Þetta snýst náttúrulega ekki (bara) um liti. Ef þetta væri eini tilbúni munurinn á kynjunum sem samfélagið þröngvar börnin til að taka upp væri þetta ekkert mikið mál. Þetta er stór pakki af tilbúnum kynhlutverkum og það er nauðsynlegt að henda honum í heild sinni. Til þess er nauðsynlegt að leyfa börnum að velja og jafnvel stundum ýta þeim í áttir sem stangast á við þessi tilbúnu kynhlutverk. Við ættum sumsé í minnsta lagi að nota hlutlausari liti á börnin en helst að brjóta gegn kynjaskiptingunni. Þetta er kannski ekki stórt skref í jafnréttisbaráttunni en þó nauðsynlegt.

Í umræðu um þessi mál virðist fólk ímynda sér að heimur án fyrirfram ákveðinna stelpu- og strákalita sé grár. Ég held að hann sé þvert á móti sérstaklega litríkur. Bleikt og blátt er hins vegar jafn litlaust og svart og hvítt.

En hvað um þetta kvótamál sem slíkt. Málskotsrétturinn sem slíkur er aðalmálið. Ég er hlynntur honum þó ég sé ekki ánægður með það hvernig Ólafur Ragnar hefur notað hann.

Það sem hefur ergt mig hvað mest við hvernig Ólafur Ragnar hefur beitt málskotsréttingum er að mér finnst hann ekki vera sjálfum sér samkvæmur. Hann hefur alltaf rökstutt mál sitt en mér hefur ekki alltaf þótt samræmi í þessum rökstuðningi. Þetta virðast frekar hafa verið réttlætingar.

Ég teldi eðlilegast að forsetaframbjóðendur allir segi skýrt frá því hvaða aðstæður kalli að þeir myndu nota málskotsréttinn. Þetta ætti í raun að vera svo skýrt að maður gæti spáð fyrir um það.

Annars væri ágætt að málskotsrétturinn væri svona hálfgerður sjálfseyðingarhnappur þannig að annað hvort myndi forsetinn segja af sér um leið og hann notaði hann (eins og Vigdís taldi víst réttast) eða þá að þjóðin gæti, í kosningunum um málið sem forsetinn sendi í þjóðaratkvæðagreiðslu, sett forsetann af.

Þegar maður sér eitthvað sem manni sýnist vera rangt þá er ágætt að gera ráð fyrir þeim möguleika að fáfræðin sé manns eigin. Nú á tímum er tiltölulega auðvelt að nálgast upplýsingar þannig að þetta þarf ekki mikið þrek.

Ég veit vel að sumir telja það ókost minn að ég “vilji alltaf hafa rétt fyrir” mér en andúð mín á því að hafa rangt fyrir mér veldur því að ég reyni yfirleitt afla mér upplýsinga áður en ég tjái mig. Það hefur ótal sinnum orðið til þess að ég hef komist hjá því að gera mig að fífli. Síðan hefur það líka komið fyrir alltof oft að ég hef gleymt þessu prinsippi og gert mig að fífli.

Talið barst þá að íslenskum fornbókmenntum. Ef við værum hörð á sæmdarréttinum væri hægt að segja að óhófleg breyting á stafsetningu þessara rita brjóti gegn þessum rétti. Þá kemur reyndar inn spurningin um rétt hins óþekkta “höfundar” ritanna. Á óþekktur höfundur sæmdarrétt? Þá gæti maður haldið því fram að Heimskringla sé vernduð sæmdarrétti þar sem mikil sátt er um að eigna Snorra Sturlusyni það verk. Við gætum jafnvel komist í þá fráleitu stöðu að verja stafsetninguna á Egils sögu út frá því að Alþingi hefur eignað Snorra það verk líka.

En það má líka líta til þess að við höfum enga “frumtexta” sem við getum sagt að séu “réttir”. Þannig að það gæti verið vafasamt að verja stafsetningu sem er ekki einu sinni komin frá “höfundunum”.

Þessar pælingar eru í sjálfu sér ekki nýjar því stjórnvöld reyndu að verja opinbera stafsetningu á Íslendingasögunum á sínum tíma. Ragnar í Smára og Halldór Laxness ögruðu þeim lagasetningum með því að gefa út rit með nútímastafsetningu og í Hæstarétti voru þeir sýknaðir á grundvelli prentfrelsisákvæðis stjórnarskrárinnar.

Alþingi mátti ekki setja lög sem takmörkuðu prentfrelsi. En má framfylgja lögum um sæmdarrétt eða brjóta þau gegn ákvæðum um tjáningarfrelsi samkvæmt núgildandi stjórnarskrá?

Allir eru frjálsir skoðana sinna og sannfæringar.

Hver maður á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar, en ábyrgjast verður hann þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar sambærilegar tálmanir á tjáningarfrelsi má aldrei í lög leiða.

Tjáningarfrelsi má aðeins setja skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum.

Getur það talist nauðsynlegt að verja sæmdarrétt látinna höfunda gegn tjáningarfrelsinu, samræmist það lýðræðishefðum og hve langt má þá ganga? Sjálfur get ég ekki einu sinni tekið undir að höfundaréttur sem gildir líf+70 ár geti talist nauðsynlegur á nokkurn hátt og það væri satt best að segja gaman að láta reyna á slíkt fyrir dómstólum. Ég tel þar að auki algeran óþarfa að eltast við sæmdarrétt þeirra sem eru komnir út fyrir líf+70 rammann. Reyndar tel ég samt að maður eigi nú alltaf að geta höfundar, sama hve löngu dauður hann er.

Það er víst ákaflega erfitt fyrir nýja höfunda að fá bók útgefna á Íslandi. Lukkulega hafa rafbækur þann möguleika að steypa útgáfuheiminum á hvolf. Nýir höfundar þurfa ekki einu sinni að leggja í prentkostnað til að koma verkum sínum í umferð (leiðbeiningar um rafbókagerð má finna á Rafbókavefnum). Það er hægt að gefa út rafbók, hafa hana ódýra eða jafnvel ókeypis og sjá hvort hún komist á flug. Fólk er þegar farið að gera þetta (t.d. á Emmu) en mig grunar að það gæti jafnvel orðið flóðbylgja bráðum.

Mér finnst að í dag sé fullkominn tími fyrir einhvers konar höfundasamlög þar sem ungir höfundar hjálpast að með því að gagnrýna í verk hvers annars, síðan prófarkarlesa og koma út. Ég veit ekki hvort það sé rétt að kalla útgáfuna Rúnatýr slíkt samlag en allavega sýnist mér þetta drifið áfram af fólki með höfundametnað. Þeirra stefna virðist vera að virka því þar er verið að selja töluvert af bókum (í gegnum Skinnu).

Kannski að gagnrýnendur (sérstaklega á netinu) ættu núna að vera duglegri að kalla eftir bókum frá þessum ungu höfundum sem er farnir að gefa út. Eru annars einhverjir að gagnrýna þessar bækur sem eru bara að koma út á rafbók frá áður óútgefnum höfundum? Ættu druslur og subbukallar ekki að taka þennan slag (biðst fyrirfram afsökunar á því að kalla gagnrýnendur druslur og subbukalla)? Kallið eftir að fá þessar rafbækur og leitið þær jafnvel uppi. Hjálpið væntanlegum lesendum að finna gullið í þessum nýja útgáfuheimi.

Ég velti því fyrir mér hverjar væntingar þeirra sem segja að allt ætti að vera orðið gott í dag voru þegar hrunið var að ganga yfir. Var það svona mikið bjartsýnna en ég var?

Mér dettur í hug að Stöð 2 gæti sett erlendu þættina á netið um leið og þeir eru komnir í hús (og Voddið eða hvað sem það heitir). Ég veit reyndar ekkert hvernig fyrirtækið fær þættina senda í dag. Þegar ég vann þarna komu sumar seríur í heilu lagi í kössum en aðrar voru sendar á stökum spólum. Kannski fá þeir þetta sent rafrænt núna og kannski ekki. Ef þeir fá, eða geta fengið, þættina senda rafrænt þá ættu þeir að skella þeim beint á netið. Það væri um leið aðferð til að koma þáttunum í hendur þýðenda. Þá þyrftu ekki að taka þættina sérstaklega upp fyrir þá (þegar ég vann þarna fengu þýðendur þættina á myndbandsspólum).

Ég held að það sé engum sem þykir sérstaklega gaman að eltast við að hala niður sjónvarpsþáttum af netinu og ef þeir gætu treyst því að hafa þá aðgengilega á sama tíma án fyrirhafnar beint í sjónvarpið sitt þá myndu örugglega margir þiggja það með þökkum (og greiðslum).

Þetta tengist líka því, sem ég hef talað um í mörg ár, að sjónvarp sem gefur þér aðgang að ákveðnu efni á ákveðnum tíma sé deyjandi miðill. Þetta mun líka, í fyllingu tímans, vonandi frelsa okkur frá þeirri ónáttúru að allir sjónvarpsþættir þurfi alltaf að vera jafn langir. Við sjáum til dæmis á Game of Thrones og öðru frá HBO að þeir leyfa sér alveg að flakka með lengdina á þáttunum. Þarfir efnisins fá að ráða frekar en takmarkanir miðilsins.

Ég sé eina undanþágu í lögum:

Hafi verk ekki verið birt almenningi innan verndartímabils skv. 43. og 44. gr. skal sá sem fyrst birtir verkið að því liðnu öðlast hliðstæðan rétt til fjárhagsnytja af verkinu og höfundar hafa samkvæmt ákvæðum laga þessara. Verndin helst uns 25 ár eru liðin frá næstu áramótum eftir birtingu.

Þetta á væntanlega við t.d. um fuglabók Benedikts Gröndal. Hans höfundaréttur er löngu liðinn en þarna fær útgefandi sanngjarna vernd.

Þegar ég tek texta sem eru komnir úr höfundarétti og geri úr þeim rafbók (og reyndar minniháttar lagfæringar á stafsetningu í einhverjum tilvikum) get ég ekki sé að ég eignist nokkurn einkarétt á rafbókunum.

Það er þó hægt að ímynda sér að, ef ég vildi, þá ætti ég einhverja vernd samkvæmt þessu:

Sá sem framleiðir skrár, töflur, eyðublöð, gagnagrunn eða svipuð verk sem hafa að geyma umtalsvert safn upplýsinga eða eru árangur verulegrar fjárfestingar hefur einkarétt til eintakagerðar eða birtingar verks í heild eða að verulegum hluta. Endurtekinn og kerfisbundinn útdráttur og/eða endurnýting óverulegs hluta af gagnagrunni er óheimil ef þær aðgerðir stríða gegn venjulegri nýtingu hans eða ganga með óeðlilegum hætti gegn réttmætum hagsmunum framleiðenda gagnagrunnsins.
Einkaréttur til þeirrar sérstöku verndar sem kveðið er á um í grein þessari helst í 15 ár frá næstu áramótum eftir að verkið varð til. Ef verkið er birt innan greinds verndartímabils skal verndin þó haldast í 15 ár frá næstu áramótum eftir að gagnagrunnurinn telst birtur almenningi.

Ef Rafbókavefurinn teldist gagnagrunnur og það stríddi gegn eðlilegri notkun hans að endurbirta efnið þá gæti ég kannski kallað eftir vernd (sem ég geri ekki).

Ég hef sama skilning á því þegar ég nýti efni af Tímarit.is. Ég tek þar einstaka sögur sem eru fallnar úr höfundarétti, algerlega ómerkilegan hluta heildarinnar, og geri úr þeim rafbækur. Ég sé ekki að ég brjóti nokkur ákvæði höfundalaga með slíku. En hvað ef maður tekur heilar bækur af Bækur.is? Er hægt að biðja um fimmtán ára vernd skv. þessu ákvæði? Ég er ekki viss.

Nú væri gaman að heyra í lögfræðingi.

Um leið og það er búið að búa til eina rafbók er í raun komið ótæmandi framboð af henni. Þetta vita neytendur þó þeir orði það kannski ekki svona. Eftirspurninni er alltaf fullnægt. Sumir halda að það hafi engin áhrif á verðið.

Þó framboðið af stökum rafbókum sé ótæmandi þá á það ekki við um titlana sem eru í boði. Líklega væri hægt að búa til lista yfir flestallar þær íslensku rafbækur sem standa rafbókalesendum til boða. Listinn yfir bækur sem standa stærsta hóp rafbókalesara – jafnvel meirihluta þeirra – er ennþá styttri. Kindle eigendur geta keypt rafbækur á Emmu (alla titla) og Skinnu (einhverja titla) en ekki bækur frá Forlaginu. Það er óþarfi að taka fram að þeir geta tekið inn allar bækur af Rafbókavefnum fyrir Kindle.

Markaðslögmálin virðast virka ágætlega. Á topplista Skinnu eru bækur frá nýrri bókaútgáfu – sem heitir Rúnatýr – í meirihluta. Þær bækur eru umtalsvert ódýrari en þær sem Forlagið hefur í boði og þær er hægt að fá fyrir Kindle. Stóru íslensku bókaútgáfurnar hafa búið til pláss fyrir nýja aðila á markaðnum með þrjósku sinni og það er verið að fylla upp í það.

Kannski væri best ef stóru íslensku bókaútgefendurnir myndu þrjóskast sem lengst við að bjóða upp á bækur sínar fyrir Kindle og á sómasamlegu verði. Þó geta litlu aðilarnir orðið aðeins stærri.

Ég setti pakkann sjálfur bæði á eigin vef og sem torrent á The Pirate Bay. Ég valdi síðarnefnda vefinn af þeirri einföldu ástæðu að hann er öllum opinn. Fólk þarf ekki einu sinni að skrá sig inn til þess að ná í pakkann. Mér var síðan sagt að pakkinn hefði fljótlega birst á íslenskri torrent síðu. Þaðan hef ég fengið tölur og er pakkinn kominn með yfir þrjúhundruð niðurhöl.

Augljóslega er þessi dreifing allt annars eðlis en þegar fólk tekur inn stakar bækur á Rafbókavefnum. Þá getur maður verið nokkuð viss um að fólk er að velja sér bækur sem það stefnir að því að lesa. Þegar fólk tekur en svona stóra pakka þá veit maður ekkert um slíkt. Ég vona allavega að þeir sem hafi tekið þessa pakka inn stefni annað hvort að því að lesa sjálft eða gefa þeim sem muni lesa.

Einhverjir kunna að spyrja hvort það hafi verið þörf á því að setja efnið á sjóræningjasíður – gat ég ekki bara dreift þessu í gegnum eigin vef? Niðurhölin sýna það að minnsta kosti fimmtán sinnum fleiri hafa tekið pakkann inn á sjóræningjasíðunum en af mínum vef (niðurhalið er líka tíu sinnum meira en samanlagt niðurhal af Rafbókavefnum fram að þessu). Um leið hefði það vel getað gerst að Rafbókavefurinn hefði farið á hliðina ef allt þetta fólk hefði tekið þennan pakka beint þaðan. Þetta er niðurhal sem er samanlagt vel yfir tíu gígabæt.

Þeir sem ná í torrentskrár hjálpa sjálfir til við niðurhal. Það er líka ástæðan fyrir því að þessi aðferð er vinsæl meðal þeirra sem dreifa frjálsum og opnum hugbúnaði. Um leið eykur þetta hraðann á niðurhalinu mikið.

Núna vona ég bara að þetta sé snjóbolti sem muni bæta áfram við sig. Fleiri og fleiri muni fá þennan pakka í hendurnar og dreifa honum áfram. Það sem væri martröð bókaútgefenda og bóksala er draumsýn mín.

Menningararfur í sjóræningjahöndum – Grein í Fréttatímanum.

Það skilyrði er sett að ráðstafanirnar teljist vera „skilvirkar“ þannig að tæknilegar ráðstafanir, sem naumast eru nema til málamynda og auðvelt er að sniðganga, njóta ekki verndar. Í tilskipuninni er kveðið svo á að tæknilegar ráðstafanir teljist vera „skilvirkar“ ef rétthafa tekst að ná verndarmarkmiðinu með því að stýra notkun verndaðs verks eða annars efnis með aðgangsstjórn, verndaraðgerð, svo sem dulritun, brenglun eða annarri breytingu á verkinu eða öðru efni, eða með afritunarstjórn (3. mgr. 6. gr.). Getur það sjálfsagt orðið matsatriði í einstökum tilvikum hvort tæknileg ráðstöfun telst vera skilvirk eða ekki.

Nú nota DVD framleiðendur afritunarvörn á diska sína sem var “krökkuð” á síðustu öld. Er sú nokkuð vernduð með þessum lögum? Það er hægt að spyrja þess sama um það þegar bókaútgefendur setja afritunarvarnir á rafbækur sínar þegar Wikipedia hefur þegar upplýst að hægt sé að fara framhjá henni. Eru þessar varnir þá ekki bara til málamynda?

Niðurhöl á rafbókum eru samanlagt ríflega 2600. Þar af hafa um 59% verið fyrir Kindle og 41% á Epub formi. Það þarf að reka fullt af varnöglum þegar túlka á þessar tölur.

Við vitum ekkert hve margar af þessum bókum hafa verið lesnar. Mér sýnist þó teljaratölur benda til þess að fólk taki frekar inn færri bækur í einu en fleiri sem bendir til þess að það sé ekki bara að reyna að fylla tækin af mögulegu lesefni heldur sé markmiðið að taka inn efni sem það muni líklega lesa. Fólk virðist líta á það sem ákveðna “fjárfestingu” að taka inn rafbók þó hún sé ókeypis.

Við getum ekki sagt um hlutfallsdreifingu á tækjaeign. Það er t.d. ljóst að þeir sem kaupa sér Kindle gera það fyrst og fremst til þess að lesa sem þýðir að það séu færri einstaklingar sem taki sér inn fleiri bækur. Þeir sem kaupa sér hins vegar spjaldtölvur gera það væntanlega í afar fjölbreyttum tilgangi og þá er rafbókalestur bara eitt af mörgu sem hægt er að gera. Jafnvel algjört aukaatriði. Þannig gætu allt eins verið jafn mörg eða fleiri Ipaddar heldur en Kindlar á bak við þessar tölur þó eintakafjöldinn sé á hinn veginn.

Á Rafbókavefnum má taka rafbækur úr höfundarétti og breyta þeim og bæta. Ég veit til dæmis að kennaranemar hafa gert það. Þar sem mikið auðveldara er að vinna með Epub heldur en Mobi (Kindle formið) þá eykur þetta niðurhöl á fyrrnefnda forminu.

Ég gæti örugglega nefnt margt fleira. Ég held hins vegar að ég geti sagt með nokkurri vissu að þeir bókaútgefendur sem vilja raunverulega selja rafbækur þurfi að horfa til Kindle. Auðveldast væri að sjálfsögðu að taka út afritunarvarnir. Sjóræningjum er alveg sama um þær og eru svona fimm sekúndur að fjarlægja þær. Það væri frekar hægt að horfa frekar til “vatnsmerkja” (social DRM) sem ég benti á um daginn að var gert með Harry Potter bækurnar. Nýi rafbókasöluvefurinn Skinna virðist líka vilja fara þessa leið þó mér sýnist að þeir útgefendur sem þeir hafa samið við vilji áfram nota hina óskilvirku afritunarvörn Adobe (vörnin heitir Adept, krakkið heitir Inept, mér þykir það fyndinn orðaleikur).

Ætli íslenskir bókaútgefendur myndu ekki græða mest á því ef Kindle eigendur myndi í stórum stíl nota rétt sinn til þess að fjarlægja afritunarvarnirnar af rafbókum sínum til þess að geta lesið þær í sínum eigin tækjum.

Eini aðilinn sem er að græða á afritunarvarnaræðinu er Adobe. Höfundar, útgefendur og lesendur tapa hins vegar allir.

I find fit terribly convenient that publishers now tell us that the cost of paper, printing, distribution, storage and return processing are so low. That wasn’t the story I heard before the advent of ebooks.

Það er einmitt málið. Viðhorf okkar á verði á rafbókum er nátengt því hvernig útgefendur hafa í gegnum tíðina rökstutt hátt verð á bókum. Þá var það vegna þess að það kostaði svo mikið að prenta, geyma á lager, dreifa og skila bókum. Þessir kostnaðarliðir eru allir farnir. Það er þá bara spurning hvort neytandinn eða seljandinn fái mismuninn. Sjálfur tel ég reyndar að það yrðu fyrst og fremst útgefendur og höfundar sem myndu græða ef verðið væri lækkað.

Ég held því þó til haga að það eru margir kostnaðarliðir ennþá inni hjá útgefendum. Það er prófarkarlestur, ritstjórn, grafísk hönnun og markaðsstarf. Sjálfur tel ég reyndar markaðsstarf af hinu illa (sumsé vont, ekki ILLT) og betra væri ef menn veldu sér bækur til lestrar vegna orðspors þeirra. Hitt þrennt sem ég nefni getur hins vegar skilað betri bók til lesenda.

En ég spyr aftur fyrir hvað við séum að borga þegar við kaupum t.d. bók. Ef við erum fyrst og fremst að borga höfundinum fyrir skrif sín, prófarkalesaranum fyrir yfirlestur og ritstjóra fyrir ábendingar sínar þá vaknar sú spurning hvers vegna við fáum þá ekki rafbækurnar á kostnaðarverði ef við höfum keypt prentuðu bókina. Af hverjum fáum við ekki nýja bók á kostnaðarverði ef við höfum lesið þá gömlu þar til blaðsíðurnar hafa dottið úr henni? Í dag segja bókaútgefendur að þessi hliðarkostnaður sé afskaplega lítill hluti af kostnaðinum við útgáfu þannig að “kostnaðarverð” ætti að vera ákaflega lágt.

Í framhaldinu spyr ég hvers vegna mér hafi ekki verið boðið að kaupa dvd diska á kostnaðarverði ef ég hafði áður keypt sömu mynd á spólu. Hvers vegna fékk ég ekki afslátt af geisladiskum sem ég átti fyrir á hljómplötum?

Við getum gengið lengra og spurt hvers vegna það sé ekki bara eðlilegt að ég finni bara sjóræningjarafbókaútgáfur af prentuðum bókum sem ég á fyrir til þess að geta lesið þær hvar sem ég er staddur með rafbókalesarann minn. Þegar um er að ræða sjóræningjaútgáfur sem hafa verið skannaðar inn og ljóslesnar þá er kostnaður útgefenda núll krónur á hvern titil. Sama myndi gilda um kvikmyndir, þætti, tónlist og hvaðeina sem ég hef löglega keypt.

Af hverju á maður alltaf aftur að borga fullt verð fyrir vöru sem maður hefur áður keypt?

Ég spyr endalausra spurninga en fæ engin svör.

Í ljósi þessa ástands sem ríkti hér áður en Íslendingar gengu í Bernarsambandið er svolítið skondið að höfundaréttarlög skuli núna verja sjóræningjaútgáfur (nema að mér yfirsjáist einhver lagaklausa). Verk þeirra þýðenda sem fengu ekkert leyfi frá upprunalegu höfundunum eru ennþá varin ef það eru ekki liðin 70 ár frá andláti þeirra. Ég get því ekki með góðri samvisku (eða allavega lögfræðilegri samvisku) tekið það sjóræningjaefni og endurbirt á Rafbókavefnum.

Fólk vill fá blaðsíðutöl. Það þekkir blaðsíðutöl og vill halda þeim. Það er svo einfalt að vísa á blaðsíður í heimildaskráningu. Það vill helst að blaðsíðurnar í rafbókunum samsvari síðum í prentaðri útgáfu bókarinnar. Það er galið. Hver gerir kröfu um að blaðsíðutal í kilju sé eins og í harðspjaldabók? Það er vissulega voðalega þægilegt en það er ekki praktískt.

Það er alls ekki praktískt að biðja um blaðsíðutöl í rafbókum – sérstaklega ef þau eiga að samsvara blaðsíðum í prentaðri bók. Þá er í raun verið að biðja um að rafbókin sé unnin uppúr umbrotnu handriti prentaðrar bókar. Það er óþarft flækjustig. Það er mun betra að vinna rafbók uppúr óumbrotnu handriti.

Rafbókin er sinnar gerðar, hún er ekki útgáfa af prentaðri bók og við eigum eftir að sjá mikið meira af því í framtíðinni að rafbækur séu einu útgáfur bóka. Á líka að eltast við blaðsíðutöl í slíkum útgáfum? Á að neyða tækni 21. aldar til þess að fara eftir lögmálum 15. aldar tækni? Slíkt er bara vitleysa.

Rafbækur eru með staðsetningarnúmer. Þau eru nákvæmari og betri en blaðsíðutöl. Með þeim geturðu sagt nákvæmlega hvert þú ert að vísa. Vissulega þarf sá sem er að skrá heimildina að passa sig að vísa á nákvæmlega þá útgáfu rafbókarinnar sem hann er að nota en það þarf hvorteðer að gera þegar vísað er í prentaða bók því það gætu verið til ótal aðrar útgáfur af bókinni – jafnvel útgáfur sem þú veist ekkert um.

Því er líka við að bæta að staðsetningarnúmer rafbóka eru mun betri en það kerfi sem við búum við þegar kemur að vefsíðum. Þær geta sumar verið á lengd við bók án þess að hægt sé að sjá neina leið til að vísa í annað en til dæmis kaflanúmer.

Þetta er nýtt, þetta er öðruvísi, sættið ykkur við það.

Ormurin langi sló fyrst í gegn og How far to Asgaard seldist í bílförmum. Ég keypti eintak og féll alveg fyrir þeim. Af einhverjum bölvuðum ástæðum ákvað ég ekki að skrópa í vinnunni til að fara á almennilega tónleika með þeim en Eygló komst (þetta var hjá Ásatrúarfélaginu). Ég komst hins vegar á styttri tónleika í Smáralindinni. Heri sagði seinna að hann hefði tekið eftir mér þar því ég söng með öllum lögunum.

Næst þegar þeir komu til landsins bauð ég þeim í pönnukökur. Þeir voru þá reyndar bara þrír í bandinu en höfðu verið fimm árið áður. Söngvarinn Pól Arni Hólm hafði hætt og gítarleikinn Terji hætti líka. Ég skutlaði þeim síðan í viðtöl þegar þeir komu í þriðja sinn og villtist með þá um Árbæinn á leið í viðtal til Dr. Gunna á Skonrokk (ég fann ekki höfuðstöðvar Íslenska útvarpsfélagsins/Norðurljósa eða hvað það hét þá – nokkrum árum seinna vann ég þar tvö sumur).

Sumarið 2004 voru þeir á ferð með íslenska gítarleikarann Ottó Pál Arnarson sem stoppaði stutt.

Næsta sumar fór í ferð til Færeyja til að sjá hljómsveitina spila á G!fest. Þá var Terji snúinn aftur.

Árið 2006 gáfu þeir út uppáhaldsplötu mína sem heitir Ragnarök. Þegar Gunnsteinn verður eldri mun ég sannfæra hann um að ég hafi verið svalur á sínum tíma með því að sýna honum að ég fæ þarna sérstakar þakkir. Ég fór líka til Kaupmannahafnar á útgáfutónleikana á The Rock. Fyrsta eintakið sem þeir sáu af Ragnarök var diskurinn minn sem þeir árituðu. Ég rótaði líka fyrir þá á þessum tónleikum – keyrði hljómsveitarbílinn (ekki alveg rúta heldur bíll merktur færeysku plötuútgáfunni Tutl).

Við Eygló tókum okkur krók frá Svíþjóð til Kaupmannahafnar til að fara á tónleika með þeim á Norður Atlantshafsbryggjunni. Sigrún kom með og reddaði okkur fari með kanalbát svo við þyrftum ekki taka okkur langan krók.

Týr kom síðast rétt fyrir efnahagshrun 2009. Við Eygló fórum þá á fjóra tónleika með þeim og skutluðum Heri til Akureyrar.

Þeir eru orðnir alvöru nafn í metalheiminum. Þessa daganna ferðast þeir um Evrópu og eru komnir með töluvert betri fararkost heldur en Tutl-sendiferðabílinn.

Af hverju er enginn að halda tíu ára fögnuð?

Þetta þýðir að kaupendur geta stjórnað því sjálfir hvernig þeir varðveita sínar Harry Potter bækur. Það er miklu öruggara kerfi fyrir neytendur. Þeir geta jafnvel sent sjálfum sér bókina í tölvupósti eða sett hana í einhverja skýjaborg (með læstum aðgangi) og varið sig afleiðingum þess þegar tækin þeirra bila eða eru uppfærð.

Það er rétt að nefna að Harry Potter bækurnar eru fyrir löngu komnar í sjóræningjadreifingu. Þannig má segja að Rowling hafi ekki jafn miklu að tapa og þeir sem eru til dæmis að gefa út nýjar bækur. Það er þó mikilvægt að gera ekki of mikið úr þessu því allar líkur eru á að nýjar rafbækur sem eru seldar í einhverju upplagi fari hvorteðer í sjóræningjadreifingu hvað sem líður öllum afritunarvörnum.

En þetta er allavega áhugaverð þróun.

Ég hef, eins og hef nefnt áður, verið að skoða opinn aðgang að fræðilegu efni. Ein helstu rökin fyrir því að afrakstur vísindastarfs eigi að vera í opnum aðgangi er sá að rannsóknirnar sem þessi afrakstur byggir á er fjármagnaður af almenningi og eigi því að vera aðgengilegur almenningi.

Ég spyr: Eiga laun sem sem ríkið greiðir listamönnum fyrir að vinna verk eigi að veita almenningi rétt til aðgangs að þeim verkum? Er réttlæti í því að almenningur borgi einhverjum fyrir að vinna verk og borgi síðan aftur fyrir aðgang að verkinu? Hefur almenningur bara rétt til þess að borga aftur og aftur fyrir sama verk?*

Ég hef í þessu samhengi líka velt fyrir mér öðrum greiðslum til listamanna sem koma frá ríkinu. Ríkið annast til dæmis gjaldheimtu á vörugjaldi á geisladiskum, tölvum og fleiru sem fara til listamanna (eða allavega til hagsmunafélaga þeirra). Rithöfundar geta síðan gengið borgað fyrir útlán á bókum sínum á bókasöfnum. Tónlistarmenn fá borgað fyrir flutning á efni þeirra í Ríkisútvarpinu. Því miður eru þessar greiðslur ekki reiddar af hendi fyrir opnum tjöldum. Það væri eðlilegast ef við gætum fengið gögnin í hendurnar og séð hvernig þær dreifast og á hvaða forsendum.

Allavega geri ég ráð fyrir að tölurnar myndu sýna að fáir listamenn hafi miklar tekjur úr þessum áttum en flestir listamenn fái litlar sem engar greiðslur. Mér þykir þetta ekkert rosalega sanngjarnt. Ég myndi vilja þök á þessar greiðslur – minni peninga til þeirra sem fá mest og meiri peninga fyrir þá sem fá minnst. Ég sé fyrir mér að ýmsir séu ósammála mér þar sem þessar greiðslur tengjast notkun á verkum listamanna en ég vil frekar að fleiri geti séð fyrir sér að einhverju leyti með launum vegna listsköpunar sinnar heldur en að hinir fáu geti orðið ríkir.

Hér spilar líka inn í að þeir sem fá hæstu greiðslurnar eru um leið líklegir til þess að fá háar fjárhæðir úr öðrum áttum – s.s. ritlaun og vegna tónleikahalds. Það skiptir mig líka miklu máli að kerfið í heild kemur sér verr fyrir unga listamenn heldur en þá eldri. Þeir gömlu geta fengið góðar summur úr mörgum áttum en þeir ungu eru heppnir að fá yfirhöfuð eitthvað í sínar hendur.

Eru ekki einhverjar leiðir til þess að tengja þetta saman? Getum við sagt að með því að þiggja listamannalaun þá gefi listamaðurinn eftir til dæmis greiðslur fyrir flutning á verkum hans í útvarpi allra landsmanna eða að bókasöfn þurfi ekki að borga fyrir útlán á bókum hans.

Í tilfelli rithöfunda finnst mér hægt að tengja þetta við deilur útgefenda og bókasafna um útlán á rafbókum. Er einhver sanngirni í því að almenningur sem hefur borgað höfundi laun til að skrifa bók fái ekki aðgang að henni á rafbókarformi í gegnum bókasöfn landsins? Þegar kemur að samningum bókasafna við útgefendur er rétt að muna að greiðslur ríkisins til listamanna eru ekki bara laun til til höfunda heldur óbein niðurgreiðsla á útgáfukostnaði.

Ég vil sumsé jafnari dreifingu á greiðslum ríkisins til listamanna þannig að fleiri geti haft sómasamleg laun. Ég vil um leið að almenningur sem borgar listamönnum laun hafi einhvern rétt á aðgangi að verkum þeirra. Ég tel þetta hvort tveggja ákaflega sanngjarnar kröfur.

*Sjá skrif Hauks Más og Eiríks Arnar með svipuðum pælingum.