Gneistinn

Ályktanir eru ekki hlutir til að hrapa á. Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson doktor í fornleifafræði bloggar um fund á nisti sem fannst í gröf í Austurríki, líklega frá þriðju öld. Á nistinu er ristur gyðingleg bæn. Doktorinn segir:

Þessi merki fundur þýðir að gyðingar voru í Austurríki áður en forfeður flestra þeirra sem þar búa í dag voru komnir almennilega úr þjóðflutningunum.

Ég læt vera að ræða um hvernig þessir þjóðflutningar fóru fram á þessum tíma og einbeiti mér að fullyrðingunni um að þetta sýni að gyðingar hafi verið í Austurríki á þessum tíma. Vilhjálmur segir það líka ólíklegt að “einhverjir sem ekki voru gyðingar hefðu borið [nistið] um hálsinn.” Ég er ekki alveg sammála.

Á Norðurlöndum hefur fundist Búddastytta sem kom væntanlega þangað á víkingatímanum. Þýðir það að Búddistar hafi verið komnir þangað á þeim tíma? Ónei. Það er mun líklegra að einhverjir víkingar (í mjög víðri merkingu þess orðs) hafi haft styttuna með sér þangað. Styttan er því aðallega merkileg fyrir það að hún sýnir að samskiptanet þess tíma var náði mjög langt.

En hvers vegna ætti einhver sem ekki er gyðingur að ganga með nisti með gyðinglegri bæn? Í raun felst lausnin í því að átta sig á því að þó gyðingar og kristnir menn hafi litið á sinn guð sem hinn eina guð þá gátu aðrir litið á hann sem einn af mörgum guðum. Það er áhugavert að bænin er örlítið öðruvísi á nistinu en hún er yfirleitt. Í stað þess að þar standi að guðinn sé sá “eini” þá stendur að hann sé “Alfa”. Þetta gæti verið af því að plássið leyfði ekki meira en mér dettur líka í hug að þetta sé einfaldlega leið til að segja að hann sé fremstur eða mestur. Þegar formúlan hefur verið brotin á þennan hátt er orðið líklegra að einhver sem er ekki gyðingur hafi gengið með nistið.

Við þetta bætist að það hafa ekki fundist neinir aðrir gripir þarna sem benda til nærveru gyðinga. Ef líka er tekið tillit til að á svæðinu eru ýmsir aðrir helgigripir greinilega ætlaðir til verndar, einn þeirra sem ákallar Artemis. Mér finnst í raun líklegt að hér hafi verið á ferðinni fólk sem var að leita verndar þeirra guða sem þeir töldu máttuga.

En ég tek fram að ég útiloka ekki neitt og ég verð að segja að mér þætti mjög áhugavert ef það væri sýnt fram á að gyðingar hefðu verið á þessu svæði á þessum tíma. Þetta er bara engin sönnun. Það að koma fram og segja að gripur sýni fram á eitthvað merkilegt er náttúrulega góð leið til að ná athygli fjölmiðla og mig grunar að það sé ástæðan fyrir því að efasemdir fá ekki meira rúm í umfjölluninni. Þarna er í raun fyrst og fremst að vera að auglýsa sýningu og til að gera það þá er verið að reyna að gera einn grip áhugaverðari en hann er í raun.

En endilega lesið ykkur meira til ef þið hafið áhuga:

3rd century amulet - sign of earliest Jewish life in Austria
Archaeological sensation in Austria
Archaeological sensation in Austria. Scientists from the University of Vienna unearth the earliest evidence of Jewish inhabitants in Austria

Það er alveg merkilegt hvað er mikið vitlaust í þessarri frétt á Mbl um dag heilags Patreks. Raunar fréttin uppruninn á BB en það er lítil afsökun. Heilagur Patrekur, eða Naomh Pádraig, var líklega fæddur í Englandi eða Skotlandi. Hann var líklegast kristinn áður en hann var hnepptur í þrældóm af Írum, pabbi hans á að hafa verið djákni en afi hans prestur.

Það er villandi að segja að hann eigi að hafa útrýmt öllum snákum á Írlandi heldur á hann að hafa rekið þá á brott. Við höfum engar heimildir fyrir því að dánardagur hans, sem er oft sagður vera 17. mars 461, hafi verið haldinn hátíðlegur fljótlega eftir dauða hans. Ég held að það sé líka ósennilegt hann notið vinsælda um allt Írland fyrr en töluvert seinna því það eru margir svæðisbundnir dýrlingar sem voru í aðalhlutverki annars staðar.

Það eru annars til nokkuð margar skemmtilegar sögur af Patreki og ég mundi endurtaka einhverjar þeirra ef ég gæti flett þeim upp til að staðfesta. Reyndar var ein mjög einföld og ég segi hana eftir minni.

Guð segir við heilagan Patrek: “ég vil að þú farir og kristnir Íra”. Patrekur svarar því að Írar séu nú alveg óþolandi og ólýðandi og hann vilji ekki fara. Guð sendir þá leiðinlegan mann til að búa í næsta húsi við Patrek og Patrekur segir: “Jæja, þá er væntanlega bara eins gott að fara til Írlands”.

Þetta virkar betur með írskum hreim, jafnvel lélegum.

Raunar eru hátíðahöldin eins og þau eru í dag að miklu leyti upprunin í Bandaríkjunum og voru bara seinna flutt inn til Írlands. Það er þó enginn að lita neinar ár grænar. En mér þætti gaman að vera í Cork núna. Rölta niður götuna hans Patreks og hitta vini mína þar. En því miður hefði það verið of mikið vesen og of dýrt. Ég er hins vegar í grænum Írlandsbol í tilefni dagsins.

Það er fyndið að sjá muninn á sögunni sem kennarinn Ármann spinnur á bloggi sínu um kulnun og flökkusögunni hugljúfu sem borgarfulltrúinn Þorbjörg Helga límdi inn á sitt blogg.

Raunar byggir flökkusagan á raunverulegum atburðum ef við trúum Snopes, sem við gerum nú eiginlega alltaf. EnMark er orðinn að Magnúsi og dó ekki í Víetnam. Stærðfræðikennandi nunnan er líka orðinn nafnlaus og kennir ekki lengur ákveðna námsgrein.

Kannski er ég bara svona mengaður af námi mínu en mér finnst fáránlegt að segja að ein útgáfa af málshætti sé réttari en önnur. Glymur hæst í tómri tunnu er útgáfa sem hefur greinilega gengið í einhvern tíma og þó hún sé hugsanlega ekki jafn gömul eða jafn algeng þá er hún ekki röng. Málshátturinn gengur fullkomlega upp í þessari mynd og heldur merkingu sinni.

Þorrablót þjóðfræðinema tókst vel. Þorramat var haldið í lágmarki. Dans var meiri en venjulega. Ég tók einn vikivaka við Ólaf Liljurós en náði að stíga á fótinn á Kristínu Birnu og Aðalheiður raspaði hnúann minn upp við illa staðsetta súlu. Í lok kvölds var síðan farið í einfaldan færeyskan dans sem ég réð við.

Minni kvenna og karla tókust vel. Sér í lagi var ég ánægður að fá vísun í eigin ræðu fyrir tveimur árum. Ég er bara svona sjálfhverfur en þið eruð það líka, þið bara játið það ekki.

Spurningakeppnin tókst bara vel. Ég tilkynnti í byrjun að þetta yrði engin aumingjakeppni þar sem fólk ætti að vita svörin en það voru reyndar bara tvær spurningar af tíu sem duttu dauðar niður. Þeim var báðum svarað af salnum. Hjördís formaður náði sigrinum í bráðabananum. Ég var glaður að fá bráðabana en að sama skapi feginn að það þurfti bara eina því ég hafði ekki fleiri auka.

Ég saknaði nú Danana tveggja og Skagamömmunnar, skrýtið að hafa þau ekki með. Hins vegar fékk móðirin smá spurningu sér til heiðurs þegar spurt var um grænan fenjabúa sem reis á stjörnuhiminn og hélt velli þó hann hafi misst röddina árið 1990.

Semsagt, gaman.

Eftir að hafa farið á vikulega fundinn með Terry fór ég og verslaði Þorrablótsmiða. Sölukonan var afmælisbarnið sjálft hún Telma.

Ég hitti einmitt marga þjóðfræðinga í ferðinni, Ingibjörgu Hönnu, Jóhönnu, Júlíönu, Eydísi og Rósu. Mjög gaman.

Ég fór á fyrirlestur í hádeginu hjá Berkeley-Bryndísi frístundapípara. Hún var að fjalla um úthverfamenningu í Bandaríkjunum. Þegar kom að fyrirspurnum var ég að pæla í að spyrja hana hvort hún hefði skoðað það hvernig bækur Tolkiens væru að gagnrýna úthverfavæðingu Englands en ég ákvað að sleppa því. Gaman að hitta hana samt áður en hún yfirgaf landið.

Áðan fékk ég tölvupóst frá einhverjum Vlad. Ég gerði strax ráð fyrir að þarna væri um ruslpóst að ræða. En ég sá síðan orðið folklorist og ákvað að eyða því ekki alveg hugsunarlaust. Ég skoðaði það aðeins og varð ringlaður í smátíma. Hver var þessi Vlad og hvers vegna var hann að senda mér ruglingslegan póst þar sem var verið að fjalla um þjóðfræði netsamfélaga.

Ég ákvað að skoða hausinn á emailinu nánar til að sjá hvort að lénið sem Vlad notaði myndi gefa mér einhverja vísbendingu. Kemur þá í ljós að fyrrihluti tölvupóstfangsins er valdimartr sem gefur þá til kynna að Vlad sé kennarinn minn hann Valdimar. Þegar ég skoðaði póstinn síðan betur áttaði ég mig á að þetta væri væntanlega umræða af þjóðfræðipóstlista. Nú er bara spurning hvort ég hafi eytt fleiri póstum frá þessum Vlad án umhugsunar.

Ég er loks byrjaður að skrifa. Yellowman er umfjöllunarefni mitt, eða reyndar upptökurnar af rödd hans og endalok þeirra. Viðeigandi.

Jæja, búinn að fá útrás. Nú þarf ég að skrifa um rætur þjóðfræðinnar í Upplýsingunni.