klukkan 16:00 (ef þau eru strand þá geta þau hoppað yfir dæmið og við hjálpum þeim svo þegar við komum heim)
  • Leggja á borð tvisvar í viku (þau eiga sína föstu daga).
  • Taka úr uppþvottavélinni einu sinni í viku.
  • Taka til í herberginu sínu á sunnudögum, ryksuga og þurrka af og taka af rúmunum sínum, þau fá hjálp að setja utanum sænginni sína.
  • Þrífa litla baðherbergið saman (það er gestabað, lítið með klósetti og vaski).
  • Þriðjudagar og fimmtudagar eru tölvu- og símalausir dagar.

Þetta gerir það samt að verkum að þessu er fylgt. Herbergið er alltaf hreint á sunnudögum, þau leggja á borð tvisvar í viku, sem gerir það líka að verkum að maður nær að spjalla aðeins við þau ein meðan maður eldar kvöldmat. Það er ekki alltaf jafn auðvelt að ná að eiga hversdagsleg samtöl við börnin sín, allir eru einhvern veginn svo uppteknir við sitt að það gleymist inná milli og það er gott að fá aðstoð í eldhúsinu líka. Tölvu- og símalausir dagar eru líklegast mínir uppáhalds dagar, og þeir dagar sem ég sé krakkana leika sér með eitthvað af dótinu sínu og vera duglegri að fara út og hitta vini sína. Á þessum dögum takmörkum við líka tölvu/símanotkun okkar þegar börnin eru heima svo við getum frekar notið tímann í að gera eitthvað saman. Best að taka það fram að unglingurinn er sérfyrirbæri sem þetta á ekkert við.

Næsta ekki lifehack Freyju verður líklegast hvernig þú getur raðað í eldhússkápana svo allir heimilismeðlimir geti tekið úr uppþvottavélinni meðan þú slappar af.

25 lygar

Ég er yfirleitt mjög heiðarleg og hreinskilin. Svona yfirleitt allavega. En svo bregðast krosstré sem önnur tré. Drukkin ég er sérstaklega dugleg að trúa ýmsum hlutum.

  1. Tequila var ekkert svo vont, best að taka eitt skot
  2. Þú kannt að syngja, best að syngja hátt og ein i karioki
  3. Þú ert ekkert svo drukkin, best að þamba þennan bjór
  4. Þú ert alls ekkert svoooo rauðeygð
  5. Kjóllinn er bara fínni svona hátt uppá lærum
  6. Allir vilja knús!
  7. Nei þú talar ekki hátt
  8. Best að senda kærleiksríkt sms, það er góð hugmynd
  9. Þú ert jafnvel flinkari að mála þig eftir nokkra bjóra, best að mála sig alveg uppá nýtt drukkin
  10. 12 ósvöruð sms, best að senda númer 13 – það er alls ekki krípí
  11. Dyraverðinum finnst ofsalega skemmtilegt að spjalla við þig
  12. Vá hvað þú ert flink að taka selfie, best að pósta henni á netið!
  13. DANSA – Þú ert alveg eins og J.Lo
  14. Obsessive, ég? Ehh
  15. Vá, hann var sætur
  16. Þú ferð heim klukkan 2
  17. Nei við ætlum ekkert í eftirpartý
  18. Það sér þig enginn pissa hérna í þessu húsasundi
  19. Trúnó við nágrannann, það verður ekkert vandræðalegt á morgun
  20. Leyndarmál? Nei ég á eeeengin leyndarmál (að minnsta kosti ekki lengur)
  21. Drykkjuleikur er alltaf góð hugmynd
  22. Ég man þetta allt saman á morgun
  23. Nei ég mun alls ekki sjá eftir þessu
  24. Góð hugmynd!
  25. Ég rata heim í fyrramálið

Mundu að það er bara að anda

Ljóðin hennar Cleo Wade, hafið þið lesið þau? Þau eru mjög falleg. Mæli líka með að hlusta á þetta lag við lesturinn;

Birdy – People help the people

Eitt ljóðið fjallar um að flest okkar vilja bara fá að vera við sjálf í friði, svolítið eins og börn. Við viljum öll fá viðurkenningu að það sé í lagi að vera við. Ekkert okkar er eins, en flest okkar hlaupa um í hópum að leitast eftir viðurkenningu annarra, er ég kúl? Viltu vera vinur minn? En kærasti? Lífsförunautur?

„Most people in life are just looking for a safe place to be them self“.

En er ekki nóg að finnast maður sjálfur vera kúl? Ef ég er mjög ánægð með sjálfa mig, dugar það? Kannski ekki ef athyglin sem maður fær segir manni annað. Ef mótbyrin í lífinu verður of mikill, hættirðu þá að trúa að þú sért nóg eins og þú ert?

Nærðu lengra ef þú hefur einhvern sem spyrnir við fótum og ýtir þér áfram þegar þú færð mótbyr? Ég held það. Manstu að vera þakklát fyrir fólkið í kringum þig? Manstu eftir að anda inn og leyfa fólkinu í kringum þig að vera eins og það er?

Við erum öll gjörn á að reyna að breyta öðrum. Við komum með stanslausar athugasemdir. Fyrir þann sem er með frávik þá geta þessar athugasemdir orðið of margar. Barnið með ADHD sem fær stöðugar athugasemdir í skólanum/heima, ekki endilega alvarlegar, en áminningu að sitja kyrr, vanda sig betur við skrift, stærðfræði, ekki flýta sér of mikið, tala hægar, labba ekki skokka, tala lægra.

Maðurinn með þunglyndi eða kvíða. Vinir og ættingjar koma með ráðleggingar, spyrja hvort hann geti bara ekki farið á fætur, mætt í skóla/vinnu, þetta er ekkert svona erfitt. Hvað um að brosa aðeins meira, eða bara vera jákvæður, auðvitað líður þér illa ef þú ert neikvæður.

Konan sem er alkóhólisti. Eiginmaðurinn sem segir henni bara að hætta að drekka, eða vinkonan sem spyr hvort hún geti ekki bara fengið sér einn bjór. Einn bjór er ekkert hættulegur, svo er bara að stoppa þar. Hvernig er hægt að drekka frá sér fjölskyldu, nei það gætir þú aldrei.

Dómharkan er alls staðar og það er þessi dómharka sem er okkur verst. Það er þegar hún kemur frá okkar nánustu, þar sem við héldum að við ættum okkar griðarstað; stað til að vera við sjálf. Að við höfum rými til að vera við sjálf án þess að vera dæmd, án þess að þurfa að setja upp leikrit. Að eiga sinn griðarstað, þar sem þú getur sest niður og bara andað aðeins. Það er mikilvægara en fólk gerir sér almennt fyrir, það er kannski ekki jafn mikilvægt fyrir alla. En fyrir sum okkar sem munum allt lífið dansa jafnvægisdans með tilfinningar okkar þá er þetta það mikilvægasta sem er til.

Flest höfum við lent í því að það gerist eitthvað, þar sem þú næstum missir andann og eina sem þú getur gert er að blikka augunum og sjá veröldina þína hrynja fyrir augum þér meðan þú getur ekkert gert til að breyta því. Augnablikið þar sem þú misstir andann. En til að auðvelda manni að ná andanum aftur er gott að hafa eina manneskju sér við hlið sem minnir þig á að anda, þú mátt fara í gegnum allar þessar tilfinningar og þú mátt taka þér þinn tíma. Svo er bara að standa upp aftur.

Stundum er líka gott að minna sig á að ef manneskjan væri öðruvísi þá myndi það ekki breyta neinu, þér liði ekkert betur. Þú hefur bara vald yfir sjálfum þér til að breyta hlutum í kringum þig og þín hamingja er einungis í þínum höndum.

Ég sakna Íslands

„Þú verður komin tilbaka eftir ár.“

Þetta sagði nágranni minn við mig, daginn sem ég sagði honum að ég væri að flytja til Noregs. Nú af hverju heldurðu það? Spurði ég.

Því Noregur er ekkert betri. Fólk er með draumóra og áttar sig svo á því að þetta er ekkert betra en Ísland og kemur heim með skottið á milli lappanna.

Það er rétt. Noregur er ekkert betri með sína heilbrigðisþjónustu, skólakerfi, laun eða sól. Varð að minnast á sólina þar sem veðrið hefur líka vissulega sín áhrif á því af hverju ég kýs að vera hérna frekar en á Íslandi.

Það er alltaf jafn einkennilegt að búa í landi þar sem ég get leigt húsnæði í lengri tíma án þess að hafa áhyggjur, og þó ég yrði að finna mér nýja íbúð þá er það ekkert mál. Nóg af húsnæði i boði; og á viðráðanlegu verði. Niðurgreiddar tannréttingar sonar míns, ókeypis tannlækningar fyrir börnin mín og niðurgreidd tannlæknaþjónusta fyrir sjálfa mig vegna sjálfsofnæmissjúkdóm. Nei það er rétt, ég hefði það örugglega betra á Íslandi.

Ég sakna Íslands. Ég sakna þess ótrúlega að fá ekki heimilislækni og þurfa því að bíða tímunum saman á læknavaktinni ef börnin mín eða ég urðu veik. Ég sakna þess mjög að borga himinháa húsaleigu og missa húsnæðið því það varð selt ár hvert. Ég sakna þess líka að komast ekki til tannlæknis því ég hafði ekki efni á því.

Það var ótrúlega skemmtilegt að vinna fulla vinnu en samt ekki ná endum saman. Ég þarf þó ekki að sakna verðbólgunnar. Því ég fæ að njóta hennar til fulls vegna námslána, sem betur fer er ég þess heiðurs aðnjótandi að borga námslánin mín margfalt tilbaka og með útreikningum LÍN í dag verð ég búin að greiða þau niður þegar ég er 81 árs. Það er náttúrulega bara dásamlega skemmtilegt! Mikið betra en hérna í Noregi þar sem hluti námslánana breytist í styrk og þau hækka ekki ár hvert, Norðmenn gætu nú alveg tekið okkur Íslendinga til fyrirmyndar. Enda erum við best. Líka fallegust.

Ég heimsótti Ísland síðastliðinn Janúar og fékk deja vu. Ekkert hefur breyst. Þetta var eins og að ferðast 5 ár tilbaka. Ríkisstjórnin er ennþá rugluð, fjármálin eru ennþá hræðileg, fólk er húsnæðislaust eða þeir sem eru nógu heppnnir geta búið með foreldrum/ættingjum; hinir þurfa að éta það sem úti frýs, heilbrigðiskerfið gefur mér hroll og veðrið er hræðilegt (varð að hafa veðrið með aftur, við urðum nefnilega veðurteppt í Hveragerði í 5 tíma).

Nei minn kæri nágranni, ég kem ekki aftur „heim“ og kom ekki heldur heim eftir ár.

5 ár – 1/8 2013

Í dag eru liðin akkúrat 5 ár síðan ég flutti til Kristiansand. 1. Ágúst 2013.

Tíminn er í raun og veru svo ótrúlega afstæður. Mér finnst eins og það séu ár og aldir síðan ég var búsett á Íslandi, næstum svo langt að ég man varla eftir því. Stjarnfræðilega langt. En það eru bara 5 ár. Á þessum 5 árum hefur lífið  breyst svo mikið að þetta hljóta að vera 15 ár en ekki 5.

Ég veit þetta er klisja, en sönn klisja. Hvar voruð þið fyrir 5 árum? Hver voru plönin ykkar?

Fyrir 5 árum ákvað ég (var algjörlega handivss um) að mín biði eitthvað meira i Noregi. Ég vissi ekki hvað en ég var bara handviss, ég fann það í öllum líkamanum að mér var ekki ætlað að vera á Íslandi. Ég gat ekki útskýrt það öðruvísi en að ég var bara viss. Út var mér ætlað. Ég var með allt planað, ekkert fór þó sem planað sem sýnir manni bara að það er ekki hægt að plana lífið, lífið bara gerist.

Þú getur haft plan sem þú reynir að fara eftir, en það eru svo margar breytur sem þurfa að standast til að planið haldi sér. Litið tilbaka þá fór bókstaflega ekkert eftir mínu plani. Mjög hamingjusöm í dag þó, sýnir mér líka hversu gott það er stundum bara að draga djúpt andann og læra að dansa í rigningunni.

Hvar ætli við verðum 1/8 2023?

 

Long time no see – og Vegan Baka uppskrift!

Já. Ég hef ekki skrifað hérna inn i meira en tvö ár. Það er merkilegt hversu mikið lífið getur breyst á tveimur árum. Síðasta færsla var um að ég upplifði mig týnda. Það skemmtilega við það er að fyrir um það bil 5 vikum síðan sagði ég einmitt við unnusta minn að í fyrsta sinn í lífinu þá upplif’ði ég mig ekki týnda, það væri komin einhvers konar ró inní mér sem ég hef aldrei upplifað áður. Einhvers konar innri ró sem er eiginlega bara dásamleg. 26. Júní kom og fór eins og allir aðrir dagar ársins án þess að hafa nein áhrif á mig. Merkilegt hvað lífið getur verið breytilegt.

En þessi færsla átti ekki að vera um það. Heldur ætlaði ég að skrifa um mat og næringu, og setja inn uppskrift af bestu vegan böku sem ég hef smakkað. Ég var ein af þeim sem sagði; „Vegan? Ég? Nei það gæti ég aldrei. Ég elska kjöt alltof mikið.“

Í alvöru? Hvernig er hægt að vera svona blindur? Ég bara skil ekkert í mér fyrir að hafa ekki gert þetta fyrr. Sem betur fer leið allavega ekki lengri tími en þetta.

En hér kemur þetta. Besta vegan baka sem ég hef smakkað og ótrúlega einföld. Það eru tveir Vegan bloggarar i uppáhaldi hjá mér. Það eru The Minimalist Baker  og Veganmisjonen   Þessi baka er uppskrift frá Veganmisjonen og má finna hér ég fylgdi uppskriftinni með botn og svo hrærunni með kjúklingabaunamjöl (gram flour) og matreiðslurjóma frá Oatly. En svo er nefnilega hægt að fylla með því sem maður vill. Best er að byrja á því að forhita ofninn til 225 gráður.

Botn:
140g venjulegt hveiti
1/2 tsk salt
50g vegan smjör
1/2 dl vegan matreiðslurjómi (t.d. frá Oatly)

Aðferð:
Blandið öllu saman i eina skál og hnoðið í dag. Fletjið út í form (þarft ekki að spreyja formið eða setja olíu).

Hræran (hún er fljótandi en stífnar við bakstur, alveg eins og eggjahræra!):
2 dl kalt vatn
1 dl vegan matreiðslurjómi
130 g kjúklingabaunamjöl (e. gram flour)
1 msk lauk krydd
1 msk grænmetisteningur (ég notaði fljótandi)
1 tsk þurrkuð basilíka

Aðferð:
Öllu hrært saman og hellt ofan í bökuna.

Fylling:
Það er hérna sem þið getið bara sett i akkúrat það sem ykkur lystir. Ég fyllti mína böku með
1/2 Zucchini (kúrbít) skorin í teninga
1 gulrót skræld niður
2 stórum sveppum niðurskornum
1 radísu
1 skalottlauk
2 msk af niðurskornum vorlauk

Svo er bara að setja bökuna inn í ofn í 20 mínútur við 225 gráður og VOILA!

Hægt er að finna mig á instagram undir nafninu freyjabua þar sem ég set gjarna inn myndir af mat ásamt uppskrift af og til 🙂

Eilífðarbaráttan og skömmin

Ég hef skrifað frekar opinskátt um mína reynslu, tilfinningar og innri baráttu. Ég hef meðvitað ákveðið að vera hreinskilin um erfiðleika mína í lífinu og þá sérstaklega þá tilfinningu að vera alltaf leitandi. Að finna mig ekki í heiminum. Það er líklegast það sem ég hef strögglað mest með gegnum tíðina. Vita ekki hvað ég vil, vita ekki hvert ég stefni og eiga erfitt með að finnast ég eiga heima einhvers staðar.

Þetta eru hlutir sem ég pæli mikið í, hugsa af hverju ég upplifi mig svona týnda. Eins hugsa ég að það hljóti að vera fleiri eins og ég. Ég get ekki verið ein svona leitandi í heiminum. Kannski er þetta hluti af því að vera manneskja? Að vera alltaf leitandi?

Ég met lífið mitt og almennt reyni ég að vera jákvæð. Ég þakka fyrir það sem ég hef og á, lít á björtu hliðarnar og veit að þrátt fyrir erfiðleika þá koma bjartari tímar. En mig langar til að upplifa mig einhvers staðar heima.

Fleira fólk en maður getur ímyndað sér strögglar í lífinu, finnst það erfitt og líður illa. Samt er alltaf jafn erfitt að stíga fram og segja; ég er ein af þeim. Inni í manni hvíslar rödd að maður eigi að vera hamingjusamari, gleyma fortíðinni, halda áfram og innst inni langar manni ekkert frekar en að geta slökkt á þessum parti heilans í manni sem rifjar stöðugt upp fortíðina, slökkva á martröðunum, losa sig við þessar sársaukafullu minningar eða læra að lifa í friði við þær. Geta sætt sig við það sem maður fær ekki breytt og halda áfram. Samviskubitið nagar mann fyrir að geta ekki haldið áfram og leyft sér að vera hamingjusamur, að vera ekki nógu góður, að vera með of miklar kröfur eða að upplifa sig ekki nógu gott foreldri því maður svífur ekki um á bleiku skýi alla daga. Að leyfa fortíðinni að ná tökum á sér, aftur, staðinn fyrir að halda raunverulega áfram.

Ég á mjög erfitt með að viðurkenna að geta ekki sagt skilið við fortíðina, því mig langar að vera nógu sterk til að halda áfram án hennar og ríf sjálfa mig niður fyrir að geta það ekki. Að geta ekki leyft sjálfri mér að líða vel, trúa því innilega að ég eigi gott skilið og fara eftir því sem lætur mér líða vel. Nú mögulega er ég að opinbera alltof mikið, þetta er víst ekki lokuð dagbók, þetta blogg. En kannski með að opinbera hugsanir mínar, þá erfiðleika sem ég ströggla við enn í dag þrátt fyrir mikla sjálfsvinnu þá sjá fleiri í sömu sporum að þeir eru ekki einir. Ég er að reyna að hætta að skammast mín.

Áfallastreituröskun er erfið kvíðaröskun. Hún heldur taugahaldi í mann árum saman, jafnvel áratugum saman. Dagarnir eru misjafnir. Góðir dagar koma þar sem maður sefur og líður ágætlega, síðan koma vondir dagar. Dagar þar sem maður er hræddur og á nálum allan daginn og veit ekki einu sinni almennilega af hverju, dagar sem líða eins og eilífð því enginn er svefninn heldur.

Ég átti að byrja í meðferð við minni áfallastreituröskun í byrjun nóvember. Þriðja skiptið sem ég reyni að losa mig undan þessu. Ég mætti ekki. Ég gat ekki byrjað. Ég gat ekki hugsað mér að setjast niður með ókunnugum aðila og segja frá í smáatriðum hvað gerðist. Ég skammast mín ennþá í dag. Ég veit að skömmin er ekki mín, það er ekki mitt að skammast mín, en ég skammast mín kannski ekki svo mikið fyrir atburðinn. Ég skammast mín meira fyrir viðbrögð mín við honum, hegðun mína eftir hann. Ég skammast mín fyrir drykkjuna á unglingsárum, sjálfsniðurrifið og hvernig ég leyfði öðrum að koma fram við mig því mér var sama. Enn í dag hef ég þá löngun að hafa verið heilbrigður unglingur, ekki vandræðastelpan sem fólk horfði hornauga. Stelpan sem svaf hjá alltof mörgum, stelpan sem var alltof ögrandi klædd og of drukkin, þetta ung. Stelpan sem byrjaði að reykja varla komin á unglingsár, stelpan sem var í sambandi með fullorðnum manni 14 ára gömul.

Fólk reyndi að hjálpa manni á þessum tíma, sjálfstortímingin var bara svo sterk að maður barðist um á hæl og hnakka gegn hverjum þeim sem rétti manni hjálparhönd. Ég ströggla enn í dag við að taka á móti góðmennsku í minn garð. Ég verð skeptísk, býr eitthvað undir? Að læra að treysta fólki upp á nýtt, að opna sig og segja öðrum frá hræðslum sínum er hrikalega erfitt. Maður ýtir fólki frá sér að fyrra bragði til að þurfa aldrei að takast á við það að fólk mögulega geti farið. Enn undir niðri kraumar löngun, löngun til að treysta fólki, löngun til að leyfa sér að vera hamingjusamur og að fyrirgefa sjálfum sér. Fyrirgefa sér fyrir að koma illa fram við sjálfan sig, því ég gat ekki annað á þeim tíma.

En meðan maður heldur áfram að vinna í sér þá kemur þetta á endanum. Mér langar til að geta opnað mig fyrir öðru fólki, hleypa fólki að mér og treysta að það vilji mér ekki illt. Það tekur tíma en þó maður taki það í hænuskrefum þá kemst maður á áfangastað fyrir rest. Mikilvægast er að taka skrefið.

„Tip toe if you must, but take the step.“

Litið tilbaka

Að horfa tilbaka gegnum árið, 12 mánuðir, 365 dagar, 8760 klukkustundir. Ég hef virkilega blendnar tilfinningar gagnvart þessu ári. Það var án efa erfiðasta ár sem ég hef gengið í gegnum. Ég skildi við manninn minn til 11 ára, í þeim skilnaði missti ég besta vin minn. Það gerist óhjákvæmilega þegar skilnaður verður. Ég hefði bara aldrei geta ímyndað áhrifin sem það hefði raunverulega á mig að ganga í gegnum skilnað. Það er ólýsanlegt. Árið var bókstaflega súrsætt. Ég held ég hafi aldrei upplifað mig jafn týnda í heiminum.

„Góðir hlutir gerast hægt.“ Ég held að það sé satt, því að núna upp úr miðjum nóvember, byrjun desember þá finn ég fótfestuna koma. Ég er að finna jafnvægi í lífinu, sem einstaklingur og persóna. Ég hef náð að setja mér niður markmið fyrir þetta ár og tekið einhverja stefnu. Ég tel að árið 2016 eigi eftir að verða gott ár. Ég skrifaði færslu í ágúst sem ég hef ekki haft kjarkinn í að birta ennþá svo í staðinn fyrir að skrifa mikið um árið mitt þá ákvað ég að birta hana.

Á deiti með Svarthöfða

Að byrja að deita aftur eftir skilnað getur verið ansi flókið á tíðum. Eftir tæplega 11 ára sambúð þá er deitlífið ekki beint spennandi. Mér þykir ekkert sérstaklega gaman að deita, mér finnst fylgja því of mikil óvissa og stress. Maður er ekki alveg viss hvað maður á að segja og svo kemur kvíði hvort þetta gangi upp eða ekki. Ég fann ágætt spakmæli sem mér finnst eiga vel við mig þegar kemur að deitlífi og að kynnast einhverjum nýjum; „You know that tingly little feeling you get when you like someone? That‘s common sense leaving your body.“

Þetta finnst mér lýsa mjög vel hvað mér finnst um að byrja að deita. Þú verður hálfvitlaus og hugsar ekki rökrétt. Þú horfir framhjá göllum sem annars færu hrikalega í taugarnar á þér og sérð hlutina ekki í réttu ljósi. Ég er ekki mikil tilfinningavera, mér leiðast almennt tilfinningar þannig lagað og finnst ekkert þægilegt að vera hrifin af einhverjum. Það kemur að sjálfsögðu frá minni áfallastreituröskun en mér líkar meira hlutir sem eru borðleggjandi, þess vegna líkar mér til dæmis virkilega vel við stærðfræði. Þar eru bara formúlur sem þú fyllir í og svona eru hlutirnar bara, það er svart eða hvítt, rétt eða rangt. Mér líkar ekki við öll þessi gráu svæði. Svona fyrir utan hvað fólk virðist almennt eiga erfitt með að segja hreint út hvað það meinar eða hvað það vill. Tilfinningalokað fólk sem fer framhjá næstum hverri einustu spurningu í staðinn fyrir að segja hreint út hvernig því líður. Hrikalega leiðist mér það.

En að deitinu mínu. Það er upplifun sem ég gleymi aldrei. Hann leigir með vini sínum í miðbænum en á sjálfur íbúð sem hann leigir út. Við höfðum verið að spjalla svolítið saman í nokkrar vikur og svo kemur að því að við ákveðum að fara í bíó saman. Ég hlakka til kvöldsins, fyrsta skipti sem ég færi í bíó síðan ég flutti til Noregs og þar að auki vorum við að fara að sjá Mission Impossible 5, en ég er mikill aðdáandi MI myndanna og hef séð þær allar mörgu sinnum. Svo tilhlökkunin var þó nokkur, við gætum farið í bíó og átt gott kvöld.

Þegar ég mæti til hans upp úr hálf átta (bíóið byrjaði hálf tíu) þá hringi ég bjöllunni en fæ ekkert svar, svo ég hringi aftur og þá svarar vinur hans og samleigjandi og segir mér að hann sé í sturtu. Ég segi bara allt í lagi, ég bíði bara. Hann spyr mig þá á móti hvort ég lofi að vera góð við hann ef hann hleypi mér inn. Ég svara bara já og hugsa með mér að þetta sé nú svolítið furðulegt en vinur hans á það til að vera svolítið furðulegur svo ég kippi mér ekkert mikið upp við þetta. Svo loksins hleypir hann mér inn og ég sest inn í stofu. Þá spyr vinurinn hvort ég vilji sjá eitthvað frá Íslandi, ég segi bara já svo hann fer inn á Youtube og setur á myndband þar sem eru kenndir algengir frasar á íslensku. Meðan sit ég þarna í sófanum og stari á manninn reyna að tala íslensku við sjónvarpið sitt og veit ekki alveg hvað ég á af mér að gera. 10 mínútum seinna kemur deitið mitt úr sturtu og labbar inn í stofu. Þá horfir vinur hans á hann og segir; „ahh flottur bolur,“ og stekkur á hann. Þeir lenda í gamnislagá gólfinu meðan ég horfi stóreyg á þá úr sófanum og hugsa með mér hvern fjandinn gangi eiginlega á. Nokkru seinna druslast þeir af gólfinu og ég reyni að ákveða hvort ég eigi að hlæja eða gráta, eða hreinlega hlaupa út með það sama. Litið tilbaka hefði ég líklegast átt að velja síðastnefnda kostinn.

Við sitjum svo og spjöllum í sófanum þangað til það er kominn tími til að labba í bíóið. Ég hugsa með mér að kvöldið geti nú varla versnað eftir þennan slag og furðulega klukkutíma samtal og vona að myndin verði að minnsta kosti góð. En mikið skjátlaðist mér.

Við komum í bíóið og eftir að ég fer og kaupi mér gos og smá nammi þá stöndum við við innganginn og bíðum eftir að hleypt verði inn í salinn. Þegar 3 mínútur eru í að hleypt verði inn, snýr hann sér að mér og segir; „Mér langar heim, það er of mikið af fólki hérna,“ ég horfi á hann hissa og ekki alveg viss hvort hann sé að grínast eða hvort hann hafi fengið þungt höfuðhögg fyrr um daginn. Enda hegðunin gjörsamlega úr takti við alla framkomu sem hann hafði sýnt áður. Spyr hvort honum sé alvara, myndin sé að byrja og við búin að ná í miðana okkar. Hann segir bara neinei allt í góðu. Svo er hleypt inn og við setjumst niður.

Þá tekur ekki mikið betra við þar sem maðurinn iðaði þvílíkt í sætinu sínu og gat ekki verið kjurr. Ég hugsaði með mér að þetta væri örlítið eins og að vera með barn við hliðina á sér. Hann skipti um stöðu margoft og gat ekki ákveðið hvar hann hafði hendurnar, hann krosslagði þær, setti þær svo niður á hnén og var svo statt og stöðugt að fikta með bíómiðana okkar í fanginu á sér. Ég reyndi að leiða hjá mér þessa undarlegu hegðun mannsins og einbeita mér að myndinni, sem var ekkert sérstaklega auðvelt fyrir ADHD einstakling með bókstaflega lifandi skopparakringlu við hliðina á sér.

Ég vonaði að hann myndi lagast eftir því sem liði á myndina en þegar myndin var rúmlega hálfnuð og í miðju hasaratriði þá lítur hann á mig og segir; „Ég vil fara heim.“ Heim? í miðri mynd? Svo ég segi við hann svipaða setningu og ég hef þurft að segja við börnin mín í hvert sinn sem við höfum farið í bíó; „Við getum ekki farið heim núna, myndin er rúmlega hálfnuð, við ætlum að klára myndina.“ Hann horfir á mig, samþykkir það en tekur svo fyrir munninn og nefið á sér með báðum höndum og byrjar að anda eins og Svarthöfði!! Þá var mér nú allri lokið, færði mig örlítið frá manninum og krosslagði hendur. Hugsaði svo með mér að vonandi heyrðu ekki of margir í Svarthöfða andandi við hliðina á mér og ef svo væri að fólk héldi ekki að ég væri með honum. Fyrir vikið virtist myndin vera óendanlega lengi að líða, skoppara Svarthöfði við hliðina á mér hélt uppteknum hætti þangað til myndinni lauk. Ég vissi að myndin væri tveir tímar en mér leið virkilega eins og ég hefði setið í bíósalnum í 5 tíma þegar myndin loksins kláraðist.

Ljósin kvikna og ég lít á manninn og sé að hann er með hvít pappírssnifsi yfir allri kjöltunni, frá miðjum bol og niður að hnjám. Ég horfi stóreyg á hann og spyr hvað hann hafi verið að gera? Nú honum leiddist svo hann reif bíómiðana okkar í frumeindir í fangið á sér. Ég hef ekki þorað aftur á bíódeit eftir þetta fyrsta (og mögulega eina) skipti, held mig fast við vinkonur mínar til að fara í bíó með, það er líklegast öruggasti valkosturinn.

Allt eða ekkert – svart eða hvítt

„I‘m starting to think I will never know better“

Ég var ofvirkur krakki, ég var líka mjög hvatvísur krakki. Ég ólst upp í það að vera ofvirkur fullorðinn og hvatvís fullorðinn. ADHD hverfur ekki, það breytist örlítið með aldrinum en hvatvísin, kvíðinn, depurðin og eirðarleysið er eitthvað sem er órjúfanlegur hluti af mínu ADHD. Hef verið svona svo lengi sem ég man eftir mér. Ég á það líka til að vera óhemju kærulaus, sem einstaka sinnum getur verið góður eiginleiki en oftar en ekki á það til að koma mér í vandræði.

Eirðarleysi og að leiðast er eitthvað sem ég þarf að takast á við daglega, mér leiðist hrikalega auðveldlega og á það til að gera alls konar gloríur þegar ég er eirðarlaus því mér þykir lífið of tilbreytingalaust og hálfleiðinlegt. Ég sæki í alls konar spennu og á mjög erfitt með að una við rólegheit og rútínu. Þó það sé að sjálfsögðu það besta sem ég gæti gert fyrir sjálfa mig. Þá komum við að spakmælinu sem ég skrifaði efst.

Þegar rútínan og rólegheitin eru að drepa mig þá á ég það til að gera eitthvað sem hleypir smá fútti í lífið, hvort sem það er hreinlega að byrja að rífast við einhvern eða bara fara út að skemmta mér. Þá kemur þetta spakmæli í hausinn á mér daginn eftir og ég hugsa með mér að kannski sé þetta eitthvað sem ég mun aldrei fullorðnast upp í. Ég hélt alltaf fyrst að þetta kæmi að sjálfu sér. Eitthvað sem maður myndi læra þegar maður yrði eldri, svona eins og maður verður vissulega ábyrgðarfyllri eftir því sem árin líða. En að stjórna eirðarleysinu hefur einhvern veginn farið ofan garðs og neðan.

Það versta við að leiðast auðveldlega er hversu auðveldlega ég get líka hreinlega dottið út úr samtölum sem mér finnast óáhugaverð, jafnvel þótt samtölin séu ekkert sérstaklega óáhugaverð þannig þá er ég kannski bara illa fókuseruð þann daginn. Þá er ég kannski að tala við manneskjuna, hún stendur þarna beint fyrir framan mig og ég er að horfa á hana. En ég er ekki að hugsa um það sem hún er að segja. Nei ég er að hugsa um lagið sem ég heyrði áðan, eða kannski hvaða mat ég ætti að elda í kvöldmatinn, hvort ég hafi munað eftir því að setja þvottavélina af stað eða að velta fyrir mér hvort þvotturinn hafi legið í vélinni í einn dag eða tvo.

Ég hef oft heyrt að þetta sé bara skortur á sjálfstjórn og dónaskapur en eins mikið og ég hef reynt að einbeita mér gegnum óáhugaverðar samræður þá breytist það ekkert. Áður en ég veit af er hugurinn kominn á flug og ég er farin út í geim. Ég á nefnilega líka mjög auðvelt með að láta mig dagdreyma, það er ekkert vandamál. Ég get setið heilu og hálfu dagana og hugsað, svo lengi sem ég hef tónlist þá er ég góð. Að liggja upp í sófa með góða tónlist, tölvuna í fanginu og skrifa bara um lífið og tilveruna er eitthvað sem ég eyði dágóðum tíma í að gera líka. Ef ég er ekki að hugsa það, þá er ég að skrifa það, eða að hugsa um að skrifa það.

Að hafa ADHD er samt allt annað en auðvelt, þetta hefur hreinlega áhrif á allt í mínu lífi. Ég hef engan milliveg, annað hvort er það allt eða ekkert. Annað hvort líkar mér við einhvern eða ég þoli viðkomandi ekki. Annað hvort hef ég áhuga eða ekki.

„Utterly obbessed/uninterested.“

Það lýsir þessu ágætlega, annað hvort hef ég gríðarlega mikinn áhuga á því sem ég geri eða engan. Ég elska að lesa, meðan ég get varla komist í gegnum heila bíómynd. Hún þarf að vera gríðarlega áhugaverð til að ég sé ekki að fikta í símanum mínum á meðan henni stendur eða taka mér pásur á korters fresti til að reyna að koma mér í gegnum alla myndina. Einu sinni tók það mig fjóra daga að komast í gegnum 90 mínútna bíómynd. Hún var ekki leiðinleg, þetta var gamanmynd sem ég gat vel hlegið að. En ég hreinlega gat ekki setið gegnum hana alla í einu. Ég byrjaði alltaf og svo bara gat ég ekki meira. Ég sónaði bara út í eitthvað allt annað og fékk hausverk. En ef ég dett inn í bók þá er eins gott að ég hafi engin plön allan daginn né daginn eftir, því hana legg ég ekki frá mér fyrr en hún er búin.

„Reading gives us a place to go when we have to stay where we are.“

Svo satt. Ég elska að lesa, þvílík dásemd að geta horfið í heim bóka þar sem veröldin er allt önnur en hér. Þar sem allt getur skeð og þú kynnist karakterum sem eru áhugaverðari en allt lífið þitt til samans. Góð bók er gulli betri. Versta er að hjá mörgum einstaklingum með ADHD þá er ómögulegt að einbeita sér ef eitthvað er að. Það er þessi þráhyggja. Þessi leitun eftir stöðugri örvun og kvíðinn sem kemur í kjölfarið ef eitthvað er ekki eins og það á að vera. Þrátt fyrir að hvatvísin og eirðarleysið spili yfirleitt stóran hlut í að koma öllu úr jafnvægi. Þetta getur verið ótrúlegt sjálfskaparvíti. Þér leiðist svo þú gerir eitthvað til að fá líf í hlutina, það endar á einhvern veg svo þú verður kvíðinn í kjölfarið og getur ekki einbeitt þér að neinu öðru. Hugarheimur manneskju með ADHD er hreinlega ekki eins og hugarheimur manneskju án ADHD. En fáfræðin um ADHD er einnig mikil líka. Það virðast allir halda að þetta snúist bara um að vera gleymin eða utan við sig. Það eru minnstu vandamálin mín, ég er vissulega mjög gleymin og get gleymt heilu samtölunum, læknistímum og jafnvel foreldrafundum ef ég passa mig ekki á því að láta símann minn minna mig á það daglega í nokkra daga og nokkrum sinnum sama daginn og fundurinn á sér stað. En þetta eru samt sem áður ekki stór vandamál miðað við hvernig ADHD hefur áhrif á daglegt líf og skipulag einstaklingsins sem er með það.

Það er ekki til alltof mikið af upplýsingum um fullorðna með ADHD. Það sem er vitað fyrir víst er hins vegar að einstaklingar með ADHD eru mun líklegri en aðrir til að lenda í fangelsi, missa ökuskírteinið sitt eða þróa með sér fíkn. Þetta er því dagleg barátta fyrir alla sem hafa ADHD. Þetta snýst sjaldan um það að vera utan við sig eða gleyma daglegum hlutum, heldur er svo miklu flóknara en það.