Archive for október, 2014

Fótboltasaga mín 77/100: Kvislingarnir

Laugardagur, 25. október 2014

16. júlí 1994. Svíþjóð 4 : Búlgaría 0

Búlgaría lauk keppni á HM í Mexíkó án sigurs, þrátt fyrir að vera í riðli með líttþekktu liði Suður-Kóreu. Það var ekki óvænt. Þetta var fimmta úrslitakeppni Búlgara án sigurs. Þegar liðið komst á HM í Bandaríkjunum, eftir að hafa slegið Frakka út úr forkeppninni á dramatískan hátt, var markmiðið því bara eitt: að landa sigri.

Ekki byrjaði það vel. Nígeríumenn pökkuðu Búlgörum saman í fyrsta leik, 3:0. Strax í næstu umferð fór landið hins vegar að rísa. Afleitt grískt lið tapaði 4:0 fyrir Búlgörum. Stoichkov skoraði tvisvar. Öllum að óvörum tókst búlgarska liðinu svo að vinna Argentínu í lokaleik riðilsins, 2:0. Aftur skoraði Stoichkov tvisvar.

Ég var sökker fyrir Búlgörum – einkum útaf Stoichkov, sem kemst léttilega á alla topp-10 lista yfir mestu töffara fótboltasögunnar.

Búlgaría mætti Mexíkó í einu viðureign sextán liða úrslitanna sem fór í vítakeppni. Stoichkov skoraði í leiknum og ætlaði greinilega að taka síðasta vítið og tryggja sigurinn. Það kom ekki til þess. Mexíkóarnir fóru á taugum og skoruðu bara úr einni spyrnu.

Og þar með töldu flestir að ævintýrinu myndi ljúka. Heimsmeistarar Þjóðverja voru næstu andstæðingar. Helvítis Þjóðverjarnir! Það var lið sem mér var meinilla við. Hver leiðindagaurinn öðrum verri. Matthäus, Völler, Klinsmann… (Hrollur!)

Búlgarir mættu til leiks að því er virtist með þá áætlun eina að halda hreinu og veðja á annan vítakeppnissigur. Þau áform virtust ætla að fara fyrir lítið þegar Matthäus skoraði í byrjun seinni hálfleiks – en sambland af snilld Stoichkovs og kæruleysi Þjóðverja gaf Búlgörum tvö mörk þegar um kortér var eftir. Ó, hvað við hlógum!

Búlgaría var komin í undanúrslit HM, en því miður virtust leikmennirnir mettir eftir sigurinn á Þýskalandi. Þjálfarinn leyfði þeim að slá upp heljarinnar partýi og myndir af blindfullum leikmönnum í heitum pottum hótelsins fóru út um allt. Þetta var synd vegna þess að á góðum degi hefði lið þeirra alveg getað átt í fullu tré við Ítali. Undanúrslitaleikurinn tapaðist 2:1, en Stoichkov skoraði enn og aftur.

Þessi sex mörk Stoichkovs dugðu honum þó ekki í toppsæti markaskorara. Rússinn Oleg Salenko var með jafnmörg mörk, þar af fimm á móti Kamerún, þrátt fyrir að rússneska liðið hefði ekki einu sinni komist uppúr riðlakeppninni. Skrítnar reglur sögðu að Salenko hlyti gullskóinn útá færri spilaðar mínútur – eins og það eigi að vera keppikefli á stórmóti að spila færri mínútur í staðinn fyrir fleiri! En Stoichkov átti þó einn séns enn: þriðja sætis leikinn gegn Svíum.

Bronsverðlaunaleikir á stórmótum eru oftast nær antíklímax, en þessi var óvenjuslæmur. Búlgarska liðið virtist einungis mætt til leiks í því skyni að senda knöttinn fram á Stoichkov í þeirri von að hann potaði inn hinu dýrmæta sjöunda marki. Enginn annar virtist hafa skotleyfi í liðinu þennan daginn. Svíarnir áttuðu sig á þessu og áttu ekki í miklum vandræðum með að halda honum niðri í spili úti á vellinum. Þá skipti búlgarska liðið um leikaðferð og einbeitti sér að því að reyna að fiska aukaspyrnur á hættulegum stöðum. Það tókst ekki mikið betur.

En það sem furðulegra var – búlgarska vörnin sem verið hafði svo þétt í öðrum leikjum útsláttakeppninnar, var úti á þekju. Svíarnir áttu engan stjörnuleik en virtust skora að vild. Staðan í hálfleik var 4:0.

Í dag er það útbreidd skoðun að leiknum hafi verið riggað. Að einhverjir leikmenn búlgarska liðsins hafi þegið mútur fyrir að tapa leiknum með miklum mun. Í bók sinni The Fix, um hagræðingu fótboltaúrslita, telur Declan Hill upp atriði sem einkenna leiki þar sem brögð eru í tafli. Hann bendir til dæmis á að í leikjum þar sem úrslitin eru fyrirfram ákveðin, sé algengt að mörkin séu skoruð snemma og leikirnir síðan drepnir niður. Það á ágætlega við um þennan gallsúra bronsleik.

Það eru einkum sænskir rannsóknarblaðamenn sem hafa reynt að grafast fyrir um hið meinta svindl 1994. FIFA hefur sem minnst viljað um málið ræða, enda virðist afstaða hreyfingarinnar sú að umræða um úrslitahagræðingu sé hættulegri en svindlið sjálft – einkum þegar um sjálft heimsmeistaramótið er að ræða.

Hins vegar á maður erfiðast með að skilja hugsunarhátt knattspyrnumanna sem keppa á HM og eiga kost á að koma þjóð sinni á verðlaunapall væntanlega í eina sinn í sögunni – að freistast til að taka þátt í svindli fyrir þóknun, menn sem eru ríkir og dáðir í heimalandi sínu. Það ætla ég að vona að Stoichkov hafi flengt þá hvern með öðrum.

(Mörk Svía: Tomas Brolin, Håkan Mild, Henrik Larsson, Kennet Andersson)

Fótboltasaga mín 76/100: Sénsinn

Laugardagur, 18. október 2014

15. júní 1989. Ísland 0 : Austurríki 0

Hvenær byrja ferðaskrifstofurnar að selja miðana á EM í Frakklandi 2016? Þess verður varla langt að bíða, þar sem annar hver knattspyrnuunnandi er þegar farinn að reikna íslenska liðið í úrslitakeppnina. Það getur þó ekki endað í tárum?

Þetta er ekki í fyrsta sinn sem Íslendingar hafa gælt við sæti í úrslitakeppni. Fyrsta forkeppnisævintýrið var í aðdraganda Ólympíuleikanna í Róm 1960. Við vorum í riðli með Noregi og Danmörku. Þrátt fyrir að hafa tapað fyrir Dönum á heimavelli í fyrsta leik, töluðu Íslendingar sig upp í að eiga séns – þyrftu „bara“ að vinna í Kaupmannahöfn. Engin verðlaun fyrir að giska á hvernig það endaði.

Svo liðu mörg, mörg ár. Ísland var þokkalega heppið með dráttinn í forkeppni HM 1990. Sovétmenn voru langbestir, en þar á eftir komu nokkur lið sem álitin voru á par við okkur eða í það minnsta ekki öllu betri: Austur-Þýskaland, Austurríki og Tyrkland.

Sigfried Held var landsliðsþjálfari, sem fótboltanirðinum í mér fannst stórmerkilegt. Held hafði verið vestur-þýskur landsliðsmaður á sjöunda áratugnum og keppti á HM bæði 1966 og 1970. Hann var meira að segja nafngreindur í skrítnu bókinni um HM í Mexíkó 1970 sem þýdd hafði verið úr þýsku og sem maður las í döðlur. (Já, það er víst ennþá hipp og kúl að segjast hafa gert e-ð í döðlur, samkvæmt mínum bestu heimildum.)

Held bauð þó ekki upp á skemmtilegan bolta. Landsliðið var skipað Ólafs Þórðarsonar og Péturs Arnþórssonar-týpum og hugsaði fyrst og fremst um að reyna að halda hreinu. Tvö jafntefli og eitt tap í þremur fyrstu leikjunum gaf heldur ekki sérstakt tilefni til bjartsýni.

En svo kom jafnteflið í Moskvu. Ég held að ég hafi aldrei orðið jafn hissa yfir fótboltaleik og þegar Halldór Áskellsson jafnaði á lokamínútunum á Lenin-vellinum. Öllum bar saman um að þetta væru bestu úrslit íslenska landsliðsins. Betra en sigurinn á Austur-Þjóðverjum með bakfallsspyrnu Búbba eða 5:4 gegn Svíum á Melavellinum mannsaldri fyrr.

Og þá fórum við að reikna…

Þótt keppnin í riðlinum væri bara hálfnuð og Ísland enn án sigurs, þá vorum við á leiðinni til Ítalíu. Sovétmenn myndu vinna riðilinn, en keppnin um annað sætið var galopin. Tyrkirnir með fimm stig í fimm leikjum. Austurríkismenn með þrjú í þremur, við þrjú í fjórum en Austur-Þjóðverjar þrjú í fimm. Næsti leikur myndi ráða öllu: Ísland gegn Austurríki.

Ég var í bæjarvinnunni þetta sumarið og þar var ekki um annað talað dagana fyrir leikinn. Sjálfur hafði ég aldrei lifað mig sérstaklega inn í landsleiki, en þarna hlutu allir að hrífast með. Ég keypti mér miða. Mann sannast sagna ekki hvort ég fór einn, en finnst það ekki ólíklegt.

Það voru tíuþúsund manns á vellinum og ég hafði aldrei séð annað eins. Hávaðinn var ærandi og Ísland byrjaði í stórsókn. Austurríkismennirnir lágu til baka og litu greinilega á jafntefli sem fín úrslit á útivelli. Skiljanlega, tveggja sitga reglan var enn við lýði í landsleikjum.

Það var varið á línu austurríska landsliðsins. Íslenskt mark var dæmt af (líklega réttilega) og skotið í stöng. Mesta reiði vakti þó þegar dæmd var óbein aukaspyrna innan vítateigs fyrir hindrun á Ásgeiri Sigurvinssyni en ekki víti. Maður mundi varla eftir að hafa séð óbeina aukaspyrnu innan teigs áður. TURK-182.

Leiknum lauk 0:0 og Austurríkismenn fögnuðu. Þar með mátti draumurinn heita úti. Ég tróðst inn í strætó og ók heim á leið, moldfúll og sannfærður um að þarna hefði eini sénsinn okkar farið. Aldrei aftur myndi Ísland verða svo heppið með riðil og aldrei aftur yrðu ytri aðstæður okkar svo heppilegar. Önnur eins úrslit og jafntefli í Moskvu væri eitthvað sem ekki gerðist nema á hálfrar aldar fresti.

Upp frá þessu hefur mér alltaf verið illa við Austurríkismenn á stórmótum og kættist mjög þegar þeir féllu úr leik á Ítalíu eftir drepleiðinlega leiki gegn Ítölum og Tékkum.