Category Archives: Höfundaréttur

SMÁÍS afneitar nútímanum

Posted by on 20. febrúar 2013 1 comment

Ég sá þessa mynd á Flickmylife. Hún er óljós en textinn er á þessa leið (símanúmerið og tölvupóstfangið var sérstaklega illlesanlegt):

Ekki er leyfilegt að koma með myndavél eða upptökubúnað af neinu tagi inn í þetta kvikmyndahús. Litið verður á það sem tilraun til að brjóta gegn höfundarétti. Reka má á dyr hvern þann sem það gerir og lögreglan getur gert viðkomandi búnað upptækann. Við biðjum áhorfendur um að vera á verði gagnvart þannig starfsemi og tilkynna hvert tilfelli sem vekur grunsemdir til starfsfólks kvikmyndahússins eða til SMÁÍS í síma 861-0140 eða tölvupóst smais@mi.is

SMÁÍS

Hugsið um þetta augnablik. Það eru ár og dagar síðan ég hef farið inn í kvikmyndahús án þess að vera með myndavél og upptökubúnað – símann minn. Sama gildir væntanlega um nær alla aðra bíógesti. Samkvæmt þessu má reka okkur út og lögreglan mætti gera búnaðinn upptækann. Ég efast stórlega um að þetta sé satt og það væri áhugavert að sjá hvernig þetta er rökstutt með vísan í lög. Allavega er orðalagið fullkomin vitleysa. Það væri alveg hægt að orða þetta betur, sumsé að segja að hver sem verði uppvís að notkun upptökutækja eða myndavélar í bíóinu megi eiga von á hörðu. Bjarta hliðin er sú að næst þegar ég sé einhvern sem svarar í snjall- eða myndavélasíma þá get ég hringt í Snæbjörn hjá SMÁÍS og hann lætur gera símann upptækann. Það væri réttlát refsing fyrir símnotkun í bíói.

En hve líklegt er það í alvöru að einhver mæti í íslenskt bíó og reyni að taka upp mynd? Fyrir allar erlendar myndir þá væri hugmyndin fullkomlega sturluð því það væri engin leið til þess að græða á slíku. Hver úti í hinum stóra heimi hefur áhuga á að fá mynd með íslenskum texta? Og hvernig ætti nokkur að ná að græða nógu mikið á sölu á slíkum sjóræningjaupptökum á íslenskum markaði til þess að áhættan borgi sig? Eru í alvörunni nógu margir sem vilja borga nógu mikið fyrir íslenskan texta á lélegri kvikmyndahússupptöku til þess að nokkur myndi vilja standa í þessu. Augljóslega ekki. Sömuleiðis væri markaðurinn frekar lítill fyrir íslenskar myndir teknir á þennan hátt. Hefur eitthvað svona komið nokkurn tímann upp á Íslandi?

Þetta minnir mig á þegar SMÁÍS höfðu eftirfarandi skilaboð á heimasíðu sinni:

Allar upplýsingar sem fram koma á vef SMÁÍS er eign SMÁÍS, nema annað sé sérstaklega tekið fram eða leiða megi af eðli máls. Óheimilt er að setja krækju (link) á vef SMÁÍS af annarri vefsíðu nema með skriflegu samþykki samtakanna. Skriflegt samþykki SMÁÍS þarf til að endurbirta, afrita eða dreifa upplýsingum sem fram koma á heimasíðu SMÁÍS

Þarna er fullkomin afneitun á eðli vefsins. Það er ekki hægt að ímynda sér meiri vitleysu en að ætla að banna fólki að setja hlekki á vefsíður.

Þess má geta að í dag er forsíða heimasíðu vefs SMÁÍS teygð og asnaleg jpg mynd. Þar áður hafði síðan verið óbreytt í einhver ár og ég var á ráðstefnu í hittifyrra þar sem Snæbjörn hélt því fram að ástæðan fyrir uppfærsluleysinu væri sú að síðan hefði verið hökkuð (án þess þó að nokkur breyting hefði verið gerð á síðunni). Það var réttilega hlegið að honum enda var hann í sal fullum af tölvumönnum sem vita vel hve fráleit hugmynd það er að vefur sé hakkaður þannig að ekki sé hægt að laga hann á nokkrum árum.

Þetta eru samtök sem eiga í ákaflega lausum tengslum við tækni nútímans og þá er ekki skrýtið að þeirra leið til að fást við þessa tækni er að berjast gegn henni. Það vottar fyrir því í dag að aðilar samtakanna séu farnir að reyna að græða á tækninni en þeir eru langt á eftir tímanum og reyna enn að tjóðra hana með úreltu viðskiptamódeli sem snýst um að viðhalda landfræðilegum takmörkunum sem eru fullkomlega órökrétt í dag og að rukka fyrir vörurnar eins og enginn sparnaður hafi orðið með stórbættu dreifikerfi.

Ég var í gær að klára að lesa grein um hinn svokallaða Betamax-dóm (Intellectual Property Stories). Það vita þetta kannski ekki allir en þegar myndbandsupptökutæki komu fyrst á markað barðist sjónvarps- og kvikmyndaiðnaðurinn harkalega gegn þeim. Lukkulega töpuðu þeir málinu fyrir Hæstarétti Bandaríkjanna og þingið þar fór ekki þá vitlausu leið sem Íslendingar fóru með því að leggja gjöld á spólurnar. Síðasta áratug eða svo hefur sami iðnaður barist harkalega fyrir því að verja þann stóra markað sem myndbandsupptökutækin sköpuðu í stað þess að sjá þau stórkostlegu tækifæri sem fólust í nýju tækninni.

SMÁÍS blekkir

Posted by on 13. ágúst 2012 1 comment

Það þyrfti heila grein til að fjalla um hvernig SMÁÍS reyndi um helgina að nýta sér, og um leið kynda undir, fordóma Íslendinga gegn Austur-Evrópubúum með auglýsingu sinni. Ég vildi hins vegar koma með einfalda athugasemd um staðhæfingarnar um tengsl óheimilaðrar dreifingar á höfundarvörðu efni við (hættuleg) glæpasamtök.

Áður en lengra er haldið er rétt að taka fram að ég hef skoðað þessi mál í fjölmörg ár og stefni á að skrifa einhvern tímann fræðigrein um málið. Ég hef þegar haldið einn fyrirlestur um þessi mál í tengslum við rafbækur.

Hér áður fyrr var sjóræningjastarfsemi mikið til tengd því sem við getum kallað alvöru glæpasamtök. Sumsé fólk sem framleiddi og dreifði efni í hagnaðarskyni. Í dag hefur þetta að miklu leyti snúist við. Þeir sem eru að dreifa efni, til dæmis í gegnum torrent síður, eru að miklu leyti aðdáendur þeirra listamanna sem eiga verkin sem um ræðir. Það eru hins vegar mörg dæmi um fólk sem hefur reynt að græða á (eða allavega vinna upp kostnað) að búa til umhverfi þar sem svona dreifing fer fram. Ýktasta dæmið er væntanlega Megaupload maðurinn Kim Dotcom (sem er dáltið langt frá því að vera hættulegur).

Ég ætla að giska að mest af því höfundavarða efni sem er dreift á óheimilan hátt á Íslandi í dag sé fengið í gegnum íslenskar torrent síður. Þar eru í versta falli einhverjir íslenskir tölvunördar að græða pening (í gegnum framlög eða auglýsingasölu).

Þá spyr fólk: Hvað með fólkið sem setur þetta á netið erlendis? Eru það ekki hættulegir glæpamenn? Ég held ekki. Þeir sem dreifa til dæmis sjónvarpsþáttum, kvikmyndum, tölvuleikjum og tónlist eru fyrst og fremst tölvunördar sem vilja fyrir og fremst „heiðurinn“ sem felst í að dreifa efni. Heiðurinn er þá fyrst og fremst metinn út frá því hver varð fyrstur að dreifa efninu og hvernig gæðin á því voru. Það mætti segja að þeir sem dreifa efni löglega mættu taka sér þetta til fyrirmyndar og reyna að koma efninu fljótt til notenda og í sem mestum gæðum.

Vandamálið við SMÁÍS auglýsinguna er því ekki bara að hún er rasísk heldur líka að hún er röng. Það að heyja þessa baráttu á öðrum forsendum en þeim að þeir sem búa til verk eigi skilið að fá borgað fyrir það er dæmt til að mistakast.

SMÁÍS yfir strikið að kröfu útrásarvíkinga?

Posted by on 19. júní 2012 Lokað fyrir athugasemdir

Menn eyddu peningunum í margt misgáfulegt fyrir hrun. Margt af því var voðalega 2007 og sumt gerðist jafnvel árið 2007. Til dæmis:

Sýndur var 25 mínútna langur þáttur sem kallaðist Little Baugur. Þeir félagar brugðu sér í öll sín kunnustu gervi, svo sem Vicky Pollard, Daffydd (The Only Gay in the Village), og félagana Lou og Andy. Fjölmargir aðilar tengdir Baugi komu svo fram í aukahlutverkum í þáttunum, til að mynda Jón Ásgeir sjálfur og Hannes Smárason.

Fyrir viku fréttist af því að brot úr þessum þætti væri kominn á YouTube. Samdægurs hverfur myndbandið samkvæmt höfundaréttarkröfu SMÁÍS.

Ég bjóst við að einhverjir fjölmiðlamenn, t.d. á DV þar sem fréttin um málið birtist, myndu grípa þetta á lofti og skrifa frétt um þessa niðurtökukröfu SMÁÍS. Hið minnsta myndi ég vilja skýringu á hvaða forsendum SMÁÍS taldi sig hafa rétt til þess að gera þessa kröfu og hvað varð til þess að samtökin ákváðu að taka harkalega á birtingu þessa myndbands. Bað einhver um að þetta yrði tekið niður? Það er alveg haugur af íslenskum myndbrotum á YouTube sem SMÁÍS kvartar ekkert yfir. Af hverju þessi harka og snöru viðbrögð í þessu tilfelli?

Hagsmuna hverra var SMÁÍS að gæta? Er einhver að fara að gefa þennan þátt út á dvd og ímyndar sér að dreifing á YouTube minnki söluna? Varla. Hvað þá?

Ég tel að við höfum siðferðislegan rétt til að sjá hvernig útrásarvíkingarnir notuðu peningana sína til að setja sig upp á stall. Við erum öll ennþá að borga reikninginn fyrir þessu myndbandi.

Jay Leno (eða NBC) stelur og stelur

Posted by on 29. maí 2012 Lokað fyrir athugasemdir

Brian Kamerer bjó til fyndna kosningaauglýsingu fyrir vin sinn sem var í framboði í einhverjum smábæ. Þessi auglýsing var síðan sýnd í þætti Jay Leno. Höfundurinn var ekkert sár yfir því þó hann hafi ekki fengið neitt borgað fyrir það eða yfirleitt verið látinn vita af því það ætti að sýna auglýsinguna. Bara glaður yfir athyglinni. Nokkrum árum seinna hverfur myndband með auglýsingunni af YouTube með tilkynningu um að NBC eigi þetta efni og það hafi verið birt án heimildar. Höfundurinn var sumsé ásakaður um að hafa stolið eigin höfundarverki.

Ég geri ráð fyrir að það sem gerst hafi sé að einhverjir „róbótar“ á vegum NBC hafi verið að skanna myndbönd á YouTube. Þau eru síðan borin saman við efni sem NBC hefur framleitt. Það sem fyrirtækið hefur vanrækt, líklega bara af því að þeim er sama, er að segja róbótanum að þeir eigi ekki réttinn á öllu sem kemur fram á þætti Jay Leno.

Þegar James Randi kom til Íslands sagði aðstoðarmaður hans mér að þeir ættu einmitt í vandræðum með NBC. Randi kom nefnilega oft fram í þáttum Johnny Carson og fékk leyfi frá honum til þess að nota upptökur af þeim heimsóknum að eigin vild. Aðstoðarfólk Randi setur því þessar klippur á YouTube en lendir endalaust í því að NBC lætur taka þær niður (þó fyrirtæki Carson eigi þær).

Mig minnir líka að leikstjóri Der Untergang hafi lagt blessun sína yfir öll myndböndin þar sem Hitler er að ærast yfir öllum mögulegum hlutum en framleiðendurnir hafi áfram haldið að biðja YouTube að fjarlægja þau.

Svona virkar þetta. Stóru framleiðendurnir geta í raun bara sagt að þeir eigi efni á YouTube og það er síðan fjarlægt. Það er til einhver „áfrýjunarmöguleiki“ en það er víst ákaflega erfitt ferli. Litla fólkið hefur náttúrulega enga möguleika á því að slást við dýru lögfræðingana sem NBC hefur á sínum snærum. Það myndi aldrei svara kostnaði.

Brian Kamerer ákvað að nota aðra aðferð. Hann skrifaði opið bréf til Jay Leno. Að sjálfsögðu hefur Jay Leno sjálfur ekkert að gera með þessa róbóta en hann er eitt helsta andlit (eða verðmætasta „eign“) fyrirtækisins. Þannig náði hann að vekja athygli á þessu. Ég geri ráð fyrir að það séu þúsundir einstaklinga með álíka sögur sem aldrei hafa náð neinni athygli.

Ég tel reyndar að þessi eltingarleikur höfundarétthafa við myndbönd á YouTube sé í sjálfu sér fáránlegur. Langoftast skaða höfundavörðu myndböndin í engu hagsmuni rétthafa. Oft virka þau einfaldlega sem auglýsingar. Það má ímynda sér að einhverjir tapi hugsanlega þegar um er að ræða heilu þættina. Myndbandið sem Brian Kamerer gerði var hins vegar rétt rúmlega ein mínúta að lengd. Hverju hefði NBC tapað ef þetta hefði verið mínútubrot af Jay Leno sjálfum að segja brandara? Þetta eru „einnota“ þættir þannig að þetta væri bara auglýsing. Það eitt og sér að NBC er að eltast við einhver pínubrot sýnir hve mikil vitleysa er í sjálfstýringunni sem höfundarétthafar eru með í þessum málum.

Sæmdin hans Snorra

Posted by on 2. maí 2012 1 comment

Í hádeginu hitti ég Sigrúnu og við fórum, eins og svo oft áður, að ræða höfundaréttarlög (alltaf gott að hafa laganemi í svona spjalli). Spjallið barst að sæmdarrétti (sem aldrei fellur úr gildi) og að hve miklu leyti mætti breyta verkum látinna höfunda (sem hafa klárað líf+70 ár pakkann), t.d. í þeim tilgangi að aðlaga stafsetningu að nútímahorfi. Ég hef nokkrum sinnum staðið í slíku og alltaf reynt að halda því sem ég tel sérvisku höfunda en annars að gera textann sem læsilegastan.

Talið barst þá að íslenskum fornbókmenntum. Ef við værum hörð á sæmdarréttinum væri hægt að segja að óhófleg breyting á stafsetningu þessara rita brjóti gegn þessum rétti. Þá kemur reyndar inn spurningin um rétt hins óþekkta „höfundar“ ritanna. Á óþekktur höfundur sæmdarrétt? Þá gæti maður haldið því fram að Heimskringla sé vernduð sæmdarrétti þar sem mikil sátt er um að eigna Snorra Sturlusyni það verk. Við gætum jafnvel komist í þá fráleitu stöðu að verja stafsetninguna á Egils sögu út frá því að Alþingi hefur eignað Snorra það verk líka.

En það má líka líta til þess að við höfum enga „frumtexta“ sem við getum sagt að séu „réttir“. Þannig að það gæti verið vafasamt að verja stafsetningu sem er ekki einu sinni komin frá „höfundunum“.

Þessar pælingar eru í sjálfu sér ekki nýjar því stjórnvöld reyndu að verja opinbera stafsetningu á Íslendingasögunum á sínum tíma. Ragnar í Smára og Halldór Laxness ögruðu þeim lagasetningum með því að gefa út rit með nútímastafsetningu og í Hæstarétti voru þeir sýknaðir á grundvelli prentfrelsisákvæðis stjórnarskrárinnar.

Alþingi mátti ekki setja lög sem takmörkuðu prentfrelsi. En má framfylgja lögum um sæmdarrétt eða brjóta þau gegn ákvæðum um tjáningarfrelsi samkvæmt núgildandi stjórnarskrá?

Allir eru frjálsir skoðana sinna og sannfæringar.

Hver maður á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar, en ábyrgjast verður hann þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar sambærilegar tálmanir á tjáningarfrelsi má aldrei í lög leiða.

Tjáningarfrelsi má aðeins setja skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum.

Getur það talist nauðsynlegt að verja sæmdarrétt látinna höfunda gegn tjáningarfrelsinu, samræmist það lýðræðishefðum og hve langt má þá ganga? Sjálfur get ég ekki einu sinni tekið undir að höfundaréttur sem gildir líf+70 ár geti talist nauðsynlegur á nokkurn hátt og það væri satt best að segja gaman að láta reyna á slíkt fyrir dómstólum. Ég tel þar að auki algeran óþarfa að eltast við sæmdarrétt þeirra sem eru komnir út fyrir líf+70 rammann. Reyndar tel ég samt að maður eigi nú alltaf að geta höfundar, sama hve löngu dauður hann er.

Að keppa við niðurhal á erlendum þáttum

Posted by on 29. apríl 2012 2 comments

Stöð 2 tók nýlega upp á því að sýna Game of Thrones innan við sólahring frá því að þátturinn er sýndur í Bandaríkjunum. Það er ágæt leið til að keppa við niðurhal. Þetta erlenda efni er víst líka aðgengilegt í gegnum netið. Sem er líka ágætt. Mér sýnist þeir hins vegar setja erlenda efnið á netið eftir að það er frumsýnt í sjónvarpi. Það er ekki alveg jafn góð samkeppni við erlenda niðurhalið.

Mér dettur í hug að Stöð 2 gæti sett erlendu þættina á netið um leið og þeir eru komnir í hús (og Voddið eða hvað sem það heitir). Ég veit reyndar ekkert hvernig fyrirtækið fær þættina senda í dag. Þegar ég vann þarna komu sumar seríur í heilu lagi í kössum en aðrar voru sendar á stökum spólum. Kannski fá þeir þetta sent rafrænt núna og kannski ekki. Ef þeir fá, eða geta fengið, þættina senda rafrænt þá ættu þeir að skella þeim beint á netið. Það væri um leið aðferð til að koma þáttunum í hendur þýðenda. Þá þyrftu ekki að taka þættina sérstaklega upp fyrir þá (þegar ég vann þarna fengu þýðendur þættina á myndbandsspólum).

Ég held að það sé engum sem þykir sérstaklega gaman að eltast við að hala niður sjónvarpsþáttum af netinu og ef þeir gætu treyst því að hafa þá aðgengilega á sama tíma án fyrirhafnar beint í sjónvarpið sitt þá myndu örugglega margir þiggja það með þökkum (og greiðslum).

Þetta tengist líka því, sem ég hef talað um í mörg ár, að sjónvarp sem gefur þér aðgang að ákveðnu efni á ákveðnum tíma sé deyjandi miðill. Þetta mun líka, í fyllingu tímans, vonandi frelsa okkur frá þeirri ónáttúru að allir sjónvarpsþættir þurfi alltaf að vera jafn langir. Við sjáum til dæmis á Game of Thrones og öðru frá HBO að þeir leyfa sér alveg að flakka með lengdina á þáttunum. Þarfir efnisins fá að ráða frekar en takmarkanir miðilsins.

Einkaréttur á verkum utan höfundaréttar

Posted by on 22. apríl 2012 2 comments

Ég hef verið að lesa höfundaréttarlög sem fyrr. Í þetta sinn er ástæðan sú að ég vildi vita hvort einhver gæti eignast einhvers konar einkarétt á verkum sem eru utan höfundaréttar. Minn skilningur á lögunum er að ekki sé hægt að eignast slíkan rétt án þess að hafa breytt verkinu sjálfu á einhvern hátt (sbr. Vísur Vatnsenda-Rósu).

Ég sé eina undanþágu í lögum:

Hafi verk ekki verið birt almenningi innan verndartímabils skv. 43. og 44. gr. skal sá sem fyrst birtir verkið að því liðnu öðlast hliðstæðan rétt til fjárhagsnytja af verkinu og höfundar hafa samkvæmt ákvæðum laga þessara. Verndin helst uns 25 ár eru liðin frá næstu áramótum eftir birtingu.

Þetta á væntanlega við t.d. um fuglabók Benedikts Gröndal. Hans höfundaréttur er löngu liðinn en þarna fær útgefandi sanngjarna vernd.

Þegar ég tek texta sem eru komnir úr höfundarétti og geri úr þeim rafbók (og reyndar minniháttar lagfæringar á stafsetningu í einhverjum tilvikum) get ég ekki sé að ég eignist nokkurn einkarétt á rafbókunum.

Það er þó hægt að ímynda sér að, ef ég vildi, þá ætti ég einhverja vernd samkvæmt þessu:

Sá sem framleiðir skrár, töflur, eyðublöð, gagnagrunn eða svipuð verk sem hafa að geyma umtalsvert safn upplýsinga eða eru árangur verulegrar fjárfestingar hefur einkarétt til eintakagerðar eða birtingar verks í heild eða að verulegum hluta. Endurtekinn og kerfisbundinn útdráttur og/eða endurnýting óverulegs hluta af gagnagrunni er óheimil ef þær aðgerðir stríða gegn venjulegri nýtingu hans eða ganga með óeðlilegum hætti gegn réttmætum hagsmunum framleiðenda gagnagrunnsins.
Einkaréttur til þeirrar sérstöku verndar sem kveðið er á um í grein þessari helst í 15 ár frá næstu áramótum eftir að verkið varð til. Ef verkið er birt innan greinds verndartímabils skal verndin þó haldast í 15 ár frá næstu áramótum eftir að gagnagrunnurinn telst birtur almenningi.

Ef Rafbókavefurinn teldist gagnagrunnur og það stríddi gegn eðlilegri notkun hans að endurbirta efnið þá gæti ég kannski kallað eftir vernd (sem ég geri ekki).

Ég hef sama skilning á því þegar ég nýti efni af Tímarit.is. Ég tek þar einstaka sögur sem eru fallnar úr höfundarétti, algerlega ómerkilegan hluta heildarinnar, og geri úr þeim rafbækur. Ég sé ekki að ég brjóti nokkur ákvæði höfundalaga með slíku. En hvað ef maður tekur heilar bækur af Bækur.is? Er hægt að biðja um fimmtán ára vernd skv. þessu ákvæði? Ég er ekki viss.

Nú væri gaman að heyra í lögfræðingi.

Af skilvirkum og sniðgengnum afritunarvörnum

Posted by on 17. apríl 2012 Lokað fyrir athugasemdir

Ég er enn og aftur að kafa ofan í lagatexta um afritunarvarnir. Í þetta skiptið er ég að skoða greinargerð með frumvarpi til laga sem bannaði sniðgöngu afritunarvarna. Þar svarað að einhverju leyti spurningu minni um hvað telst skilvirk afritunarvörn:

Það skilyrði er sett að ráðstafanirnar teljist vera „skilvirkar“ þannig að tæknilegar ráðstafanir, sem naumast eru nema til málamynda og auðvelt er að sniðganga, njóta ekki verndar. Í tilskipuninni er kveðið svo á að tæknilegar ráðstafanir teljist vera „skilvirkar“ ef rétthafa tekst að ná verndarmarkmiðinu með því að stýra notkun verndaðs verks eða annars efnis með aðgangsstjórn, verndaraðgerð, svo sem dulritun, brenglun eða annarri breytingu á verkinu eða öðru efni, eða með afritunarstjórn (3. mgr. 6. gr.). Getur það sjálfsagt orðið matsatriði í einstökum tilvikum hvort tæknileg ráðstöfun telst vera skilvirk eða ekki.

Nú nota DVD framleiðendur afritunarvörn á diska sína sem var „krökkuð“ á síðustu öld. Er sú nokkuð vernduð með þessum lögum? Það er hægt að spyrja þess sama um það þegar bókaútgefendur setja afritunarvarnir á rafbækur sínar þegar Wikipedia hefur þegar upplýst að hægt sé að fara framhjá henni. Eru þessar varnir þá ekki bara til málamynda?

Fyrir hvað erum við að borga þegar við kaupum bók?

Posted by on 14. apríl 2012 Lokað fyrir athugasemdir

Í umræðunum um rafbækur (og þetta á líka við um tónlist og kvikmyndir á stafrænu formi) er sífellt hamrað á því að varan verði ekkert mikið ódýrari þó hún sé ekki efnisleg. Ég sá eftirfarandi athugasemd við grein um rafbækur á Cnet og mér fannst hún hitta algjörlega í mark:

I find fit terribly convenient that publishers now tell us that the cost of paper, printing, distribution, storage and return processing are so low. That wasn’t the story I heard before the advent of ebooks.

Það er einmitt málið. Viðhorf okkar á verði á rafbókum er nátengt því hvernig útgefendur hafa í gegnum tíðina rökstutt hátt verð á bókum. Þá var það vegna þess að það kostaði svo mikið að prenta, geyma á lager, dreifa og skila bókum. Þessir kostnaðarliðir eru allir farnir. Það er þá bara spurning hvort neytandinn eða seljandinn fái mismuninn. Sjálfur tel ég reyndar að það yrðu fyrst og fremst útgefendur og höfundar sem myndu græða ef verðið væri lækkað.

Ég held því þó til haga að það eru margir kostnaðarliðir ennþá inni hjá útgefendum. Það er prófarkarlestur, ritstjórn, grafísk hönnun og markaðsstarf. Sjálfur tel ég reyndar markaðsstarf af hinu illa (sumsé vont, ekki ILLT) og betra væri ef menn veldu sér bækur til lestrar vegna orðspors þeirra. Hitt þrennt sem ég nefni getur hins vegar skilað betri bók til lesenda.

En ég spyr aftur fyrir hvað við séum að borga þegar við kaupum t.d. bók. Ef við erum fyrst og fremst að borga höfundinum fyrir skrif sín, prófarkalesaranum fyrir yfirlestur og ritstjóra fyrir ábendingar sínar þá vaknar sú spurning hvers vegna við fáum þá ekki rafbækurnar á kostnaðarverði ef við höfum keypt prentuðu bókina. Af hverjum fáum við ekki nýja bók á kostnaðarverði ef við höfum lesið þá gömlu þar til blaðsíðurnar hafa dottið úr henni? Í dag segja bókaútgefendur að þessi hliðarkostnaður sé afskaplega lítill hluti af kostnaðinum við útgáfu þannig að „kostnaðarverð“ ætti að vera ákaflega lágt.

Í framhaldinu spyr ég hvers vegna mér hafi ekki verið boðið að kaupa dvd diska á kostnaðarverði ef ég hafði áður keypt sömu mynd á spólu. Hvers vegna fékk ég ekki afslátt af geisladiskum sem ég átti fyrir á hljómplötum?

Við getum gengið lengra og spurt hvers vegna það sé ekki bara eðlilegt að ég finni bara sjóræningjarafbókaútgáfur af prentuðum bókum sem ég á fyrir til þess að geta lesið þær hvar sem ég er staddur með rafbókalesarann minn. Þegar um er að ræða sjóræningjaútgáfur sem hafa verið skannaðar inn og ljóslesnar þá er kostnaður útgefenda núll krónur á hvern titil. Sama myndi gilda um kvikmyndir, þætti, tónlist og hvaðeina sem ég hef löglega keypt.

Af hverju á maður alltaf aftur að borga fullt verð fyrir vöru sem maður hefur áður keypt?

Ég spyr endalausra spurninga en fæ engin svör.

Ég dreifi sjóræningjaefni

Posted by on 12. apríl 2012 Lokað fyrir athugasemdir

Ég verð að viðurkenna að ég er að dreifa sjóræningjaefni. Ég er búinn að taka þrjár sögur sem voru birtar í íslenskum blöðum/tímaritum á nítjándu öld og setja á Rafbókavefinn. Þetta eru væntanlega hreinar sjóræningjaútgáfur þar sem þetta var fyrir þann tíma að höfundaréttarlög tóku gildi á Íslandi (nema um ljósmyndir, þau lög komu fyrst). Það þýðir að útgefendum og þýðendum bar engin skylda til þess að fá leyfi eða borga fyrir efni sem þeir tóku sér. Þarna var Mark Twain snuðaður og mögulega Poe líka (þó hann hafi verið löngu dauður).

Í ljósi þessa ástands sem ríkti hér áður en Íslendingar gengu í Bernarsambandið er svolítið skondið að höfundaréttarlög skuli núna verja sjóræningjaútgáfur (nema að mér yfirsjáist einhver lagaklausa). Verk þeirra þýðenda sem fengu ekkert leyfi frá upprunalegu höfundunum eru ennþá varin ef það eru ekki liðin 70 ár frá andláti þeirra. Ég get því ekki með góðri samvisku (eða allavega lögfræðilegri samvisku) tekið það sjóræningjaefni og endurbirt á Rafbókavefnum.