Flokkaskipt greinasafn: IgNobel

IgNóbelsverðlaunin 2010

Ignóbelsverðlaunin 2010 voru veitt í Harvard síðastliðið fimmtudagskvöld við hátíðlega athöfn (þá tuttugustu fyrstu árlegu, nánar tiltekið). Þar voru verðlaunuð eftirfarandi vísindaleg afrek sem áttu skilið að fá viðurkenningu fyrir að, með orðum verðlaunanefndarinnar, „fá fólk til að hlæja, og svo til að hugsa.“

Sokkar utanyfir stígvél. Sviðsett mynd.

Mynd 1: Sokkar utanyfir stígvél.

Verkfræði: Fyrir að þróa aðferð til að safna hor úr blæstri hvala með fjarstýrðri þyrlu.

Læknisfræði: Fyrir þá uppgötvun að hægt sé að draga úr asma með því að setja asmasjúklinginn í rússíbana.

Samgönguskipulagsfræði: Fyrir að nota slímmyglu við að reikna út hvernig best sé að leggja járnbrautarteina. Hluti viðtakenda voru hér að vinna sín önnur IgNóbelsverðlaun, þar sem þeir voru einnig í hópnum sem vann verðlaunin í hugvísindum árið 2008 fyrir að uppgötva að slímsveppir geta leyst völundarþrautir.

Eðlisfræði: Fyrir að sýna fram á það með tvíblindri slembirannsókn að fólk rennur síður á rassinn í hálku ef það fer í sokkana utan yfir skóna (sjá mynd 1).

Mynd 3:Skeggjaður maður og bakteríusmitberar. Þessi mynd er sviðsett.

Mynd 2:Skeggjaður maður og bakteríusmitberar. Þessi mynd er sviðsett.

Friðarverðlaun: Fyrir vísindalega staðfestingu á þeim gömlu alþýðusannindum að það dregur úr sársauka að bölva hressilega þegar maður meiðir sig.

Dæmi um skegghreinsun. Myndin er sviðsett.

Mynd 3: Dæmi um skegghreinsun.

Lýðheilsuverðlaun: Fyrir að sýna fram á að skeggjaðir vísindamenn eru gróðrarstíur baktería. Ég hvet lesendur eindregið til að kynna sér verðlaunagreinina, „Microbiological Laboratory Hazard of Bearded Men“ eftir Barbeito et al., sem birtist í tímaritinu Applied Microbiology árið 1967. Klassísk grein í fræðunum og vel studd dæmum (sjá myndir 2 og 3).

Hagfræði: Stjórnendur Goldman Sachs, AIG, Lehman Brothers, Bear Stearns, Merrill Lynch, og Magnetar fjármálastofnananna, fyrir að skapa og ýta undir nýjar fjárfestingarleiðir til að hámarka fjárhagslegan gróða og lágmarka áhættu fyrir fjármálakerfi heimsins, eða hluta af því. Hagfræðiverðlaunin í ár kallast því skemmtilega á við hagfræðiverðlaun IgNóbels í fyrra, sem fóru einmitt til Íslands, sællar minningar.

Efnafræði: Veitt rannsakendum frá MIT og háskólanum á Hawaii, sem hröktu þær gömlu kerlingabækur í skýrslu á vegum BP árið 2005 að olía og vatn blandist ekki saman.

Mannauðsstjórnun: Fyrir stærðfræðilega útskýringu á því að affarasælasta leiðin til að veita stöðuhækkanir innan stofnana og fyrirtækja er að velja bara einhvern af handahófi.

Líffræði: Fyrir vísindalega skrásetningu á munnmökum meðal ávaxtaleðurblakna. Bæði er hægt að nálgast greinina í heild sinni, og þeir sem eru ekki fyllilega sannfærðir geta séð þetta með eigin augum á þjónvarpinu.

Góðar stundir.

IgNóbel gærdagsins og leiðin útúr kreppunni

Eitt af fáu sem hefur verið árviss viðburður á þessu bloggi mínu síðan ég byrjaði fyrir meira en sex árum eru IgNóbelsverðlaunin, sem veitt eru árlega til að kallast á við Nóbelsverðlaunin og hampa rannsóknum sem fá okkur til að hlæja, og síðan til að hugsa. Ég sá fyrr í vikunni að Nóbelsverðlaunin eiga í dálítilli krísu með það hvort eigi að taka upp nýja verðlaunaflokka í takt við nýja tíma. IgNóbellinn hefur aldrei verið fastur á þeim klafa og tilnefnir bara þá tíu fulltrúa sem þykja eiga það mest skilið, svo eru fræðasviðin ákveðin eftirá. Nánast undantekningarlaust eru þó veitt verðlaun í læknisfræði, líffræði, efnafræði, hagfræði og eðlisfræði, auk bæði Bókmennta- og Friðarverðlauna IgNóbels. Svo koma þetta þrenn til fimm verðlaun hvert úr sinni áttinni.

Nítjánda fyrsta árlega Ignóbelsverðlaunaafhendingin („19th First Annual IgNobel Prize Ceremony„) fór fram í gærkvöldi, og aldrei þessu vant var ég bara skúbbaður af öllum á íslenska internetinu – ég frétti af niðurstöðunum á vef Ríkisútvarpsins í morgun. Sem náttúrulega var vegna þess að IgNóbelsverðlaunin í hagfræði þetta árið unnu (og það verðskuldað) yfirmenn Kaupþings (Hreiðar Már Sigurðsson, Sigurður Einarsson, Ingólfur Helgason, Ármann Þorvaldsson et al.), Landsbankans (Björgólfur Guðmundsson, Halldór J. Kristjánsson, Sigurjón Þ. Árnason et al.), Glitnis (Þorsteinn Már Baldvinsson, Lárus Welding et al.) og Seðlabanka Íslands (Davíð Oddsson, Eiríkur Guðnason, Ingimundur Friðriksson et al.), fyrir sýnikennslu í því hversu hratt er hægt að breyta pííínulitlum bönkum í riiisastóra – og öfugt – og einnig fyrir að sýna fram á að eins er hægt að fara með heilt land eins og það leggur sig: Litlasta land í heimi getur orðið það stórasta – og öfugt.

Þeir kumpánar eru svo sannarlega í góðra vina hópi: Yfirmenn Enron, Arthur Andersen og fleiri álíka góðra fyrirtækja fengu hagfræðiverðlaunin árið 2002 fyrir nýstárlega notkun á ímynduðum tölum í viðskiptum; Nick Leeson og yfirmenn hans í Barings bankanum sáluga fengu hagfræðiverðlaunin árið 1995; Chilebúinn Jan Pablo Davila hlaut hagfræðiverðlaunin árið 1994 fyrir að afreka uppá sitt eindæmi að tapa hálfu prósenti af vergri landsframleiðslu Chile í spákaupaæði fyrir ríkisfyrirtækið Codelco (þess má geta að síðan hafa Chilebúar notað sögnina „davilar“ um það að klúðra málum á stórfenglegan máta – sbr „að hannesa“); eigendur Lloyd’s í Lundúnum árið 1993 fyrir klúður sem var víst svo skelfilegt að nálgaðist næstum Sjóvárskalann; og Michael Milken árið 1991, en heimurinn stendur í mikilli „þakkarskuld“ við hann fyrir að finna upp hin svokölluðu „ruslbréf“ (junk bonds).

Aðrir vinningshafar gærkvöldsins hafa hinsvegar fallið í skuggann af „Strákunum okkar.“ Það er miður, enda margt af frambærilegum kandídötum í öðrum flokkum:

Dýralæknisfræði: Veitt fyrir að sýna fram á að nytin úr Skjöldu, Huppu og Hyrnu sé meiri en úr nafnlausum stallsystrum þeirra.

Friðarverðlaun IgNóbels: Fyrir að skera úr um það með kontróleruðum tilraunum hvort sé hættulegra að vera barinn í hausinn með fullri bjórflösku eða tómri.

Efnafræði: Fyrir aðferð til þess að búa til demanta úr Tequila. Ósjálfrátt velti ég fyrir mér hvernig vísindamennirnir hafi haldið uppá áfangann.

Læknisfræði: Ignóbellinn í læknisfræði í ár fór til Dr. Donald Unger, sem í þágu vísindanna lét braka í puttunum á vinstri hendi tvisvar á hverjum degi í sextíu ár –  en aldrei á þeirri hægri – til að prófa þá kerlingabók að það orsaki liðagigt í fingrum. Ég mæli með því að smella og lesa frásögnina eins og hún kemur af kúnni með hans eigin ályktunum („This result calls into question whether other parental beliefs, e.g., the importance of eating spinach, are also flawed. Further investigation is likely warranted.“) og viðbrögðum jafningja á fræðasviðinu („Although it is not clear, it appears that the study was not blinded. Blinding would only be possible if the investigator didn’t know left from right.“). Það batnar svo bara í framhaldinu.

Eðlisfræði: Fyrir eðlisfræðilegu skýringuna á því af hverju óléttar konur detta aldrei fram fyrir sig.

Bókmenntaverðlaun IgNóbels: Féllu í skaut írsku umferðarlögreglunni fyrir að hafa skrifað fleiri en fimmtíu umferðarsektir á ökuníðinginn Prawo Jazdy – sem er pólska fyrir „Ökuskírteini.“ Minnir mig reyndar á söguna af einhverjum Íslendingnum sem tókst einhvern tíma að troða sér inná VIP blaðamannafund í útlöndum undir því yfirskini að hann skrifaði fyrir íslenska dagblaðið „Ökuskírteini.“ Hann hefði blaðamannapassa til að sanna það.

Lýðheilsa: Fyrir einkaleyfið á brjóstahaldara sem með nokkrum snöggum handtökum er hægt að breyta í tvær gasgrímur (sjá mynd) fyrir notandann og einn, hömm, heppinn náunga viðkomandi.

Stærðfræði: Þessi verðlaun voru veitt Gídeon Gónó Seðlabankastjóra í Zimbabve, sem veitti almennum þegnum góða talnaþjálfun með því að láta þá höndla með seðla allt frá einu senti upp í hundrað billjón ríkisdali (eða hundrað banderískar trilljónir: $100.000.000.000.000). Svakalega hlægilegt þetta þriðjaheimslið sem getur ekki haft stjórn á sínum eigin efnahag maður! Bloddí hilaríös!

Líffræði: Fyrir að sýna fram á að hægt er að minnka massa eldhúsúrgangs um heil níutíu prósent með bakteríum sem eru unnar úr hægðum risapöndunnar. Hænan sem verpti gulleggjunum bliknar í samanburðinum.

Að lokum: Kannski vísa IgNóbelsverðlaunin okkur veginn áfram? Smáríkið Liechtenstein hlaut í það minnsta hagfræðiverðlaun IgNóbels árið 2003 fyrir að bjóða uppá, fyrir rétt verð, heilt land fyrir hvern þann sem vildi leggja vel í ráðstefnuna sína, brúðkaupið, nú eða bara fyrir fermingar krakkanna.

Skyldi þetta geta verið leiðin útúr kreppunni?