Gneistinn

Pósturinn færði mér sendingu frá Írland: Béascna, þjóðfræðirit University College Cork. Þetta ár verður ágætt fyrir CVið.

Ég var að átta mig á að ein breyting sem Írarnir gerðu á grein minni sem átti að vera minniháttar hefur breytt algjörlega því sem ég var að segja. Ergilegt.

Í 24 stundum má lesa um nýja bók.

„Það er alveg klárt að fólk trúði þessum sögum hér áður fyrr því bókin er öll byggð á heimildum,“ segir Sigurður Ægisson, guðfræðingur og þjóðfræðingur. Hann skrifar textann í bókinni Íslenskar kynjaskepnur[.]

Það er gott að geta fullyrt svona vel og vandlega um hverju fólk trúði í alvörunni. Sú hugmynd kemur ekki einu sinni upp í hugann að fólk hafi hugsanlega sagt þjóðsagnasöfnurum sögur af furðuskepnum án þess þó að trúa þeim raunverulega sjálft. Enginn myndi fórna sannleikanum fyrir góða sögu… eða hvað?

Haukur Már benti á skýrsluna Ímynd Íslands sem virðist hafa verið búin til af fólki sem kann einungis að meta yfirborðsmennsku. Það er mjög mikið Dilbert að lesa þetta. Á listanum yfir fólk sem kom nálægt þessu er enginn sem ég veit að er raunverulega sérfræðingur í þessum málum, og það er dáltill slatti af fólki sem er hunsað.

Innihaldsleysið kemur skýrt fram í skýringarmyndum eins og þessari hérna (Ískristallinn - fundið ljóð Hauks Más).

Kannski að ég að mér líkaði betur við þessa skýrslu ef hún héti “Hverju eigum við að ljúga að útlendingum”, það væri allavega heiðarlegra.

Ég er þá búinn að panta flug til Írlands. Ekki þó til lýðveldisins heldur til Norður Írlands, Derry. Það ætti að vera áhugavert. Raunar fer ég í dagsferð yfir landamærin til Donegal sem ætti að verða spennandi. Það er reyndar svolítið skondið að þessi nyrsta sýsla lýðveldisins nær norðar en nyrsti hluti N-Írlands. Ég tek síðan eina nótt í London í lok ferðarinnar. Ég er farinn að hlakka til þó ég viti ekkert hvað ég ætla að segja þarna.

Hefðir eru alltaf eins og skulu ekki breytast. Svo finnst mörgum. En siðir, hefðir og venjur breytast nú bara alltaf, jafnvel þó fólk átti sig ekki á því.

Mörgum finnst ekki alvöru gabb fyrsta apríl nema að menn hlaupi apríl. Ég tel að það sé löngu komin hefð á að menn noti tækifærið og plati náungann án þess að það kosti hinn plataða einhver lengri eða styttri ferðalög. Vandamálið er samt að það verður oft svolítið óljóst hvort gabbið tókst eða ekki. Er platið gilt ef hinn gabbaði er blekktur í sekúndu eða ef hann gerir sig sekan um að tjá sig um að trúi þessu eða hvað?

Hlauplaust aprílgabb er semsagt að mínu mati alveg gilt en það er ekki jafn öflugt.

Ég er sammála því sem fólk hefur verið að segja um gamla grínið sem var á RÚV. Kynningarnar voru ekki að gera sig. Sjálfur saknaði ég meiri greiningar á gríninu. Það hefði ekki verið mikið mál að fá Kristínu Einars í það en hún hefur verið að gramsa í þessu í filmusafninu hjá RÚV í lengri tíma og er með margar skemmtilegar pælingar. Efni í nokkra þætti í raun.

Ályktanir eru ekki hlutir til að hrapa á. Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson doktor í fornleifafræði bloggar um fund á nisti sem fannst í gröf í Austurríki, líklega frá þriðju öld. Á nistinu er ristur gyðingleg bæn. Doktorinn segir:

Þessi merki fundur þýðir að gyðingar voru í Austurríki áður en forfeður flestra þeirra sem þar búa í dag voru komnir almennilega úr þjóðflutningunum.

Ég læt vera að ræða um hvernig þessir þjóðflutningar fóru fram á þessum tíma og einbeiti mér að fullyrðingunni um að þetta sýni að gyðingar hafi verið í Austurríki á þessum tíma. Vilhjálmur segir það líka ólíklegt að “einhverjir sem ekki voru gyðingar hefðu borið [nistið] um hálsinn.” Ég er ekki alveg sammála.

Á Norðurlöndum hefur fundist Búddastytta sem kom væntanlega þangað á víkingatímanum. Þýðir það að Búddistar hafi verið komnir þangað á þeim tíma? Ónei. Það er mun líklegra að einhverjir víkingar (í mjög víðri merkingu þess orðs) hafi haft styttuna með sér þangað. Styttan er því aðallega merkileg fyrir það að hún sýnir að samskiptanet þess tíma var náði mjög langt.

En hvers vegna ætti einhver sem ekki er gyðingur að ganga með nisti með gyðinglegri bæn? Í raun felst lausnin í því að átta sig á því að þó gyðingar og kristnir menn hafi litið á sinn guð sem hinn eina guð þá gátu aðrir litið á hann sem einn af mörgum guðum. Það er áhugavert að bænin er örlítið öðruvísi á nistinu en hún er yfirleitt. Í stað þess að þar standi að guðinn sé sá “eini” þá stendur að hann sé “Alfa”. Þetta gæti verið af því að plássið leyfði ekki meira en mér dettur líka í hug að þetta sé einfaldlega leið til að segja að hann sé fremstur eða mestur. Þegar formúlan hefur verið brotin á þennan hátt er orðið líklegra að einhver sem er ekki gyðingur hafi gengið með nistið.

Við þetta bætist að það hafa ekki fundist neinir aðrir gripir þarna sem benda til nærveru gyðinga. Ef líka er tekið tillit til að á svæðinu eru ýmsir aðrir helgigripir greinilega ætlaðir til verndar, einn þeirra sem ákallar Artemis. Mér finnst í raun líklegt að hér hafi verið á ferðinni fólk sem var að leita verndar þeirra guða sem þeir töldu máttuga.

En ég tek fram að ég útiloka ekki neitt og ég verð að segja að mér þætti mjög áhugavert ef það væri sýnt fram á að gyðingar hefðu verið á þessu svæði á þessum tíma. Þetta er bara engin sönnun. Það að koma fram og segja að gripur sýni fram á eitthvað merkilegt er náttúrulega góð leið til að ná athygli fjölmiðla og mig grunar að það sé ástæðan fyrir því að efasemdir fá ekki meira rúm í umfjölluninni. Þarna er í raun fyrst og fremst að vera að auglýsa sýningu og til að gera það þá er verið að reyna að gera einn grip áhugaverðari en hann er í raun.

En endilega lesið ykkur meira til ef þið hafið áhuga:

3rd century amulet - sign of earliest Jewish life in Austria
Archaeological sensation in Austria
Archaeological sensation in Austria. Scientists from the University of Vienna unearth the earliest evidence of Jewish inhabitants in Austria

Það er alveg merkilegt hvað er mikið vitlaust í þessarri frétt á Mbl um dag heilags Patreks. Raunar fréttin uppruninn á BB en það er lítil afsökun. Heilagur Patrekur, eða Naomh Pádraig, var líklega fæddur í Englandi eða Skotlandi. Hann var líklegast kristinn áður en hann var hnepptur í þrældóm af Írum, pabbi hans á að hafa verið djákni en afi hans prestur.

Það er villandi að segja að hann eigi að hafa útrýmt öllum snákum á Írlandi heldur á hann að hafa rekið þá á brott. Við höfum engar heimildir fyrir því að dánardagur hans, sem er oft sagður vera 17. mars 461, hafi verið haldinn hátíðlegur fljótlega eftir dauða hans. Ég held að það sé líka ósennilegt hann notið vinsælda um allt Írland fyrr en töluvert seinna því það eru margir svæðisbundnir dýrlingar sem voru í aðalhlutverki annars staðar.

Það eru annars til nokkuð margar skemmtilegar sögur af Patreki og ég mundi endurtaka einhverjar þeirra ef ég gæti flett þeim upp til að staðfesta. Reyndar var ein mjög einföld og ég segi hana eftir minni.

Guð segir við heilagan Patrek: “ég vil að þú farir og kristnir Íra”. Patrekur svarar því að Írar séu nú alveg óþolandi og ólýðandi og hann vilji ekki fara. Guð sendir þá leiðinlegan mann til að búa í næsta húsi við Patrek og Patrekur segir: “Jæja, þá er væntanlega bara eins gott að fara til Írlands”.

Þetta virkar betur með írskum hreim, jafnvel lélegum.

Raunar eru hátíðahöldin eins og þau eru í dag að miklu leyti upprunin í Bandaríkjunum og voru bara seinna flutt inn til Írlands. Það er þó enginn að lita neinar ár grænar. En mér þætti gaman að vera í Cork núna. Rölta niður götuna hans Patreks og hitta vini mína þar. En því miður hefði það verið of mikið vesen og of dýrt. Ég er hins vegar í grænum Írlandsbol í tilefni dagsins.

Það er fyndið að sjá muninn á sögunni sem kennarinn Ármann spinnur á bloggi sínu um kulnun og flökkusögunni hugljúfu sem borgarfulltrúinn Þorbjörg Helga límdi inn á sitt blogg.

Raunar byggir flökkusagan á raunverulegum atburðum ef við trúum Snopes, sem við gerum nú eiginlega alltaf. EnMark er orðinn að Magnúsi og dó ekki í Víetnam. Stærðfræðikennandi nunnan er líka orðinn nafnlaus og kennir ekki lengur ákveðna námsgrein.