Archive for febrúar, 2010

Samhengi

Sunnudagur, 28. febrúar 2010

Kvöldfréttatími Sjónvarpsins í dag er umhugsunarverður.

Fyrsta frétt snerist um yfirvofandi gjaldþrot eins af fyrirtækjum íslensku útrásarvíkinganna. Áætlað var að fyrirtækið skuldaði á annað hundrað milljarða króna.

Önnur fréttin var um jarðskjálftans í Chile sem var 8,8 á Richter og á lista yfir mestu skjálfta sem mælst hafa. Hundruð þúsunda eru heimilislaus. Giskað var á að tjónið næmi 400 milljörðum íslenskra króna.

Miðað við fréttaflutning má ætla að hamfarirnar í Chile slagi upp í helminginn af gjaldþrotum og afskriftum tengdum Jóni Ásgeir. Það er dálítið klikkað.

Glæsilegt hjá Framstelpum (b)

Laugardagur, 27. febrúar 2010

Fór í Laugardalshöllina í dag og sá Fram vinna sætan sigur á erkifjendunum frá Hlíðarenda. Þetta var fyrsti stóri titill kvennaliðs Fram frá því að við unnum bikarinn 1999.

Liðið í dag er hörkugott og að öllu eðlilegu ættu Fram og Valur að mætast aftur í úrslitaeinvíginu um Íslandsmeistaratitilinn – sem verður frábær skemmtun.

Í millitíðinni heldur Fram uppi merkjum Íslands í Evrópukeppninni. Þótt Evrópukeppnirnar séu fjórar, sendi aðeins eitt íslenskt félag kvennalið til þátttöku að þessu sinni. Liðið er komið í fjórðungsúrslitin og mætir þar klúbb frá Makedóníu. Það er því nóg af skemmtilegum verkefnum framundan hjá Frömurum.

Sverige

Föstudagur, 26. febrúar 2010

Ég var um daginn að reyna að skjóta á það hversu oft ég hef farið inn í Elliðaárvirkjun. Mér reiknaðist til að það sé svona 1.200 sinnum. Samt er það alltaf jafn gaman – enda stöðin alveg einstaklega skemmtileg.

Eftir svo margar heimsóknir, gerir maður ekki ráð fyrir að rekast á neitt nýtt sem kemur á óvart. Í gær rölti ég hins vegar yfir í stöð með hóp af nemum úr Tækniskólanum. Þá kom Benni sem er að leysa einn vélstjórann af hólmi til mín og vakti athygli mína á kúnstugu atriði.

Í vélarsalnum eru fjórar túrbínur. Þær eru allar frá sama framleiðanda. Þrjár þær minni eru nákvæmlega eins en sú stærsta er aðeins frábrugðin, enda tíu árum yngri. Túrbínuframleiðandinn var frá Kristianshamn í Svíþjóð – og þar er fléttan…

Fyrstu tvær vélarnar voru settar upp árið 1921 og á þeim stendur framleiðsluárið 1920, nafn framleiðandans og framleiðslulandsins Sverge – þriðja vélin er nákvæm eftirmynd af vél tvö. Hún var sett upp 1923 og framleiðsluárið á henni er 1923. Í gærmorgun var Benni að þrífa vélarnar þegar hann rak augun í að á henni (og raunar stærstu vélinni frá 1932) stendur skýrt og greinilega Sverige.

Það er með ólíkindum að maður hafi getað haft þetta fyrir augunum öll þessi skipti í öll þessi ár, án þess að átta sig á misræminu. Nú mættu sænskumælandi lesendur þessarar síðu uppfræða mig um það hvort einhver opinber breyting á rithætti nafns Svíþjóðar hafi átt sér stað þarna í byrjun þriðja áratugarins?

* * *

Í þá mund sem við Benni stóðum á salargólfinu og klóruðum okkur í kollinum yfir þessu skrítna ritháttarbrengli, kom einn Tækniskólamaðurinn vappandi og spurði: „Strákar – ég var að hugsa… af hverju stendur Sverge á þessum tveimur vélum en Sverige á þessum?“

Kalkúnarnir kjósa um jólin (b)

Fimmtudagur, 18. febrúar 2010

Það voru stórtíðindi í ensku utandeildinni í kvöld. Stjórn utandeildarinnar samþykkti að mæla með því að Chester City yrði vísað úr keppni eftir að hafa ekki náð að leika tvo síðustu leiki sína (vegna verkfalls leikmanna og skulda við lögregluna í heimabæ sínum). Ef af verður, þýðir þetta nær örugglega endalok þessa 125 ára gamla félags sem getuð hefur af sér marga kunna kappa, Ian Rush þar þekktastur.

Chester situr sem stendur í neðsta sæti með mínus þrjú stig, eftir að hafa byrjað mótið með 25 stig í mínus vegna marháttaðrar fjármálaóreiðu. Svo virðist sem einungis átta leikmenn séu enn á mála hjá félaginu og hafa ekki fengið laun í marga mánuði. Til að fylla töluna yrði væntanlega teflt fram unglingum.

Það er óopinbert leyndarmál að utandeildin var þvinguð til að taka við félaginu af stjórn ensku deildarinnar, sem ekki vildi láta það spyrjast að gamalgróið félag myndi deyja um leið og það félli úr deildinni.

En það er þó ekki sjálfgefið að málinu sé lokið. Stjórn utandeildarinnar hefur ekki vald til að reka félög úr keppni – það getur aðeins formannafundur gert. Hann hefur ekki verið tímasettur, en fram að honum er Chester í keppnisbanni. Formennirnir hafa í raun enga góða ástæðu til að ætla að Chester hafi nokkra möguleika á að ljúka mótinu eða skrapa saman í lið, þökk sé óstjórn glæpamannsins sem á félagið. En önnur sjónarmið kunna að koma hér til álita: ef Chester verður rekið úr keppni nægilega snemma munu nefnilega öll úrslit liðsins núllast út.

Það þýðir að þau félög sem hafa unnið báða leiki sína gegn Chester munu tapa á ákvörðuninni, hin sem hafa bara leikið annan leikinn sjá fram á að mæta auðunnu varaliði ef félagið fær að þrauka en þeir klúbbar sem tapað hafa stigum myndu þá græða. Þetta er því staða sem enskumælandi kenna við kalkúna sem fá að kjósa um hvort flýta eigi jólunum…

Niðurstaða kosningarinnar verður stórfróðleg. Það er hins vegar lítil ástæða til að gráta fyrir hönd stuðningsmannanna. Þeir óskuðu þess að Chester yrði vísað úr keppni og félagið slegið af, svo þeir gætu stofnað nýtt félag á rústum þess líkt of svo mörg önnur dæmi eru um.

Tóbak

Miðvikudagur, 17. febrúar 2010

Ég er enn að klóra mér í kollinum yfir fréttinni um daginn af sígarettunum sem voru fluttar hingað til lands í gegnum íslenska heildsölu, gagngert til þess að farga þeim.

Í fréttinni af málinu kom fram hjá talsmanni heildsölunnar að þetta hefði verið gert til að framleiðandinn gæti fengið endurgreidd opinber gjöld í upprunalandinu, með því að skrá retturnar sem útflutning.

Er það bara ég sem er svona vitlaus – eða var talsmaðurinn ekki með þessu að viðurkenna þátt fyrirtækisins í svindli þar sem verið var að svíkja fé út úr ríkissjóði erlends lands? Hver var þóknun íslenska fyrirtækisins fyrir að leppa þessi sýndarviðskipti? Og þýkir það bara eðlilegt að menn beri svona nokkuð á borð?

Spyr sá sem ekki veit.

Peningar bannaðir?

Mánudagur, 15. febrúar 2010

Fréttirnar af viðbrögðum grískra stjórnvalda við efnahagskreppunni þar í landi eru merkilegar. Eitt af því sem farið hefur lágt í íslenskum fjölmiðlum, eru þau áform að banna frá og með næstu áramótum öll viðskipti með reiðufé yfir 1.500 evrum. Það þýðir að sá sem ætlar að kaupa fyrir hærri upphæð þarf að nota rafrænan greiðslumáta.

Um þetta má lesa hér.

Skattayfirvöld hafa lengi verið spennt fyrir slíkum reglum og ef þetta tekst þokkalega til hjá Grikkjum má vænta þess að allt evrusvæðið fylgi á eftir innan skamms tíma. Hvort sem manni líst vel eða illa á þessa þróun, kæmi mér ekki á óvart þótt sambærilegt bann verði komið á hér á landi innan 5-6 ára.

Fótbolti og útrásarvíkingar

Sunnudagur, 14. febrúar 2010

Eins og velflestir fastir lesendur þessarar síðu ættu að vita, hef ég þann djöful að draga að halda með smáliði í enska boltanum. Luton Town var eitt skemmtilegasta liðið í efstu deild þegar ég var smápjakkur og byrjaði að halda með því. Í dag eru Luton-menn fallnir út úr deildarkeppninni, eftir að hafa fallið þrjú ár í röð.

Ástæðan var öðru fremur rugl í rekstri félagsins utan vallar. Félagið var lengi vel í eigu manna sem tóku stórfé út úr rekstrinum í eigin vasa og hugsuðu fyrst og fremst um hvernig þeir gætu auðgast á fasteignabraski í tengslum við mögulega byggingu nýs heimavallar.

Fyrir vikið vitum við Luton stuðningsmenn furðumikið um bresk gjaldþrotalög, greiðslustöðvanir og agaviðurlög knattspyrnuforystunnar við brotum á reglum um fjármál félaga. Ég held að meirihlutinn af því sem ég les um fótbolta í hverri viku (og það er mikið) snúist um slík málefni – og þá sérstaklega félög sem ramba á barmi gjaldþrots.

Eitt áhugaverðasta mál vetrarins hefur tengst Notts County, en það félag hefur sérstaka stöðu í hugum fótboltaáhugamanna sem elsta atvinnumannalið í heimi. Fyrir utan þá merkilegu staðreynd, hefur Notts County ekki ýkja margt að státa af. Það er litla liðið í Nottingham, sem aftur er ekkert sérstaklega rík eða fjölmenn borg.

Notts County hefur fengið sinn skerf af flautaþyrlum. Árið 2003 rambaði Notts County á barmi gjaldþrots, sem verður að miklu leyti að skrifast á ábyrgðarlausan eiganda. Stuðningsmennirnir réru lífróður og náðu að bjarga klúbbnum á síðustu stundu. Þá hafði félagið reyndar fengið að brjóta allar reglur ensku deildarinnar varðandi lengd greiðslustöðvunartímabils. Enska deildin treysti sér bara ekki til að drepa elsta aðildarfélagið.

Í bók enska fótbolta/fjármálablaðamannsins Davids Conn, The Beautiful Game, er sérstakur kafli um Notts County. Þar rekur hann vel hvernig tókst að bjarga liðinu og ber saman jarðbundnar rekstraráætlanir stuðningsmannanna sem eignast höfðu félagið og loftkastalasmíðar þess sem áður var við stjórnvölinn. Ef eitthvert lið hefði því átt að hafa fæturnar á jörðinni…

Síðasta sumar komu kaupsýslumenn að Notts County og þóttust hafa fullar hendur fjár. Þeir gáfu sig út fyrir að vera fulltrúar vellauðugra útlendinga sem ætluðu að gera þetta sögufræga lið, að stórveldi. Stuðningsmennirnir seldu þeim félagið greiðlega (enda reksturinn þungur) og hölluðu sér aftur, bíðandi eftir litlu Chelsea-ævintýri.

Sven Göran Ericsson var ráðinn sem einhvers konar yfirmaður knattspyrnumála. Sol Campell var fenginn til liðsins og smalað saman mannskap sem átti að rúlla upp 2. deildinni (sem í gamla daga hét 4. deild). – Fæstir létu það angra sig þótt að erfitt væri að fá á hreint hvaða útlensku auðjöfrar stæðu á bak við verkefnið. Enska deildin, sem þykist þurfa að votta heilindi þeirra manna sem eignast knattspyrnufélög, ákvað að sætta sig póstadressu í aflandsríki. Það vildi nefnilega enginn verða til að stöðva mögulega stórfjárfestingu óðra milljarðamæringa.

David Conn fylltist grunsemdum og fljótlega byrjaði hann að skrifa pistla um að ekki væri allt með felldu hjá Notts County. Hann færði fyrir því rök að líklega væru engir útlenskir gullgrísir á bak við verkefnið, heldur gamalkunnir breskir vafasamir bissnesmenn. Fyrir þetta var hann nánast stjaksettur af stuðningsmönnum Notts County. Hver sá sem vogaði sér að efast um drauminn var úthrópaður sem öfundarmaður.

Og vissulega var ekki annað að sjá en að peningarnir flæddu í stríðum straumum. Casper Schmeichel var ráðinn á svimandi launum og bónusum. Jafnvel almennir starfsmenn voru á kjörum sem áttu engar hliðstæður. Nánast jafn skyndilega og lestin fór af stað, keyrði hún á vegg. Fjárfestarnir hrökkluðust í burtu og þegar nýir eigendur fóru að rýna í tölurnar kom í ljós botnlaus hallarekstur, skuldsetning og sukk.

Örfáum árum eftir að stuðningsmenn Notts County börðust í bökkum við að reyna að bjarga félaginu sínu – er það aftur komið í sömu stöðu. Og það fáránlega er að allt fólkið sem upplifað hafði martröðina 2003, var til í að trúa á nýja drauminn árið 2009.

Ég held að skýringin á þessu sé ekki sú að fólkið í Nottingham sé öðruvísi en gerist og gengur. Ég held þvert á móti að fólkið þar sé nákvæmlega eins og fólk annars staðar – og einmitt þess vegna hafi það verið svo reiðubúið til að láta plata sig á nýjan leik. Samkvæmt þessari kenningu verðum við Íslendingar alveg grallaralausir í hruninu 2014.

Gralinn

Föstudagur, 12. febrúar 2010

Allir safnmenn þekkja gleðina sem fylgir því að fá í hendur nýjan, merkan safngrip.

Í kvöld kom eldri maður á safnið og gróf uppúr vasa sínum plastpoka. Í honum var dýrgripur: fyrsti lekastraumsliðinn sem settur var upp á Íslandi.

Ég er í skýjunum.

Spurningakeppni OR, fyrri undanúrslit

Föstudagur, 12. febrúar 2010

Spurningakeppni sviða Orkuveitunnar er nú haldin í þriðja sinn. Sem fyrr er ég dómari og spurningahöfundur, en Helgi Pé er spyrill. Undanúrslitaviðureignirnar tvær eru að baki og úrslitakeppnin verður eftir viku. Þar keppa sjö svið. Liðin eru skipuð þremur einstaklingum og fyrirkomulagið er hefðbundið pöbb-kviss.

Hér eru spurningarnar úr fyrstu keppni. Sigurliðið (Nýjar virkjanir) fékk 22 stig. Endilega spreytið ykkur – svörin eru neðst í færslunni:

1. Í kvikmyndinni „Íslenska draumnum“ kemst aðalsöguhetjan Tóti í álnir þegar hann hefur innflutning á ódýrum og kolólöglegum sígarettum frá Búlgaríu. Nafnið á sígarettunum var það sama og á kunnu íslensku vörumerki. Hvað hétu þessar skringilegu austur-evrópsku rettur?

 

2. Texas er eitt stærsta fylki Bandaríkjanna. Sagan af innlimun þess í móðurríkið er blóði drifin og náði hámarki í miklu umsátri við trúboðsstöðina Alamo við San Antonio 6. mars 1836. Þar áttust við mexíkanskur umsátursher og upp­reisnar­menn sem vildu brjótast undan yfirráðum Mexíkó yfir Texas. Spurt er hvaða fræga bandaríska þjóðhetja féll í þessum bardaga?

 

3. Bretar hafa, sem kunnugt er, mikla hefð fyrir rekstri pöbba og öldurhúsa. Samtökin CAMRA, Campaign for Real Ale, er kunnasti félagsskapur bjór­áhugamanna þar í landi. Samtökin halda meðal annars utan um lista yfir nöfn á börum á Bretlandseyjum.

 

Ef listinn yfir tíu vinsælustu pöbbanöfnin er skoðaður, kemur í ljós að smekkur Íslendinga og Breta er talsvert mismunandi í nafngiftum. Þannig er „Kórónan“ vinsælasta pöbbanafnið í Bretlandi – en enginn slíkur staður er til á Íslandi. Hér eru heldur ekki neinir: Hvítir hestar, Svanir eða Konunglegar eikur.

 

Næstvinsælasta pöbbanafnið í Bretlandi (með tæplega 700 bari) á sér hins vegar samsvörun á Íslandi. Þar er um að ræða bar sem opnaði á höfuðborgarsvæðinu á bjórdaginn, 1.mars 1989 og hefur starfað svo að segja óslitið síðan undir þessu sama nafni, með smáhléum þó. Hvaða knæpa er þetta?

 

4. Lekadallur djöfuls sleði

dæmdra manna far

svona út á Fetlaflóa

flaut hann Bólivar.

 

Svo segir meðal annars í þýðingu Magnúsar Ásgeirssonar á ljóði Rudyards Kiplings, „The Ballad of the Bolivar“, sem margir kannast við í flutningi Bubba Morthens. Fetlaflói eða Fetlafjörður er gamalt íslenskt heiti á hafsvæði sem gengur út af Frakklandi til vesturs og Spáni til norðurs. Þar hefur verið mikil útgerð frá örófi alda. En hvað heitir þetta hafsvæði í daglegu tali?

 

 

5. Höldum okkur við Rudyard Kipling. Árið 1888 sendi hann frá sér smásögu um tvo ævintýramenn sem halda til afskekkts héraðs þar sem nú eru landamæri Afganistan og Pakistan. Áætlun þeirra var telja þeim innfæddu trú um að þeir væru guðir og lifa þannig í vellystingum. Allt endaði þetta á hinn versta veg. Sagan hefur verið kvikmynduð með Michael Caine og Sean Connery í aðalhlutverkum. Hvað heitir þessi kvikmynd (sem raunar ber sama nafn og smásagan)?

 

6. Lína langsokkur er ein af veigamestu bókmenntapersónum feminískrar bókmenntasögu. Astrid Lindgren skrifaði tólf bækur um ævintýri Línu. Þær fjórar fyrstu komu út á árunum 1945-48, sex til viðbótar 1969-75 og tvær þær síðustu árin 1979 og 2000.

 

Rétt er að taka það fram að dómari og spurningahöfundur hefur ekki lesið allar þessar bækur. Raunar er vitneskja hans um Línu langsokk að mestu leyti fengin úr samnefndu dægurlagi, sem hefur viðlagið: Hér sérðu Línu langsokk Tralla hop tralla hei tralla hopsasa. Hér sérðu Línu langsokk. Já, líttu það er ég.

Í laginu kemur fram að Lína á þrjú gæludýr. Hvaða kvikindi eru það? (Spurt er um dýrategundir, ekki sérnöfn)

 

7. Þráinn Berthelsson er óháður þingmaður, eins og flestir ættu að vita. Hann er líka heiðursverðlaunaður kvikmyndagerðarmaður og hefur gert sjö kvikmyndir í fullri lengd. Nefnið fimm þeirra.

 

8. Spurt er um leik eða spil. Spilið eða leikurinn er einfölduð útgáfa af Pachisi, sem Indverjar hafa skemmt sér við frá því á 6. öld í það minnsta. Vinsældir þess eru slíkar að það hefur stundum verið kallað þjóðaríþrótt Indverja. (Það þarf þó ekki að sanna neitt – til eru þeir sem kalla glímuna þjóðaríþrótt Íslendinga.)

Einfaldaða útgáfan sem hér er spurt um, barst til Englands á tímum heimsveldisins á seinni hluta nítjándu aldar. Keppendur eða keppnislið geta verið á bilinu tveir til fjórir. Talsvert svigrúm er til að breyta keppnisreglunum og er algengt að fólk notist við sérreglur, yfirleitt í því skyni að stytta tímann sem tekið getur að knýja fram úrslit.

Nafn leiksins eða spilsins er fengið úr latínu og merkir einfaldlega: “Ég leik”. Hvert er það?

 

9. Leikarinn Billy Crystal er flestum kunnur, enda hefur hann leikið í fjölda vinsælla kvikmynda auk þess að vera eftirsóttur kynnir á hvers kyns hátíðum og verðlaunaafhendingum. Billy Crystal vakti fyrst athygli undir lok 8. áratugarins fyrir leik í sjónvarpsþáttaseríu. Það var ekki hvað síst sú staðreynd að persóna hans í þáttunum, Jodie Dallas, var yfirlýstur hommi sem vakti athygli. Þetta er oft talið fyrsta dæmið um samkynhneigða söguhetju í “meinstrím” bandarískum sjónvarpsþáttum – og leiddi til ítrekaðra tilrauna ýmissa þrýstihópa til að fá þáttinn bannaðan.

 

Þættirnir, sem framleiddir voru á árunum 1977-81 gerast í Connecticut í ímynduðum bæ í hverfinu “Rich” – sem er mjög viðeigandi, þar sem fjölskyldan sem þættirnir hverfast um er er vellrík. Þættir þessir voru sýndir í Ríkis­sjón­varpinu við talsverðar vinsældir – hvað heita þeir?

 

10. Við hugum þá að efnafræði. Á Íslandi eru fimm myntir í gildi: króna, fimmkall, tíkall, fimmtíukall og hundraðkall. Efnafræðileg samsetning þeirra er miksmunandi. Hundraðkallinn og fimmtíukallinn eru að langmestu leyti úr kopar og sinki. Minni myntirnar voru lengi vel að mestu úr kopar en síðar var því skipt út fyrir stál.

 

Í öllum þessum myntum er hins vegar að finna málm sem mannkynið hefur notað í þúsundir ára – en var ekki greindur sem sérstakt frumefni fyrr en árið 1751. Vegna þessa efnis, eru sumir með ofnæmi fyrir smámynt og geta fengið útbrot við að meðhöndla hana. Hvaða málmur er þetta?

 

11. Árið 1986 var kynnt til sögunnar nýjung í íslenskum bankaviðskiptum, bankakort. Hlutverk þeirra var tvíþætt. Annars vegar voru áætlanir um að setja upp svokallaða hraðbanka, sem starfa myndu allan sólarhringinn. En hins vegar voru bankakortin hugsuð til að koma í veg fyrir ávísanasvindl, þannig að sá sem skrifaði ávísun þurfti um leið að framvísa bankakorti með nafni hans og undirskrift. Hvaða banki – sem þótti sérstaklega „með á nótunum“ – reið á vaðið með þessa nyjung?

 

 

12. Hætt er við að nafnið Mark Elliot Zuckerberg klingi ekki mörgum bjöllum hjá Íslendingum. Um er að ræða Bandaríkjamann frá New York, fæddan árið 1984. Síðar á þessu ári verður frumsýnd í Bandaríkjunum kvikmynd um Zuckerberg þennan og félaga hans, með Jesse Eisenberg og tónlistarmanninum Justin Timberlake í aðalhlutverkum.

 

En þótt fáir kveiki líklega á þessu nafni: Mark Zuckerberg, hefur hann þó sent stórum hluta þeirra sem hér eru inni kveðju. Nánar tiltekið hefur meira en helmingur Íslendinga fengið skeyti frá þessum manni – þótt líklega hafi fæstir nennt að lesa það.

Fyrir hvað er Mark Zuckerberg einkum þekktur?

 

13. Dannebrog, hinn rauði og hvíti fáni Danmerkur, er oft talinn elsti þjóðfáni í heimi. Samkvæmt goðsögninni féll hann af himni ofan í miðri orrustu og sneri töpuðum bardaga upp í frægan sigur.

Önnur Vestur-Evrópuþjóð segist þó eiga eldri fána en Danir. Þann fána prýðir mynd af rauðum dreka. Hvers lenskur er sá fáni?

 

 

 

 

14. Spurt er um dægurlag. Lagið er eitt það vinsælasta í íslenskri tónlistarsögu, sem er nokkuð merkilegt í ljósi þess að það er langt frá því að vera vinsælasta lagið sem hinn upphaflegi flytjandi sendi frá sér. Það var bandaríski kántrí­tónlistarmaðurinn Conway Twitty, sem frægastur varð fyrir smellinn Hello Darlin´ frá árinu 1970.

 

Jón Sigurðsson bankamaður sneri textanum yfir á íslensku og þótti takast svo vel til að hann var verðlaunaður sem textahöfundur ársins á Stjörnumessu íslenskra poppara árið 1978. Í textanum koma fyrir þrjár persónur. Sagt er frá ferðalagi, erfiðum fjarvistum og afdrifaríku sendibréfi. Hvert er dægurlagið?

 

15. Spurt er um listamann. Listamaður þessi var kunnur undir óvenjulegu listamannsnafni sínu. Það var fengið úr máli Jövu-búa í Indónesíu og merkir: „Auga dögunarinnar“. Umræddur listamaður bjó einmitt um tíma á þessum slóðum og kynnti sér menningu og listir heimamanna.

 

Listamannsferillinn hófst fyrir alvöru í París á fyrstu árum 20. aldar, en þá var mjög í tísku að blanda dulúðugum asískum og egypskum menningar­straum­um inn í flestar listgreinar. Um tíma gaf listamaðurinn sig út fyrir að vera af indverskum uppruna – nánar tiltekið af frægum ættum hindúapresta. Í raun var fæðingarstaðurinn þó öllu órómantískari: frísnesk smáborg í Hollandi.

 

Nafn listamannsins væri í dag öllum gleymt, ef ekki hefðu komið til dramatískir atburðir í einkalífinu. Listamaðurinn, sem var kona, dróst inn í aðstæður sem hún fékk ekki ráðið við og missti lífið í kjölfarið. Öll gögn málsins verða þó ekki ljós fyrr en árið 2017, á hundrað ára ártíð hennar. Hver var listamaðurinn?

 

16. Fjörutíu ár skilja á milli elsta og yngsta fulltrúans sem kjörnir voru á Alþingi vorið 2009. Yngsti þingmaðurinn er Ásmundur Einar Daðason, bóndi úr Dalasýslu, sem fæddur er árið 1982. Elsti þingmaðurinn er hins vegar fæddur árið 1942. Hver er það?

 

17.  Spurt er um ávöxt. Hann er upprunnin á Indlandi, þar sem hann hefur verið nýttur í árþúsundir. Í dag má segja að hann sé ræktaður í öllum hitabeltislöndum jarðar. Framleiðslan er gríðarmikil, samkvæmt sumum áætlunum nemur hún um helmingnum af öllum hitabeltisávöxtum sem ræktaðir eru í heiminum.

 

Helmingur heimsuppskerunnar er frá Indlandi, en þrátt fyrir það flytja Indverjar mjög lítið út af þessum ávexti – skýringin er sú að þeir éta nær allt sem þeir framleiða. Það gefur því að skilja að ávöxturinn er mjög fyrirferðarmikill í indverskri matargerðarlist, eins og reyndar má sjá af nafni eins slíks veitingastaðar í Reykjavík.

 

Ávöxtinn má borða ferskan, en hann er einnig mikið unnin og þá blandað saman við önnur matvæli. Um 1980 framleiddi Mjókursamsalan til dæmis sérkennilegan drykk – Sopa – þar sem ávexti þessum var blandað saman við mysu og ananas. Útkoman átti að vera frískandi svaladrykkur en vinsældir neytenda létu á sér standa. Hver er ávöxturinn?

 

18. Vonandi hafa allir hér inni náð þeirri tæknilegu færni að senda SMS, en fyrir þá sem ekki hafa heyrt um fyrirbærið er það snjöll aðferð við skeytasendingar þar sem hefðbundið hnappaborð síma er notað sem ritvél. Og nú spyrjum við – athugið að það er harðlega bannað að seilast eftir gemsanum sínum – hvaða þrír tölustafir eru valdir með því að þrýsta á FIMM á venjulegum farsíma?

 

19. Spurt er um mannvirki. Það er í Virginíu-ríki í Bandaríkjunum og reist snemma á 5. áratug 20. aldar. Mannvirkið ber sama heiti og gamli borgar­kjarninn í belgísku borginni Brüssel, en það er þó ekki skýringin á nafninu, heldur vísar það útlit þess. Þetta einkennandi útlit er þó hálfgerð tilviljun. Mannvirkið átti upphaflega að rísa á öðrum stað og miðaðist lögunin við útlínur þeirrar byggingarlóðar – síðan var ákveðið að koma henni fyrir annars staðar en hönnunin var látin halda sér.

 

Mannvirkið var reist á sextán mánuðum, sem er gríðarlegt afrek. Þessi framkvæmdahraði er enn merkilegri ef haft er í huga að á þessu ári er loksins áætlað að ljúka viðhalds- og endurnýjunarverkefndi við það sem staðið hefur sleitulaust frá 1990. Við þær endurbætur hafa meðal annars verið lagðir 2.700 kílómetrar af tölvu- og símalínum.

 

Og úr því að við erum farin að kæta áhugamenn um tölfræði má bæta því við að við mannvirkið eru bílastæði fyrir 8.770 bíla og heildarlengd ganga byggingarinnar er 25 kílómetrar – engu að síður staðhæfa stjórnendur hennar að þökk sé snjallri hönnun, taki aldrei lengur en sjö mínútur að ganga frá einum punkti til annars í henni. Hver er byggingin?

 

20. Í hvaða sjónvarpsþáttaröð, sem sýnd hefur verið í íslensku sjónvarpi, gegnir talnarunan: 4, 8, 15, 16, 23 og 42 veigamiklu hlutverki?

 

21. Vorið 1997 tókst tölvurisanum IBM að brjóta blað í sögunni þegar tækni­mönnum fyrirtækisins tókst að búa til tölvu sem náði að framkvæma nokkuð sem margir höfðu spá að engri tölvu gæti tekist. Þótt skringilegt kunni að virðast  ákvað fyrirtækið að taka tölvuna strax í sundur, sem þýddi að ekki var hægt að endurtaka afrekið. Ýtti sú ákvörðun undir samsæriskenningar þess efnis að vélin hefði ef til vill ekki verið eins fullkomin og IBM vildi vera láta.

Tölva þessi fékk heitið Deep Blue eða Djúpblár. Og nú er spurt: hvaða afrek vann hún?

 

22. Söngkonan Jóhanna Guðrún var þekkt barnastjarna um árabil. Í fyrra sló hún svo í gegn með því að ná öðru sætinu í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva. Jóhanna Guðrún er ein þeirra Íslendinga sem ganga eiginlega aldrei undir öðru en fornafninu. Og því spyrjum við: hvers dóttir er hún?

 

23. Spurt er um bæ á Íslandi. Við byrjum ferðina einna syðst í bænum, á sjóminjasafninu sem stendur við Suðurtanga. Þaðan höldum við í norður eftir Suðurgötu og Pollgötu, meðfram höfninni. Eftir skamma stund beygjum við til austurs og svo til norðurs og erum þá komin að Fjarðarstræti, en við þá götu má bæði finna kaþólsku kirkjuna og Hvítasunnukirkjuna Salem. Af götuheitum sem við rekumst þarna á eru: Pólgata, Mjallargata, Mánagata og Sólgata – en íbúar þessa staðar kunna flestum landsmönnum betur að meta sólina.

 

Í þessum bæ er fjölskrúðugt menningarlíf. Þar má til að mynda finna myndarlegt Harmonikkusafn, líklega það eina sinnar tegundar á Íslandi. Hver er bærinn?

 

24. Hlynur Áskellsson nefnist maður sem er afar fjölhæfur. Hann er kennari að aðalstarfi, en stundar einnig líkamsrækt af kappi og hefur komið að þjálfun ýmissa íþróttamanna. Auk þess er Hlynur söngvari og tónlistarmaður og var fyrir fáeinum misserum nærri því að keppa í Júrovisíon fyrir Íslands hönd. Hann hefur listamannsnafn sem sótt er í skáklistina. Hvert er það heiti?

 

25. Vampýrur eru viðsjárverðar skepnur sem ekki er gott að lenda í. Sem betur fer eru þó ýmsar aðferðir til að verjast þeim, t.d. er vampýrum meinilla við helga gripi, svo sem vígt vatn og krossa. Auk þessa eru það einkum þrír hlutir sem vampýrur forðast eins og heitan eldinn: sólarljós, speglar – og hvert er það þriðja?

 

* * *

 

1. Opal

2. Davy Crocket (hér kemur til greina að gefa rétt fyrir nokkra aðra kappa)

3. Rauða ljónið, á Seltjarnarnesi

4. Biskajaflói

5. The Man who Would be King

6. Api (Herra Níels), hestur og rotta.

– ”Þú höll ei hefur slíka, ég á hest og rottu líka”

7. Jón Oddur & Jón Bjarni; Nýtt líf; Dalalíf; Skammdegi; Löggulíf; Magnús og Einkalíf (Alexanders)

8. Lúdó

9. Löður, e. Soap

10. Nikkel

11. Iðnaðarbankinn

12. Stofnandi Facebook

13. Frá Wales

14. Sagan af Nínu og Geira

15. Mata Hari

16. Jóhanna Sigurðardóttir

17. Mangó

18. JKL

19. Pentagon

20. Lífsháski, e. LOST

21. Tölvan sigraði heimsmeistarann í skák (Kasparov)

22. Jónsdóttir

23. Ísafjörður

24. Ceres 4

25. Hvítlaukur

Skjalasafnið

Föstudagur, 12. febrúar 2010

Ætli það sé ekki ágætt að halda til haga skeytinu sem ég sendi í gær um kvöldmatarleytið:

Til stjórnar VGR

Um liðna helgi fór fram forval Vinstri grænna í Reykjavík fyrir borgarstjórnarkosningarnar næsta vor. Gert hafði verið ráð fyrir því að við í kjörstjórninni myndum að forvali loknu sjálfkrafa taka að okkur hlutverk uppstillingarnefndar til að raða á neðri sæti framboðslistans.

Ljóst er að við þá vinnu verður fullur trúnaður að ríkja milli nefndarinnar og þeirra sem skipa munu efstu sætin. Við gerum okkur grein fyrir því að nefndin nýtur ekki þess trausts. Við óskum því eftir að víkja sæti og að nýir fulltrúar verði skipaðir í okkar stað.

Bréf þetta er ritað af formanni nefndarinnar, en búið er að ræða símleiðis við alla nefndarfulltrúa og eru þeir sammála þessari ósk.

Virðingarfyllst,

Stefán Pálsson