Author Archives: Óli Gneisti

Sorgarsaga höfundaréttar og Moby Dick

Posted by on 21. febrúar 2012 No comments

Ég hef nokkrum sinnum heyrt fólk vísa í Moby Dick sem dæmi um hve gott það sé að höfundaréttur gildi eftir dauða höfundar. Hvorki Melville né fjölskylda hans græddu nokkuð á því þegar bókin varð loks vinsæl. Sjálfur var hann löngu látinn en líklega átti hann einhverja afkomendur á lífi – þó ég viti það ekki fyrir víst.

En er þetta rétt túlkun? Hvað hefði gerst ef höfundaréttur hefði gilt jafn lengi og hann gerir í dag? Maður getur spurt sig hvort nokkur hefði lagt á sig að endurútgefa Moby Dick – floppaða bók eftir minniháttar rithöfund – ef það hefði þýtt greiðslur til afkomenda hans. En ekkert þurfti að borga þannig að bókin var gefin út fljótlega eftir dauða hans. Hægt og rólega vann hún á og er nú álitin meistaraverk. Ef bókin hefði verið varin höfundarétt hefði þetta ekki gerst. Jafnvel þó það hefði bara verið í 50 ár eftir dauða hans þá hefði Melville líklega verið algjörlega gleymdur og enginn hefði haft áhuga á bókinni. Hvað þá eftir 70 ár eða 90 ár? Dauður, grafinn og gleymdur og við gætum ekki vísað í hvíta hvalinn.

Eru ekki góðar líkur á því að við höfum síðustu öld með öflugri höfundarétt tapað töluvert af góðum bókum, jafnvel stöku meistaraverki, í limbó höfundaréttar hinna dauðu?

Framhald af Öddu (klámlaust)

Posted by on 3. febrúar 2012 No comments

Ég skrifaði fyrir nokkru um gervi Facebook prófílinn hennar Öddu. Í kjölfarið hef ég rökrétt við vini mína (á Facebook) um skaðsemi og skaðleysi þess að samþykkja ókunnugt fólk sem vini á Facebook. Almennt virðist fólk ekki hafa miklar áhyggjur af þessu jafnvel þó um svona gerviprófíl sé að ræða.

Ég hef bent á nokkur atriði sem fólk ætti að hafa í huga:

  • Þegar þú samþykkir einhvern þá munu örugglega einhverjir aðrir vinir þínir túlka það sem “gæðastimpil” þinn.
  • Þeir sem eru á bak við svona prófíla gætu verið að sigta út einhver gögn, til dæmis tölvupóstföng fyrir spammara.
  • Mögulega væri hægt að nota svona gerviprófíla til að dreifa einhverjum vírusum og ormum um Facebook (það gæti alveg eins hafa gerst nú þegar).

Ég held allavega að þetta sé ekki endilega skaðlaust og fólk mætti velta þessu aðeins fyrir sér.

Facebook kommentin

Posted by on 3. febrúar 2012 2 comments

Mér þykir miklu skemmtilegra umræður skapast við bloggfærslurnar mínar sjálfar heldur en við hlekkina á færslurnar inn á Facebook. Því miður er Facebook umræðan orðin miklu algengari. Það þýðir um leið að góðir punktar um skrif mín verða fljótt og örugglega óaðgengilegir – jafnvel þó ég endi einhvern tímann með tímalínuna. Maður endar líka með því að taka þátt í tvöfaldri umræðu, á bloggi annars vegar og Facebook hins vegar. Það er bara óþarfi.

Mig dreymir í lit og í lykt

Posted by on 2. febrúar 2012 No comments

Í nótt dreymdi mig mjög sterkan draum. Söguþráðurinn var ruglingslegur eins og svo oft. Lokapunkturinn situr ákaflega fast eftir. Ég var á baðherbergi í húsi sem ég bjó í fyrir fimmtán árum. Ég man skýrt að ég að ég sá að veggirnir væru grænir – ég hef oft heyrt að mann dreymi í svarthvítu en aldrei sannreynt það. Það sem er kannski skrýtnara er að þessu fylgdi mjög sterkt lyktin af baðherberginu – einhver ákveðin sápulykt sem var föst þarna. Þar sem ég stóð og horfði á spegilinn og græna vegginn fann ég að einhver byrjaði að strjúka mér. Ég ætlaði að líta við en þá áttaði ég mig á að þetta var Eygló að vekja mig. Og ég vaknaði.

Við hverja deilum við um tekjur okkar?

Posted by on 28. janúar 2012 1 comment

Ég fór á málþingið Með hverjum deilum við tekjum okkar? um höfundarétt. BÍL stóð fyrir því. Fyrir Eirík Örn blogga ég. Þetta er unnið uppúr punktum á staðnum og því biðst ég afsökunar á því ef málfarið er mögulega klúðurslegt – ég nenni ekki almennilegri yfirferð.

Fyrst talaði Katrín Jakobsdóttir. Hún ræddi um ýmislegt en dró fáar ályktanir. Hún talaði um SOPA/PIPA og lagði áherslu á að vanda ákvörðunina við valið á leið til að bregðast við höfundaréttarbrotum á netinu. Hún talaði meðal annars um “STEf” leiðina sem gerir ráð fyrir gjaldi fyrir netteningar en nefndi þann vankant að það er erfitt að dreifa þeim greiðslum á sanngjarnan hátt til listamanna. Það verður víst frumvarp um breytingar á höfundaréttarlögum núna í haust. Hún nefndi líka nauðsyn þess að gera fólki kleyft að borga fyrir efni á netinu.

Næst kom hins danska Pia Raug. Hún lagði áherslu á að listamenn þyrftu að taka þátt í umræðunum um þessi mál en ekki bara treysta á útgáfafyrirtækin eða stjórnmálamennina (mér datt í hug landi hennar Lars Ulrich en er þó mjög sammála því). Hún talaði líka um að hún sjálf reyndi að tala við “sjóræningjana” og reyna að skilja þá. Hún benti þá á að málstaður þeirra væri oft tengdur andúð á stórfyrirtækjunum. Hún virtist reyndar sjálf ekki sjá neina leið fyrir listamenn að frelsa sig frá stórfyrirtækjunum og um leið ná að fá greiðslur fyrir list sína. Hún nefndi Creative Commons kerfið en gaf lítið fyrir það. Hún taldi að talsmenn þess væru bara prófessorar og blaðamenn sem hefðu aðrar öruggar tekjur. Hún benti líka á að það væri undarlegt að sætta sig við að borga netþjónustuaðilum fyrir nettengingar en ekki höfundum fyrir efnið sem er neytt á netinu. Síðan talaði hún um nauðsyn þess að halda á lofti og verja muninn á höfundarétti og afritunargerðarréttinum (copyright).

Þá kom GErla sem talaði um að Listasafn Reykjavíkur hefði sent póst á listamenn þar sem talað var um að senda myndir af verkum þeirra á netið. Gallinn var að listamennirnir áttu bara að gefa frá sér réttinn án þess að fá neina greiðslu fyrir. Hún talað um að það hefði verið rangt hjá listasafninu að fara á þennan hátt fram hjá Myndstef sem ætti að sjá um slík samningamál. Það sem ég hugsaði í þessu samhengi var reyndar að listamenn gætu þarna fengið alveg frábæra auglýsingu sem myndi skila sér til þeirra með auknum áhuga og sölu.

Ólöf Ingólfsdóttir danshöfundur ræddi um höfundarétt á dansi í tengslum við myndband eftir Beyonce þar sem tekin voru beint upp atriði úr frægri kvikmynd eftir danshöfund. Mér datt í hug sagan sem ég var nýlega að lesa um drenginn sem kenndi Michael Jackson tunglgönguna og fékk þúsund dollara eingreiðslu fyrir þá kennslu. Ólöf talaði líka um að Netið væri ómetanlegt fyrir aðgengi að allskonar list.

Á milli erinda kom Kristín Atladóttir menningarhagfræðingur með pælinguna hvað hefði sært helst við “stuld” Beyonce. Var það sæmdarrétturinn? Áhugaverð pæling.

Síðan kom Sigtryggur Baldursson. Hann nefndi að tekjutap vegna “ólöglegs” niðurhals væri um 1,7 milljarðar. Hann vísaði þar í könnun Capacent en ég fann þessar tölur ekki fljótu bragði þar þannig að ég veit ekki á hverju hún er byggð. Hann nefndi þá leið að setja gjald á nettengingar (100 kr. á hverja) en lagði líka áherslu á að búa til betri efnisveitur þar sem fólk gæti keypt löglega tónlist. Mér þótti votta fyrir þekkingarleysi hjá Sigtryggi þegar hann fór að tala um að þar sem það væru svona fá netfyrirtæki á landinu þá ætti að vera frekar auðvelt að loka fyrir veitur sem deila efni ólöglega. Ég get bara ekki séð að fjöldi netfyrirtækja hafi nokkur áhrif. Það sem hefur áhrif er fjöldi þeirra sem dreifa efni á slíkan hátt og það hve auðvelt er að komast fram hjá aðgangstakmörkunum sem netfyrirtæki gætu sett upp. Þetta yrði alveg rosalegur vindmyllubardagi og allar líkur á að um leið myndu fyrirtækin þurfa að stöðva aðgang að miklu magni af efni sem er dreift löglega. Hann nefndi líka að það hentaði vel tónlistarmönnum sem hafa ekki eigin útgefendur að setja upp eigin síður til að selja efni.

Síðast var erindi Guðmundar Andra Thorssonar flutt af Jakobi Frímanni Magnússyni. Í erindinu var listamönnum líkt við pípulagningarmann sem kemur heim til manns, lagar þvottavélina, spjallar og er skemmtilegur og fær að lokum borgað af því að eiganda þvottavélarinnar líkaði vel við hann en ekki af því að hann vann vinnuna sína. Þetta þótti mér frekar gölluð líking alveg eins og “þú myndir ekki stela bíl”. Þetta minnti mig á ræðuna sem predikarinn Jonas (persóna Steve Martin) flytur í Leap of Faith þar sem hann líkir þeim sem gefa honum pening eftir vakningarsamkomur við áhorfendur á Broadway söngleik. Munurinn er að hans áhorfendur borga ef þeim líkar “sýningin” en Broadway áhorfendurinn borga hvort sem sýningin er góð eður ei. Manni dettur í hug fólk sem kaupir bók eftir einhvern höfund (ekkert þó endilega Guðmund Andra) og gefst upp í miðjum klíðum af því bókin er svo léleg. Það grey fólk fær ekki peningana sína frá höfundi eða útgefenda. Ég veit ekki hvernig bíóstjórar myndu bregðast við ef ég gengi út í miðri mynd og heimtaði endurgreiðslu. Væri það ekki sanngjarnt? En allavega gera sjóræningjastarfsemi það að verkum að neytendurnir hafa völdin til að verðlauna þá sem gera vel og refsa þeim sem standa sig illa.

En þegar Guðmundur Andri (í líki Frímanns) fór að tala um rafbækur varð ég alveg gáttaður. Hann var vægast sagt tortryggin í garð þessarar tækni. Honum virtist sérstaklega illa við Kindle-tilraunina í Vogaskóla og sagði um hana að það væri bara hægt að setja efni af Amazon á tækin og, ég skrifaði þetta strax þannig að ég vona að þetta sé orðrétt, “stolnu efni sem kennararnir setja inn”. Ég bara skil ekki hvað hann átti við og vona að hann skýri það einhvern tímann. Það er náttúrulega rétt að benda á að, nema að þessi tæki séu eitthvað frábrugðin stöðluðu útgáfunni, þá er hægt að kaupa efni til dæmis af vefnum Emma.is og fá frítt efni frá Rafbókavefnum, Gutenberg eða Rúnatý (og fleiri stöðum). Guðmundur Andri virtist helst vilja tefja rafbókavæðinguna sem lengst. Hann virtist þó vera á því að sagnalistin myndi lifa allt af. Sjálfum finnst mér það augljóst, ef sjóræningjastarfsemi setti heilu greinarnar á hausinn þá væri enginn að framleiða klám í dag.

Ég lagði ekki í pallborðsumræðurnar þegar ég sá að fólk ætlaði að taka sér eilífðartíma í kaffipásuna – nógu mikil var töfin þegar orðin á þessu.

En já, af gjaldinu á netteningar. Ég sé strax tvo stór galla á þeirri leið. Önnur er sú sem Katrín nefndi, og mér finnst mikilvæg, og það er erfitt (eiginlega ómögulegt) að dreifa afrakstrinum á sanngjarnann hátt til höfunda. Hin er að ég tel að svona gjald sé á við að gefa skotleyfi á allt höfundavarið efni og muni þá minnka virðingu fólks fyrir höfundarétti. Ég tel að sú hafi verið raunin með STEF gjöldin á geisladiska. Allavega þakkar maður fyrir að engum datt í hug að styðja þá leið að taka netaðganginn af fólki sem tekur inn höfundavarið efni.

Prúðuleikarar Jason Segel

Posted by on 25. janúar 2012 1 comment

Í gær fórum við Eygló út að borða og í bíó á meðan Sóley frænka (ein af mörgum reyndar með því nafni) passaði Gunnstein. Eftir góðan mat á Ruby Tuesday fórum við í Laugarásbíó. Myndin sem varð fyrir valinu, eða myndin sem var ástæðan fyrir bíóferðinni, var Prúðuleikararnir.

Sá sem ber helst ábyrgð á nýju Prúðuleikaramyndinni er Jason Segel. Í Forgetting Sarah Marshall sá maður ástríðu hans fyrir brúðum og nú fékk hann tækifæri til að vinna með merkilegustu brúður allra tíma. Það er um leið ekki erfitt að sjá hliðstæðu milli persónunnar Walter og Jason Segel sjálfs.

Nú er ég mikill Prúðuleikaraaðdáandi þannig að ég er kannski gagnrýnni en flestir. Ég hef til dæmis fylgst vel með þeim undanfarin ár en það er mikill misskilningur að þeir hafi legið í dvala. Ýmsar sjónvarpsmyndir, styttri og lengri, hafa verið gerðar. Engin þeirra hefur verið nein snilld en oft skemmtilegar. A Muppet Christmas: Letters to Santa er væntanlega best af þeim. Þannig að í mínum huga þurfti þessi mynd helst að slá út þær myndir frekar en að vera jafn góðar og þær gömlu.

Það sem ég vissi fyrir var að söguþráðurinn er ekki frumlegur. Það sem er verst er að hann er í raun sá sami og í It’s a Very Merry Muppet Christmas Movie frá árinu 2002. Mér þótti það bara óþarfi. Fyrir utan þetta er líklega stærsti galli myndarinnar sá að það er of mikil áhersla á mannfólkið og það, sérstaklega “kærastan”, er einstaklega óspennandi. Illmennið nær sér heldur aldrei á strik og mig grunar að það sé vegna þess að söguþræðinum var breytt (það átti að koma í ljós að illmennið væri í raun Kermit í dulargervi að reyna að fá Prúðuleikarana aftur saman).

Myndin er líka endalaus “heiðrun” á gömlu Prúðuleikaraþáttunum. Það er eiginlega of langt gengið í því öllu (og um leið hunsað flest sem gerðist eftir að þeir þættir hættu).

Ég get ekki sagt að þessi mynd hafi verið jafn mikið betri og síðustu Prúðuleikaramyndirnar. Ég hló hins vegar oft og mikið. Mest líklega að óvæntasta gestahlutverkinu (sem var haldið nokkuð leyndu). En mér fannst þetta ekki vera þannig sterk mynd að Prúðuleikararnir komist á fulla ferð. Ég vona að það verði meira gert með þá en ég veitt ekki hvort það nær að vera meira en hefur hvorteðer verið í gangi síðustu árin.

Að klæmast og adda Öddu

Posted by on 23. janúar 2012 2 comments

Í vikunni lenti ég ásamt félögum mínum í því að stúlka sem við könnuðumst ekkert við reyndi að vingast við okkur á Facebook. Ég neitaði þeirri vináttu eins og öllum vinarbeiðnum frá fólki sem ég kannast ekki við. Smá eftirgrennslan leiddi í ljós að stúlkan kannaðist ekkert við að hafa sent þessar vinarbeiðnir. Þetta voru ekki einu grunsamlegu netsamskipti vikunnar.

Fyrst að klámhundinum.

Á föstudaginn opnaðist spjallgluggi hjá mér og vinkona mín byrjaði að spjalla við mig. Sú hefur ekki sést á Messenger í lengri tíma og heilsaði mér þar að auki á ensku. Mér þótti því grunsamlegt og nefndi það. Það stoppaði hana ekki. Ég ákvað að sjá hvort einhver greind væri þarna á bak við og það er skemmst frá því að segja að hún stóðst ekki Turing prófið.

Ég hafði samband við þessa vinkonu mína og upplýsti hana um að einhver hefði komist yfir Messenger aðganginn hennar. Ég get vel ímyndað mér að ótal manns hafi verið að fá álíka tilboð og það væri spennandi að vita hve margir falla fyrir þessu. Íslendingar eru alla vega ágætlega varðir fyrir þessu með tungumálamúrinn.

Sama dag kom önnur vinarbeiðni á Facebook frá stúlku sem heitir Adda Baldursdóttir. Ég kannaðist ekkert við hana og myndin hjálpaði mér ekkert að átta mig á því hver væri þar á ferð.

Ég athugaði hvort vinir hennar og áhugamál myndu hjálpa mér að átta mig á hver þetta væri. Svo var ekki. Sameiginlegir vinir okkar fjórir gáfu mér enga vísbendingu. Ég gúgglaði nafnið og fann knattspyrnukonu sem heitir því en mér sýndist það ekki vera þessa fagureygða stúlka sem er á myndinni. Áhugamál þessa væntanlega Facebook vinar míns pössuðu ekki heldur við að þetta væri fótboltakonan.

Ég var farinn að gruna Öddu um græsku og sendi einum sameiginlegum vini okkar fyrirspurn um hver þetta væri og hvort það væru fleiri myndir af henni á Facebook síðunni hennar. Svarið var að hann vissi ekkert hver þetta væri og hefði orðið engu nær því eftir að hafa samþykkt hana sem vin. Ég sendi líka skilaboð á Öddu sjálfa til að athuga hvort það væri einhver greind á bak við prófílinn.

Sæl,

Fyrirgefðu en ég veit ekki alveg hvaðan ég þekki þig – kannski af því að maður sér ekki allt andlitið þitt á myndinni þinni.

kv.
Óli

Merkilegt nokk fékk ég ekkert svar. Ég var líka orðinn nokkuð viss um að þetta væri ekki alvöru manneskja eftir að hafa framkvæmt myndaleit.

Ef þið færið músarbendilinn yfir andlitið á Öddu þá getið þið séð að hún á sér tvífara úr hópi Hollywood leikkvenna.

Ég hef enga hugmynd hver er þarna á ferð eða þá hvað liggur að baki. Ég er hins vegar nokkuð sannfærður um að stefna mína að vingast ekki við fólk á Facebook sem ég þekki ekki er góð. En nafnið er vel valið – það er skondið að fá fólk til að adda Öddu.

Áskorun til fylgismanna nýju stjórnarskrárinnar

Posted by on 20. janúar 2012 3 comments

Hér er áskorun til stuðningsmanna nýju stjórnarskrárinnar: Búið til rafbók með frumvarpinu. Það eru leiðbeiningar á Rafbókavefnum (og þið megið kvarta eða spyrja ef eitthvað er óljóst í þessum leiðbeiningum). Síðan er hægt að deila rafbókinni með öllum ráðum á netinu.

Ég hélt reyndar að einhverjir hefðu gert þetta nú þegar af því ég sá stjórnarskrárrafbók hjá Forlaginu en þegar ég var að skoða þetta áðan sá ég að það var þá bara nýjasta útgáfa gömlu stjórnarskrárinnar.

Sumir virðast halda að rafbókalesarar séu bara hentugir fyrir bækur en í raun eru þetta hentug tæki fyrir flesta texta sem eru of langir til að lesa með góðu móti á tölvuskjá. Ég nota til dæmis Instapaper fyrir flestar lengri greinar sem ég rekst á á netinu. Það sendir síðan greinarnar í Kindle’inn minn.

Líf + 70

Posted by on 19. janúar 2012 No comments

Ef þið búist við sérstaklega vel rökstuddum pistli þá verðið þið fyrir vonbrigðum. Þetta eru frekar pælingar sem mér þætti ágætt að fá athugasemdir við.

Höfundaréttur helst uns 70 ár eru liðin frá næstu áramótum eftir lát höfundar.

Ég get engan veginn skilið að fólki þyki þetta rökrétt (og ekki bara af því að höfundar og afkomendur þeirra eru verðlaunaðir fyrir langlífi en afkomendum refsað ef höfundarnir deyja ungir). Mér þætti miklu betri lausn að höfundaréttur væri einfaldlega tengdur útgáfuári eins og það var hér áður fyrr. Segjum fimmtíu ár (eða bara þrjátíu). Hvað er að því?

Er það sérstakt réttlætismál að Bítlarnir og afkomendur þeirra séu að græða á öllu efninu sem hljómsveitin gaf út? Í október verða einmitt 50 ár frá því að smáskífan Love Me Do kom út. Af hverju er það ekki bara nóg? Reyndar átti það að gerast en lögunum var breytt. Réttlætið sigraði eða hvað?

Ég get haldið upp á níræðisafmælið mitt árið 2069 með því að lesa public domain útgáfu af Vefaranum frá Kasmír sem var gefin út árið 1927.

Ég hef reyndar meiri áhuga á Þórbergi Þórðarsyni sem er gott því ég verð ekki nema 66 ára þegar verk hans fara úr höfundarétti árið 2045.

Á Rafbókavefnum eru verk eftir Jón Trausta. Hann var bara fimmtán árum eldri en Þórbergur. Hann lést hins vegar í spænsku veikinni sem gerir það að verkum að við getum leyft okkur að gera hvað sem er með verk hans. Einhver góður bókmenntafræðinemi gæti tekið Höllu og Heiðarbýlið og gert sína eigin útgáfu af verkinu með góðum formála (eða formálum) sem setja verkin í betra samhengi fyrir okkur. Það gæti verið skemmtilegt BA-verkefni til dæmis.

En ég er bara búinn að tala um þessa frægu. Staðreyndin er að flest höfundaverk eru gleymd þegar þau falla í lén almennings. Það eru eiginlega bara verk hinna frægu sem fólki geta lifað af þessi sjötíu dauðu ár. Hinir eru dauðir, grafnir og gleymdir og verk þeirra líka.

Það er erfitt að ætla að endurútgáfa gamalt efni látins höfundar sem ekki er komið úr höfundarétt. Afkomendurnir geta skipt tugum (jafnvel hundruðum). Það gæti jafnvel verið að einhvers staðar liggi gleymdur útgáfusamningur. Ég gældi einu sinni við að þýða erlenda bók en ég fann hvergi upplýsingar um höfundinn – ég komst aldrei að því hvenær hann lést (þrátt fyrir að nota gagnasöfn sem ég hafði aðgang að í gegnum Landsbókasafnið). Það er oft talað um munaðarlaus verk í þessu sambandi en það má ekki taka það hugtak bókstaflega því ég á ekki bara við verk sem enginn á réttinn á heldur líka verk sem öllum er sama um. Það gæti verið að útgáfufyrirtæki eigi réttinn en hafi engan hag af því að gefa verkið út. Um leið gætu verið til staðar afkomendur (eða fjarskyldir fjölskyldumeðlimir) sem hafa engan áhuga á verkum sinna forfeðra og formæðra. Maður getur, og hefur, rekist á áhugaverð verk sem eru einfaldlega föst á þessum jaðartíma milli dauða höfundar og almenningslénsins.

Frjáls klám frá Íran

Posted by on 6. janúar 2012 No comments
Frjáls klám

Frjáls klám

Fyrir rétt rúmlega þremur árum fékk ég heimsókn frá einhverjum sem var að leita að ókeypis klámi með hjálpi orðabókar eða tölvuþýðingar. Ég skrifaði bloggfærslu um það.

Í kjölfarið hef ég oft fengið álíka heimsóknir þar sem bloggfærslan sem ég skrifaði skoraði hátt á Google.

Í gær var ég að skoða teljarann minn, sem ég geri ekki oft þar sem ég blogga nær ekkert núorðið og rakst á þessa heimsókn.

Ég man ekki eftir því að hafa áður fengið heimsókn frá Íran. Mig grunar að fyrsti gesturinn þaðan hafi ekki verið sérstaklega glaður með það sem hann fann.

Nú eru síðan allar líkur á að þetta skjáskot af teljaranum mínum skori mjög hátt á Google hjá þeim sem eru að leita sér að frjálsu íslensku klámi. Verði þeim að góðu.