Category Archives: Menning - Page 2

Rafbækur og blaðsíðutöl

Posted by on 10. apríl 2012 1 comment

Það er merkilegt hve fólk getur verið upptekið af því að reyna að þvinga blaðsíðuhugsun inn í  heim rafbóka. Það eru engar blaðsíður í rafbókum og það er einn helsti kostur þeirra. Þú getur sjálfur stillt stærðina á letrinu eftir því sem hentar þér og þar með breytist “síðan” sem þú sérð. Hún er endurskilgreind.

Fólk vill fá blaðsíðutöl. Það þekkir blaðsíðutöl og vill halda þeim. Það er svo einfalt að vísa á blaðsíður í heimildaskráningu. Það vill helst að blaðsíðurnar í rafbókunum samsvari síðum í prentaðri útgáfu bókarinnar. Það er galið. Hver gerir kröfu um að blaðsíðutal í kilju sé eins og í harðspjaldabók? Það er vissulega voðalega þægilegt en það er ekki praktískt.

Það er alls ekki praktískt að biðja um blaðsíðutöl í rafbókum – sérstaklega ef þau eiga að samsvara blaðsíðum í prentaðri bók. Þá er í raun verið að biðja um að rafbókin sé unnin uppúr umbrotnu handriti prentaðrar bókar. Það er óþarft flækjustig. Það er mun betra að vinna rafbók uppúr óumbrotnu handriti.

Rafbókin er sinnar gerðar, hún er ekki útgáfa af prentaðri bók og við eigum eftir að sjá mikið meira af því í framtíðinni að rafbækur séu einu útgáfur bóka. Á líka að eltast við blaðsíðutöl í slíkum útgáfum? Á að neyða tækni 21. aldar til þess að fara eftir lögmálum 15. aldar tækni? Slíkt er bara vitleysa.

Rafbækur eru með staðsetningarnúmer. Þau eru nákvæmari og betri en blaðsíðutöl. Með þeim geturðu sagt nákvæmlega hvert þú ert að vísa. Vissulega þarf sá sem er að skrá heimildina að passa sig að vísa á nákvæmlega þá útgáfu rafbókarinnar sem hann er að nota en það þarf hvorteðer að gera þegar vísað er í prentaða bók því það gætu verið til ótal aðrar útgáfur af bókinni – jafnvel útgáfur sem þú veist ekkert um.

Því er líka við að bæta að staðsetningarnúmer rafbóka eru mun betri en það kerfi sem við búum við þegar kemur að vefsíðum. Þær geta sumar verið á lengd við bók án þess að hægt sé að sjá neina leið til að vísa í annað en til dæmis kaflanúmer.

Þetta er nýtt, þetta er öðruvísi, sættið ykkur við það.

Týr í tíu ár

Posted by on 7. apríl 2012 No comments

Í gær var ég að hlusta á Sand in the Wind í bílnum og velti fyrir mér hvort það væru ekki kominn tíu ár síðan Týr spilaði fyrir mig í Smáralindinni. Ég fletti því upp og það passaði upp á dag. Nokkrum dögum áður hafði Eygló verið á Vopnafirði að hlusta á Rás 2 og sagði mér í kjölfarið að við þyrftum að kaupa disk með æðislegri færeyskri hljómsveit. Ég gaf nú ekki mikið fyrir það enda hafði þá enginn heyrt af neinum tónlistarafrekum Færeyinga. Týr breytti því.

Ormurin langi sló fyrst í gegn og How far to Asgaard seldist í bílförmum. Ég keypti eintak og féll alveg fyrir þeim. Af einhverjum bölvuðum ástæðum ákvað ég ekki að skrópa í vinnunni til að fara á almennilega tónleika með þeim en Eygló komst (þetta var hjá Ásatrúarfélaginu). Ég komst hins vegar á styttri tónleika í Smáralindinni. Heri sagði seinna að hann hefði tekið eftir mér þar því ég söng með öllum lögunum.

Næst þegar þeir komu til landsins bauð ég þeim í pönnukökur. Þeir voru þá reyndar bara þrír í bandinu en höfðu verið fimm árið áður. Söngvarinn Pól Arni Hólm hafði hætt og gítarleikinn Terji hætti líka. Ég skutlaði þeim síðan í viðtöl þegar þeir komu í þriðja sinn og villtist með þá um Árbæinn á leið í viðtal til Dr. Gunna á Skonrokk (ég fann ekki höfuðstöðvar Íslenska útvarpsfélagsins/Norðurljósa eða hvað það hét þá – nokkrum árum seinna vann ég þar tvö sumur).

Sumarið 2004 voru þeir á ferð með íslenska gítarleikarann Ottó Pál Arnarson sem stoppaði stutt.

Næsta sumar fór í ferð til Færeyja til að sjá hljómsveitina spila á G!fest. Þá var Terji snúinn aftur.

Árið 2006 gáfu þeir út uppáhaldsplötu mína sem heitir Ragnarök. Þegar Gunnsteinn verður eldri mun ég sannfæra hann um að ég hafi verið svalur á sínum tíma með því að sýna honum að ég fæ þarna sérstakar þakkir. Ég fór líka til Kaupmannahafnar á útgáfutónleikana á The Rock. Fyrsta eintakið sem þeir sáu af Ragnarök var diskurinn minn sem þeir árituðu. Ég rótaði líka fyrir þá á þessum tónleikum – keyrði hljómsveitarbílinn (ekki alveg rúta heldur bíll merktur færeysku plötuútgáfunni Tutl).

Við Eygló tókum okkur krók frá Svíþjóð til Kaupmannahafnar til að fara á tónleika með þeim á Norður Atlantshafsbryggjunni. Sigrún kom með og reddaði okkur fari með kanalbát svo við þyrftum ekki taka okkur langan krók.

Týr kom síðast rétt fyrir efnahagshrun 2009. Við Eygló fórum þá á fjóra tónleika með þeim og skutluðum Heri til Akureyrar.

Þeir eru orðnir alvöru nafn í metalheiminum. Þessa daganna ferðast þeir um Evrópu og eru komnir með töluvert betri fararkost heldur en Tutl-sendiferðabílinn.

Af hverju er enginn að halda tíu ára fögnuð?

Harry Potter og afritunarvarnapúkinn

Posted by on 4. apríl 2012 No comments

Samkvæmt grein sem ég var að lesa er búið að gefa út Harry Potter bækurnar án “tæknilegra” afritunarvarna. Í staðinn er “vatnsmerki” (einhvers konar “social DRM”) á bókunum sem gerir eintakið rekjanlegt ef það fer í sjóræningjadeilingu. Mér skilst að blindrabókasöfn noti sömu aðferðir á sínar bækur.

Þetta þýðir að kaupendur geta stjórnað því sjálfir hvernig þeir varðveita sínar Harry Potter bækur. Það er miklu öruggara kerfi fyrir neytendur. Þeir geta jafnvel sent sjálfum sér bókina í tölvupósti eða sett hana í einhverja skýjaborg (með læstum aðgangi) og varið sig afleiðingum þess þegar tækin þeirra bila eða eru uppfærð.

Það er rétt að nefna að Harry Potter bækurnar eru fyrir löngu komnar í sjóræningjadreifingu. Þannig má segja að Rowling hafi ekki jafn miklu að tapa og þeir sem eru til dæmis að gefa út nýjar bækur. Það er þó mikilvægt að gera ekki of mikið úr þessu því allar líkur eru á að nýjar rafbækur sem eru seldar í einhverju upplagi fari hvorteðer í sjóræningjadreifingu hvað sem líður öllum afritunarvörnum.

En þetta er allavega áhugaverð þróun.

Laun listamanna og opinn aðgangur

Posted by on 3. apríl 2012 No comments

Áður en lengra er haldið þarf ég að taka fram að ég er hlynntur listamannalaunum. Ég er jafnvel hlynntur því list sem ég skil ekki og hef ekki áhuga á sé styrkt.

Ég hef, eins og hef nefnt áður, verið að skoða opinn aðgang að fræðilegu efni. Ein helstu rökin fyrir því að afrakstur vísindastarfs eigi að vera í opnum aðgangi er sá að rannsóknirnar sem þessi afrakstur byggir á er fjármagnaður af almenningi og eigi því að vera aðgengilegur almenningi.

Ég spyr: Eiga laun sem sem ríkið greiðir listamönnum fyrir að vinna verk eigi að veita almenningi rétt til aðgangs að þeim verkum? Er réttlæti í því að almenningur borgi einhverjum fyrir að vinna verk og borgi síðan aftur fyrir aðgang að verkinu? Hefur almenningur bara rétt til þess að borga aftur og aftur fyrir sama verk?*

Ég hef í þessu samhengi líka velt fyrir mér öðrum greiðslum til listamanna sem koma frá ríkinu. Ríkið annast til dæmis gjaldheimtu á vörugjaldi á geisladiskum, tölvum og fleiru sem fara til listamanna (eða allavega til hagsmunafélaga þeirra). Rithöfundar geta síðan gengið borgað fyrir útlán á bókum sínum á bókasöfnum. Tónlistarmenn fá borgað fyrir flutning á efni þeirra í Ríkisútvarpinu. Því miður eru þessar greiðslur ekki reiddar af hendi fyrir opnum tjöldum. Það væri eðlilegast ef við gætum fengið gögnin í hendurnar og séð hvernig þær dreifast og á hvaða forsendum.

Allavega geri ég ráð fyrir að tölurnar myndu sýna að fáir listamenn hafi miklar tekjur úr þessum áttum en flestir listamenn fái litlar sem engar greiðslur. Mér þykir þetta ekkert rosalega sanngjarnt. Ég myndi vilja þök á þessar greiðslur – minni peninga til þeirra sem fá mest og meiri peninga fyrir þá sem fá minnst. Ég sé fyrir mér að ýmsir séu ósammála mér þar sem þessar greiðslur tengjast notkun á verkum listamanna en ég vil frekar að fleiri geti séð fyrir sér að einhverju leyti með launum vegna listsköpunar sinnar heldur en að hinir fáu geti orðið ríkir.

Hér spilar líka inn í að þeir sem fá hæstu greiðslurnar eru um leið líklegir til þess að fá háar fjárhæðir úr öðrum áttum – s.s. ritlaun og vegna tónleikahalds. Það skiptir mig líka miklu máli að kerfið í heild kemur sér verr fyrir unga listamenn heldur en þá eldri. Þeir gömlu geta fengið góðar summur úr mörgum áttum en þeir ungu eru heppnir að fá yfirhöfuð eitthvað í sínar hendur.

Eru ekki einhverjar leiðir til þess að tengja þetta saman? Getum við sagt að með því að þiggja listamannalaun þá gefi listamaðurinn eftir til dæmis greiðslur fyrir flutning á verkum hans í útvarpi allra landsmanna eða að bókasöfn þurfi ekki að borga fyrir útlán á bókum hans.

Í tilfelli rithöfunda finnst mér hægt að tengja þetta við deilur útgefenda og bókasafna um útlán á rafbókum. Er einhver sanngirni í því að almenningur sem hefur borgað höfundi laun til að skrifa bók fái ekki aðgang að henni á rafbókarformi í gegnum bókasöfn landsins? Þegar kemur að samningum bókasafna við útgefendur er rétt að muna að greiðslur ríkisins til listamanna eru ekki bara laun til til höfunda heldur óbein niðurgreiðsla á útgáfukostnaði.

Ég vil sumsé jafnari dreifingu á greiðslum ríkisins til listamanna þannig að fleiri geti haft sómasamleg laun. Ég vil um leið að almenningur sem borgar listamönnum laun hafi einhvern rétt á aðgangi að verkum þeirra. Ég tel þetta hvort tveggja ákaflega sanngjarnar kröfur.

*Sjá skrif Hauks Más og Eiríks Arnar með svipuðum pælingum.

Lögvernduð sniðganga afritunarvarna

Posted by on 2. apríl 2012 No comments

Ég er að lesa lög, reyndar ekki svona eins og laganemar gera heldur bara þau lög sem koma núverandi pælingunum mínum við. Þetta er úr höfundalögum (áhugaverðustu partarnir breiðletraðir):

[50. gr. a. Óheimilt er að eiga viðskipti með eða hafa undir höndum í fjárhagslegum tilgangi tæki eða gögn sem hafa þann tilgang einan að auðvelda með ólöglegum hætti að fjarlægja eða komast fram hjá tæknilegum búnaði ætluðum til þess að koma í veg fyrir ólögmæta eftirgerð tölvuforrits.]1)
1)L. 9/2006, 13. gr.
[50. gr. b. Óheimilt er án samþykkis rétthafa að sniðganga tæknilegar ráðstafanir, sbr. 4. mgr.
Óheimilt er að framleiða, flytja inn, dreifa, selja, leigja, auglýsa til sölu eða leigu eða eiga í viðskiptalegum tilgangi búnað, vörur eða íhluti sem
1. eru kynnt eða auglýst sem leið til að komast fram hjá tæknilegum ráðstöfunum,
2. hafa aðeins takmarkað fjárhagslegt gildi eða notkunarmöguleika nema sem leið til að komast fram hjá tæknilegum ráðstöfunum eða
3. eru fyrst og fremst hönnuð, framleidd, aðlöguð eða veitt í því skyni að gera kleift eða auðvelda að komast fram hjá tæknilegum ráðstöfunum.
Ákvæði 2. mgr. gildir einnig um þjónustu.
Með tæknilegum ráðstöfunum í 1. og 2. mgr. er átt við hvers konar skilvirkar tæknilegar ráðstafanir sem samkvæmt eðlilegri notkun eru ætlaðar til þess að vernda verk og annað efni verndað með lögum þessum.
Ákvæði 1.–4. mgr. gilda ekki um vernd tölvuforrita.
Ákvæði 1.–4. mgr. eru því ekki til fyrirstöðu að gerðar séu rannsóknir á dulritun.]1)

Þetta eru lagagreinarnar sem eiga að verja afritunarvarnir. Ég verð að játa að málfarið á skilgreiningargreininni er svo tyrft að ég get ekki skilið hvað raunverulega felst í henni. Ég skil til dæmis ekki hvernig hægt er að kalla tæknilega ráðstöfun skilvirka ef það er hægt að sniðganga hana. Ég skil ekki heldur hvað átt er við með eðlilegri notkun. Er það eðlileg notkun að koma í veg fyrir að rafbókakaupendur noti þau tæki sem þeir eiga til þess að lesa rafbækur sem þeir hafa keypt löglega?

Mér þykir annars ósamræmi í lögunum því annars staðar stendur:

11. gr. [Heimilt er einstaklingum að gera eintök af birtu verki til einkanota eingöngu, enda sé það ekki gert í fjárhagslegum tilgangi. Ekki má nota slík eintök í neinu öðru skyni.]1)

Hvernig geta einstaklingar nýtt þessa heimild þegar þessar “tæknilegu ráðstafirnar” koma í veg fyrir eintakagerðina? Er það “eðlileg notkun”? Fólk hlýtur að mega fara framhjá þessum tæknilegu ráðstöfunum til að nota eigur sínar á eðlilegan hátt.

Það væri ákaflega gott að fá dóm um “tæknilegar ráðstafanir”. Það er nefnilega ekkert hægt að rökstyðja þessa vitleysu.

Hér ætlaði ég að hætta en ég fór á Alþingisvefinn og skoðaði umræður um málið. Þegar þáverandi Menntamálaráðherra mælti með frumvarpinu sagði hún:

Ljóst er að sú lögvernd skilvirkra tæknilegra ráðstafana sem ákvæðum frumvarpsins er ætlað að tryggja tekur eingöngu til þeirra atriða er falla undir einkaréttindi höfunda og annarra rétthafa. Ákvæðum frumvarpsins um vernd tæknilegra ráðstafana er með öðrum orðum ekki ætlað að vernda ýmsar ráðstafanir útgefenda hljóð- og myndrita til að skipta heiminum upp í tiltekin markaðssvæði eða stjórna því að endurmiðlun slíkra verka geti aðeins fram farið í tölvum með stýrikerfi af tiltekinni gerð. Þvert á móti nær lögvernd tæknilegra ráðstafana er tengjast áþreifanlegum eintökum hljóð- og myndrita eingöngu til þess að varna óheimilli eftirgerð þeirra. Hafi eigandi hljóð- eða myndrits eignast það með lögmætum hætti og tæknilegar ráðstafanir varna honum að nýta það vegna framangreindra atriða telst vera um óheimila aðgangsstýringu að ræða sem ekki nýtur verndar að höfundarétti. Við slíkar aðstæður kann eigandanum, að uppfylltum tilteknum skilyrðum, að vera heimilt að sniðganga hinar tæknilegu ráðstafanir.

[...]

Jafnframt er eintakagerð sem fram fer með sniðgöngu tæknilegra ráðstöfunar afritunarvarnar lýst refsilaus þegar um eintakagerð til einkanota er að ræða. Felur þessi breyting m.a. í sér að refsilaust verður að afrita efni hljómdisks með afritunarvörn yfir á Ipod eða sambærilega MP3 spilara til einkanota. Með þessu er verið að taka tillit til þess að notkun ýmiss konar tæknibúnaðar leiðir til eintakagerðar en lögmæti hennar kann að orka tvímælis. Því er mælt fyrir að gerð eintaka sem þannig verða til skuli vera refsilaus enda sé um lögleg afnot að ræða að öðru leyti, þar með talið að notað sé löglegt eintak verks sem viðkomandi hefur eignast með samþykki rétthafa.

Ég get ekki annað séð en að túlkun frummælanda frumvarpsins sé sú að þeir sem eiga t.d. Kindle rafbókalesara geti óhræddir fjarlægt afritunarvarnir af íslenskum rafbókum í þeim tilgangi að setja þær í eigin tæki. Sömuleiðis geta menn sem eiga aðrar tegundir af rafbókalesurum verslað óhræddir við Amazon og tekið afritunarvarnir þeirra af rafbókunum sínum til að geta lesið þær í eigin tækjum.

Réttindi rafbókalesandans

Posted by on 2. apríl 2012 No comments

Eiríkur bendir á grein eftir Cory Doctorow um illsku afritunarvarna. Það sem sjokkerar mest í þeirri grein er að Apple neitar að selja bækur hans nema með afritunarvörn. Amazon kemur ekki heldur vel út þarna.

En þetta minnti mig á nokkuð sem ég rakst á en vísaði aldrei á en það er réttindaskrá rafbókalesandans sem var sett fram af svartklædda bókasafnsfræðingnum:

  • the right to use eBooks under guidelines that favor access over proprietary limitations
  • the right to access eBooks on any technological platform, including the hardware and software the user chooses
  • the right to annotate, quote passages, print, and share eBook content within the spirit of fair use and copyright
  • the right of the first-sale doctrine extended to digital content, allowing the eBook owner the right to retain, archive, share, and re-sell purchased eBooks

Þetta er mjög hógvær krafa að mínu mati en um leið er þetta allt eitthvað sem er stoppað af afritunarvörnum.

Undarleg höfundaréttarklausa

Posted by on 1. apríl 2012 No comments

Nú hafa Rannsóknir í félagsvísindum tvisvar verið gefnar út rafrænt og er öllum aðgengileg í gegnum Skemmuna. Þetta eru greinasöfn frá árlegri ráðstefnu sem er haldin í Háskólanum. Í tengslum við pælingar og skrif mín um opin aðgang kíkti ég aðeins á þetta og rakst á einhverja undarlegustu höfundaréttarklausu sem ég hef séð:

Greinar í bók þessari má afrita í einu eintaki til einkanota, en efni þeirra er verndað af ákvæðum höfundalaga og með öllum réttindum áskildum

Ef ég tek óvart inn tvö eintök af grein úr bókinni er ég búinn að brjóta þessa skilmála. Ef ég á tvær tölvur og vil hafa greinina í þeim báðum þá er ég búinn að brjóta þessa skilmála. Ég bara get ekki skilið þankaganginn á bak við þetta. Hvernig getur það mögulega verið verra fyrir nokkurn að einhver eigi fleiri en eitt eintak af þessu riti? Hverju á þessa klausa að skila. Hver sem er má taka inn þessa bók en bara eitt eintak.

Hitt sem ég skil ekki eru þessi “einkanot”. Ég athugaði hvort Páll Sigurðsson skilgreindi einkanot í bók sinni Höfundaréttur en sá ekkert slíkt. Minn skilningur á hugtakinu er einfaldlega sá að maður megi nota bókina ef það er ekki í atvinnu- eða gróðaskyni. Er þá ekki verið að segja að til dæmis megi háskólakennarar ekki nota greinarnar í kennslu eða rannsóknum? Sálfræðingar og félagsráðgjafar mega þá væntanlega ekki heldur nýta efnið í starfi sínu.

Ég hlýt að gera ráð fyrir að greinarnar í Rannsóknum í félagsvísindum séu fyrst og fremst ætlaðar sem yndislestur þeim sem vilja lesa til dæmis um jaðraða félagshóp, hlutverk náms í framtíðarsýn fanga og upptöku ISO staðla án þess að hafa nokkur praktísk not fyrir þá þekkingu.

Með þessa höfundaréttarklausu á ég erfitt með að telja Rannsóknir í félagsvísindum með í hópi fræðirita í opnum aðgangi.

Fágæti á öld gnægðarinnar

Posted by on 31. mars 2012 No comments

Það sem netið gerir er að búa til afrit. Ég set upp þessa síðu og lesendur fá afrit af henni í tölvuna sína. Þið eruð ekki að horfa á skjal sem er í tölvu hinum megin á hnettinum, þið eruð að horfa á skjal sem er staðsett í tölvunni ykkar.

Ég hef frá því á síðustu öld verið frekar þögull meðlimur á spjallborði á vef sem heitir Queenzone. Þessi vefur, og spjallborðið, er tileinkaður hljómsveitinni Queen. Á vefnum sjálfum koma fréttir um Queen – margar mjög ómerkilegar. Á spjallborðinu er hins vegar að finna gnægð upplýsinga og þar að auki koma þar reglulega inn sjaldgæfar upptökur. Útgáfufyrirtækin láta þetta vera af því að enginn er að græða neitt á þessari dreifingu (og væntanlega tapa þau engu). Sumt af því eru bara “bootlegs”. Upptökur af tónleikum sem hafa verið gefnar út af sjóræningjaútgáfum eða, í seinni tíð, tónleikaupptökur sem eru fyrst gefnar út á netinu. Mun áhugaverðara er þó þegar safnarar deila stúdíóupptökum af lögum sem hafa jafnvel aldrei verið gefin út.

Þegar verulega sjaldgæf upptaka birtist á Queenzone þá er það yfirleitt endastöðin. Safnarar hafa þá væntanlega flestir sjálfir eignast þessar upptökur og eru tilbúnir að láta pöpulinn fá aðgang. Það gerist þó líka að upptaka birtist fyrr og þá verður upprunalegur eigandi upptökunnar sár. Hann hefði getað notað hana lengur til að skipta við aðra safnara og þannig sjálfur fengið fleiri fágætar upptökur í hendurnar.

Núna áðan var ég lesa í gegnum sárindaþráð. Einhver deildi óútgefnum stúdíóupptökum með hljómsveit sem Roger Taylor trommuleikari Queen var í en fljótt kom gagnrýni. Sá sem deildi upptökunum hafði fengið þær í gegnum það sem mætti helst kalla elítuhóp safnara sem voru að deila milli sín efni undir ákveðnum skilyrðum. Með því að deila þessum upptökum voru skilyrðin brotin.

Fyrir utanaðkomandi er þessi hagfræði ekki endilega mjög skiljanleg. Maður getur spurt af hverju deila ekki bara allir öllu og allir verða glaðir? Enginn vill vera fyrstur til að deila sínu efni (sem þeir hafa oft keypt dýrum dómum) með öllum því þá missa þeir tækifærið til að eignast upptökur frá öðrum í gegnum skipti. Maður getur líkt þessu við einhliða kjarnorkuafvopnun.

Talsmenn elítusafnarana bentu í þessum þræði á að það væri slæmt fyrir alla að traustið hefði verið svikið. Ef þeir deildu ekki fyrst sín á milli myndi mettunin ekki eiga sér stað og við hin myndum ekki fá upptökurnar. Hann líkti þessu við að gefa frá sér Iphone 3 þegar hann fengi Iphone 4. Hann vildi ekki aðrir fengju Iphone – hann vildi bara verða fyrstur til að eiga nýja símann.

Þá er spurt hvort sá sem sveik traust þessa hóps sé Hrói Höttur eða óþokki sem eyðileggur að lokum fyrir öllum (hann segist reyndar sjálfur hafa fengið umrædda upptöku annars staðar frá en enginn trúir honum). Mun þetta verða til þess að við hin fáum ekki aðgang að öllum gimsteinunum sem eiga að vera til? Fáum við ekki bestu mögulegu útgáfu af hinu goðsagnakennda lagi Hangman? Hver veit.

Það sem mér fannst hve áhugaverðast í þræðinum var að fólk sem jafnvel tilheyrði ekki þessum kjarnasafnarahóp var sárt yfir því hve auðvelt væri fyrir fólk að eignast sjaldgæfar upptökur. Það hafði sjálft þurft að leita og berjast til að komast yfir þessar upptökur. Nýir aðdáendur geta strax farið og hlustað á fágætin.

Ég hef reyndar hugsað oft um þessa hlið hinnar stafrænu menningar. Þegar ég varð Queenaðdáandi þá eyddi ég öllum mínum peningum í að safna diskunum og það var nógu erfitt. Ég þurfti að vega og meta hvaða disk ég ætti að kaupa mér næst – til dæmis út frá því hve mörg lög ég hefði aldrei heyrt af hverjum disk. Ég skrifaði hjá mér hvenær ég eignaðist hvaða disk. Rás 2 spilaði nokkrar plötur Queen í heild sinni á laugardagskvöldum og ég tók þær upp (og vandaði mig að búa til “flott” umslög á kassettuhylkin).

Þetta voru bara stúdíóplöturnar. Maður var ekki að redda sér neinu fágæti á Íslandi – hvað þá á mínu litla horni landsins. Barcelona diskur Freddie fékkst í Radionaust og Back to the Light með Brian May reddaðist einhvern veginn. Það var magnað þegar það kom ný diskabúð í miðbænum á Akureyri – sem mig minnir að hafa kallast HP-músík og starfaði ekki lengi – þar sem sólóplata Roger Taylor Happiness? fékkst áður en ég hafði heyrt af því að hún væri komin út. Stórkostlegt.

Sjaldgæfasta eintakið sem ég á í fórum mínum er DVD diskur með tónlistarmyndböndum Queen sem átti að gefa með Pioneer dvd-spilurum en einhver fyrrverandi skólafélagi minn sem vann í Radionaust seldi mér á – það sem hann hefur væntanlega talið okurverð – þrjúþúsund krónur. Ég hef á líka nokkrar ágætar LP-plötur keyptar heima og erlendis. Merkilegust er líka Star Fleet Project með Brian May, Eddie van Halen og fleirum.

Fyrsta byltingin sem fylgdi netinu var ekki sú að ég gæti halað niður tónlist heldur að ég gat keypt tónlist. Ég elti upp og pantaði þá Queentengdu diska sem mig vantaði. Líklega var Ghost of a Smile hápunkturinn. Góð útgáfa af lögunum með hljómsveitinni sem var forveri Queen.

Niðurhalspotturinn varð síðan til og byrjaði að stækka. Þar komu stök lög og stakar tónleikaupptökur sem voru frábærar. Ég áttaði mig reyndar fljótt á að ég hefði ekki mikinn áhuga á tónleikaupptökum almennt. Allavega ekki þeim gæðum sem þessar voru í. Stúdíófágætin voru meira spennandi og ég reyni enn að taka þau inn á sama tíma og ég bölva þeim sem ráða yfir útgáfumálum Queen að hafa ekki nú þegar gefið út fágætasafn (það var reyndar gefinn út góður Freddiepakki á síðustu öld – hringitónninn minn er óklárað lag sem fylgdi þar með).

Ég hugsa stundum um hvernig það væri að verða Queenaðdáandi í dag. Maður gæti heyrt nokkur lög, hrifist með, og tekið inn heildarsafnið í einum pakka. Fágætin finnast síðan í kjölfarið. Merkilegt nokk þá öfunda ég ekki þá sem geta farið þessa leið. Ég efast nefnilega um að þetta sé nærri því jafn skemmtileg leið til að eignast þetta allt í einu og að eltast við þetta í mörg ár. Ég held líka að maður taki þá ekki jafn góðan tíma í að kynnast hverri plötu fyrir sig.

Kannski ætti ég að öfunda elítusafnarana. Ég get trúað því að leitin að nýju fágæti sé stórskemmtileg. Ég held líka að ég yrði mögulega alveg jafn “eigingjarn” og þeir. Ég er hins vegar sáttur við að fá einstaka gullmola í hendurnar og leyfa þeim að sjá um þetta.

Um daginn tók ég inn lélegar videoupptökur frá tónleikunum sem ég fór á í Brixton 2005 og tónleikunum sem við Eygló fórum á 2008 í Glasgow. Það var líklega skemmtilegra en flest fágætið sem hægt er að redda sér en persónulegur minjagripur.

Ráðstefna um stafrænt frelsi og opinn aðgang

Posted by on 30. mars 2012 No comments

Í gær fór ég á ráðstefnu um stafrænt frelsi og opinn aðgang. Það var svoltið skemmtileg blanda. Annars vegar tölvunördar og hins vegar bókasafns- og upplýsingafræðingar. Sumsé fullt af fólki sem ég þekki í báðum hópum. Það var gaman að spjalla við marga þarna.

Ráðstefnan byrjaði á því að Alma nokkur Swan talaði um opinn aðgang. Hún talaði þónokkuð um hina velheppnuðu baráttu gegn The Research Works Act sem hefði stoppað skilyrðingu opins aðgangs að rannsóknum sem unnar eru fyrir opinbera styrki. Þar bar helst costofknowledge.com undirskriftarsöfnunin þar sem Elsevier útgáfan var sniðgengin fyrir stuðning sinn við þetta frumvarp. Útgáfan gaf eftir. Hún talaði líka um lýsigögn og nauðsyn þess að geta auðkennt höfunda sem heita það sama frá hver öðrum (stórt vandamál fyrir hr. Sóleyjarson).

Næst talaði Guðmundur Þórisson um nauðsyn þess að opna aðgang að gögnum. Hans sýn var nokkuð fókuseruð út frá líffræði en átti alveg merkilega vel líka við hug- og félagsvísindi. Hann nefndi að það er frekar hægt að fá gögn úr fáum stórum rannsóknum heldur en öllum þeim fjölmörgu litlu sem hann kenndi við “langa halann”. Ég spjallaði aðeins við hann eftir á og nefndi að persónuvernd væri ekki bara eitthvað sem væri vandamál fyrir líffræði og læknisfræði heldur líka eins og fyrir meistararitgerð mína þar sem ég hefði viljað veita aðgang en má það ekki (og viðtölin fóru líka fram á þeirri forsendu að ég myndi ekki veita aðgang að þeim). Ég hugsaði líka út í hluti eins og aðgengi að góðum fræðilegum textum úr handritum sem eru bara gefin út á pappír. Þetta minnti mig líka á Alan Lomax safnið sem er alveg stórkostlegt fyrir þá sem vilja kynna sér upptökur hans héðan og þaðan um heiminn. Fangelsisupptökurnar hans eru í uppáhaldi hjá mér.

Sólveig Þorsteinsdóttir talaði um opinn aðgang á Íslandi. Hún nefndi að mér fannst mikilvægt atriði sem er að opinn aðgangur er miklu betri til að tryggja langtímaaðgengi. Þó við höfum til dæmis núna aðgengi að greinum og tímaritum í gegnum landsaðgang þá vitum við ekki hvað framtíðin ber með sér. Gagnasöfn breytast stöðugt og sameinast. Það að tímarit sé hluti af einhverjum pakka núna þýðir ekki að það verði það áfram. Hún svaraði líka spurningu sem ég hef velt fyrir mér sem er að það er til sérstakt gagnasafn fyrir munaðarlausar greinar þeirra sem tilheyra engum stofnunum sem safna og veita aðgengi að greinum í opnum aðgangi. Hún talaði líka um að meira væri núna lagt upp í að skrá rannsóknargögn. Hún talaði líka um að það er mjög hörð og góð skilyrðing á opnum aðgangi hjá ESB.

Hallgrímur Jónasson kom frá RANNÍS. Hann nefndi að Vísinda- og tækniráð væri búið að samþykkja Berlínaryfirlýsinguna. Hann sagði líka frá því að RANNÍS væri farið að viðurkenna útgáfukostnað sem hluta af styrkjum fyrir þá sem þurfa að borga fyrir útgáfu í opnum aðgangi. Hann sagði í lokin að þeir vildu ekki skilyrða opinn aðgang algjörlega fyrir þá sem fá styrk frá þeim en því er ég alfarið ósammála. Það ætti að skilyrða opinn aðgang að rannsóknarniðurstöðum.

Síðasta verk fyrir hádegi var að afhenda frelsisverðlaun Félags um stafrænt frelsi á Íslandi. Það var byrjað að nefna fyrri vinningshafa. Í fyrra vann Áslaug Agnars og þar á undan vann Bjarni Rúnar en í ár vann Salvör Gissurardóttir. Mér sýnist að þessi verðlaun séu skilyrt því að fólk þekki mig.

Eftir hádegi fór Hakkavélin af stað með örfyrirlestra. Það er of erfitt að nefna alla sem töluðu en það voru flestir skemmtilegir og áhugaverðir. Það var talað um ýmis frjáls verkefni á Íslandi til dæmis í sambandi við Libre Office. Það var talað um wikisíðu um Libre-pakkann og síðan kom náungi sem er að vinna íslensku stafsetningarviðbótina. Í því samhengi má nefna að ég ákvað í vikunni að skipta yfir í Libre Office. Ég hef verið að fikta reglulega í þessu og á þessum tímapunkti finnst mér þetta vera orðið algjörlega samkeppnishæft við Office og að sumu leyti betra. Snúningspunkturinn minn var reyndar þegar ég sá að það var hægt að fá þessa íslensku stafsetningarviðbót.

Það var rætt um verkefni tengd Strætó og það hneykslaði mig töluvert að heyra að það kæmu engin svör frá fyrirtækinu þegar menn væru að óska eftir gögnum til þess að búa til úr því gagnlegar viðbætur fyrir farþega.

Ég var svolítið spenntur að heyra talað um Media Goblin. Það er mögulega lausnin sem ég hef verið að bíða eftir til að “afmiðja” svona samfélagsmiðla. Ég mun skoða það vel og fylgjast með. Tengt því þá talaði Bjarni Rúnar um nauðsyn þess að fólk hafi frelsi til að reka sinn eigin netþjónn.

Glyn Moody var aðalfyrirlesari eftirhádegisins og hann sannfærði mig um að ég er ákaflega hófsamur í mínum umbótahugmyndum um höfundarétt. Hann útskýrði útvíkkun höfundaréttar með því að segja að fólk hugsaði “höfundaréttur er góður, meiri höfundaréttur er betri”. Hann talaði um SOPA og PIPA og hvað við getum lært af því hvernig þau frumvörp voru drepin. Um nauðsyn mótmæla. Hann talaði líka um ACTA. Það verður víst kosið um það í sumar. Hann kallaði ACTA og aðra eins sáttmála “sveitaklúbbssáttmála” sem engum er boðið nema þeim sem samþykkja allt sem þýðir að enginn er talsmaður vægari skilyrða. Þar að auki eru þessir sáttmálar unnir í leynd sem þýðir að hagsmunasamtök geta ekki gerst talsmenn almennings í þessum samningaviðræðum.

Spurningar og svör voru eiginlega áhugaverðari. Svavar Kjarrval spurði hvort eitthvað land hefði látið sér detta í hug að ganga úr Bernarsambandinu. Í kjölfarið fór af stað umræða sem leiddi til þess að Glyn sagði að hann vildi afnema öll höfundaréttarlög. Það var ágætt að fá svona spark. Gaur í jakkafötum vill engin höfundalög. Hann telur að fólk muni áfram vera tilbúið að borga listamönnum þrátt fyrir að lögin yrðu afnumin. Hann talaði um að þessi mál væru helst spurning um hvaða viðhorf maður hefði til aðgengis að upplýsingum.

Dagþór S. Haraldsson talaði um hugmyndir um að setja gjald á nettengingar. Þetta var byggt á grein úr Fréttablaðinu sem heitir Þjófkenndur af FTT!. Hann spurði hvers vegna væri ekki gjald á bakpoka þar sem þeir væru oft notaðir til þjófnaðar. Hann talaði um þessar gjaldtökur sem rán. Mjög gott að fá svona “venjulegan” mann til að tala um þessa hluti.

Jonas Öberg talaði um Creative Commons og hans hugsjón um að það væri í grunninn hugmyndafræði netfrelsis. Hann talaði líka um nauðsyn þess að listamenn megi nota CC í stað þess að þurfa að láta rukka gjöld í gegnum hagsmunafélögin.

Síðast var kannski það sem var mest á mínu sviði. Birkir Gunnarsson talaði um rafbækur frá sjónarhóli prenthamlaðra. Hann hafði áður talað um hvernig frjáls hugbúnaður kæmi sér vel fyrir blinda. Hann nefndi hve rafbækur sem hægt að stækka letrið á og eru lesanlegar með raddhermi geta hjálpað lesblindum mikið. Hann talaði um “bókahungursneyðina” sem blindir hrjást af. Hann nefndi að afritunarvarnir séu ákaflega slæmar fyrir prenthamlaða – og sérstaklega blinda – því það er ekki hægt að færa varðar bækur á milli tækja. Hann talaði um ólík rafbókarsnið og þar var EPUB3 helst sem lausn fyrir þennan hóp. Það sem kom mér helst á óvart var hvað skortur á milliríkjasamningum kemur illa við þennan hóp. Ef bók er til fyrir prenthamlaða í Bandaríkjunum þá er ekki hægt að fá hana til Bretlands. Þetta er víst sérstaklega slæmt fyrir spænskumælandi aðila því það er til mikið af efni á Spáni sem fólk í rómönsku Ameríku getur ekkert notað.

Síðasti ræðumaður var Stefan Marsiske sem sagði hreint út að honum þætti The Pirate Bay jafn mikilvægt fyrirbæri og Wikipedia. Hann talaði líka um hvernig þær fylgjast með stjórnmálum í Evrópu. Margt mjög spennandi þar. Ég missti reyndar af umræðunum þar því ég þurfti að drífa mig af stað.

Eru útgefendur að blekkja rithöfunda?

Posted by on 28. mars 2012 No comments

Um daginn var ég spurður hvort útgefendur væru ekki að blekkja rithöfunda til að þiggja lægri hlut af söluverði rafbóka með því að réttlæta það með kostnaðinum við gagnslausar afritunarvarnir. Ég svaraði neitandi. Ég held í fyrsta lagi að útgefendur séu fyrst og fremst hræddir og það stjórni aðgerðum þeirra. Í öðru lagi held ég að rithöfundar, allavega þeir sem eru eldri og á traustari grunni, séu eiginlega jafn hræddir og útgefendur. Hvorki rithöfundar né útgefendur treysta rafbókum og í stað þess að læra af mistökum úr tónlistariðnaðinum ætla þeir að endurtaka öll sömu mistökin og voru gerð þar.

Það er þó vissulega til staðar að útgefendur eru að reyna að halda valdi sínu. Hér er komið form sem getur ýtt útgefendum til hliðar. Völdin sem þeir höfðu með því að geta fjármagnað prentun og séð um dreifingu eru horfin. Hver sem hefur grundvallar tölvuþekkingu á að geta séð um umbrot á rafbók. Það er þó ekki þannig að útgefendur hafi ekki eitthvað að bjóða. Þar má nefna ritstjórn, prófarkalestur, kápuhönnun og markaðsetning. Þetta er reyndar allt þjónusta sem netútgefendur eins og Emma geta boðið upp á (mig minnir að þeir bjóði þegar upp á einfalda kápuhönnun og síðan er einhver markaðsetning). Ég veit reyndar að höfundar eru oft helst ósáttir við skort á markaðsetningu á bókum þeirra af hálfu útgefenda.

Þeir rithöfundar sem eru í áhugaverðustu stöðunni núna eru þeir sem hafa aldrei haft útgefendur og höfundar sem hafa ekki lengur útgefendur. Þetta eru þeir sem geta helst gert tilraunir með rafbókamarkaðinn. Þeir hafa litlu eða engu að tapa. Fólk vill lesa rafbækur og það vill ekki eyða mörg þúsund krónum í hverja bók. Það er pláss fyrir og ég get ekki ímyndað mér annað en að einhverjir þeirra sem stökkvi á þennan möguleika muni græða vel á því.