{"id":4165,"date":"2013-06-21T02:09:32","date_gmt":"2013-06-21T02:09:32","guid":{"rendered":"http:\/\/kaninka.net\/arngrimurv\/?p=4165"},"modified":"2019-01-01T13:37:14","modified_gmt":"2019-01-01T13:37:14","slug":"af-ofreskjum-sogu-og-smjori","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truflun.net\/arngrimurv\/2013\/06\/21\/af-ofreskjum-sogu-og-smjori\/","title":{"rendered":"Af \u00f3freskjum, s\u00f6gu og smj\u00f6ri"},"content":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 tekur \u00fev\u00ed ekki lengur a\u00f0 pl\u00f6gga hluti \u00e1 bloggs\u00ed\u00f0um, en \u00feetta <a href=\"http:\/\/smjorfjall.blogspot.com\/2013\/06\/smjorfjall-sogunnar.html\">Smj\u00f6rfjall s\u00f6gunnar<\/a> h\u00e9r gle\u00f0ur mig. M\u00e9r finnst \u00e9g hafa heyrt eitthva\u00f0 um \u00feetta sama smj\u00f6rfjall \u00ed \u00feeim skilningi sem \u00feau l\u00f6g\u00f0u upp me\u00f0, sennilega hef \u00e9g bara heyrt \u00feetta hj\u00e1 sj\u00e1lfum a\u00f0standendum s\u00ed\u00f0unnar einhvern t\u00edma \u00e1\u00f0ur, en konan m\u00edn er \u00e1 hinn b\u00f3ginn \u00feaulkunnug \u00feessu smj\u00f6rfjalli \u00ed 1980 merkingunni og birtir d\u00e6mi \u00fearna \u00ed athugasemdum.<\/p>\n<p>En n\u00f3g um \u00fea\u00f0, \u00feetta er gott framtak. Mig langar a\u00f0 n\u00fdta t\u00e6kif\u00e6ri\u00f0 og halda \u00e1fram a\u00f0 r\u00e6\u00f0a smj\u00f6r \u00ed, kannski ekki s\u00f6gulegum skilningi strangt til teki\u00f0 \u2013 og \u00fe\u00f3.<\/p>\n<p>\u00cd \u00e1g\u00e6tu yfirlitsriti s\u00ednu um \u00f3freskjur (<em>The Monstrous Races in Medieval Art and Thought<\/em>) bendir John Block Friedman \u00e1 a\u00f0 algeng lei\u00f0 til a\u00f0 framandgera andst\u00e6\u00f0inga, allt fr\u00e1 \u00e1rd\u00f6gum mannkyns til okkar daga, er a\u00f0 benda \u00e1 \u00f3venjulegar matarvenjur \u00feeirra. \u00dea\u00f0 \u00feekkja margir t.d. \u00far styrjaldarmyndum \u00feegar bandamenn kalla \u00dej\u00f3\u00f0verja &#8216;Krauts&#8217;. Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 nefna \u00fe\u00e1 eftir tiltekinni f\u00e6\u00f0u, \u00ed \u00feessu tilviki s\u00farsu\u00f0u k\u00e1li, \u00fe\u00e1 fara \u00feeir \u00e1 svig vi\u00f0 mennsku \u00dej\u00f3\u00f0verjanna. \u00deeir eru enda ekki menn, heldur s\u00e1 vi\u00f0bj\u00f3\u00f0ur sem \u00feeir bor\u00f0a: s\u00fark\u00e1l.<\/p>\n<p>Friedman nefnir m\u00f6rg d\u00e6mi um sl\u00edka virka s\u00fdnekd\u00f3kunotkun, en \u00fdmsar \u00fej\u00f3\u00f0ir voru \u00feekktar af f\u00e6\u00f0u sinni \u00e1 mi\u00f0\u00f6ldum \u00ed gegnum hina s\u00edvins\u00e6lu alfr\u00e6\u00f0i Pl\u00edn\u00edusar eldri (<em>Naturalis historia<\/em>), t.d. \u00fej\u00f3\u00f0in sem a\u00f0eins \u00e1t fiska (<em>ichtyophagi<\/em>) og hinir skelfilegustu anthropophagi sem varla tj\u00f3ir a\u00f0 sk\u00fdra hva\u00f0 merkir. \u00deessar \u00fej\u00f3\u00f0ir \u00fe\u00f3ttu ekki a\u00f0eins \u00f3venjulegar, heldur jafnvel \u00f3freskjum l\u00edkar, sakir matar\u00e6\u00f0is s\u00edns eins.<\/p>\n<p>Gl\u00f6ggur lesandi \u00e1ttar sig n\u00fa \u00e1 \u00fev\u00ed hvert stefnir. \u00cd <em>Ketils s\u00f6gu h\u00e6ngs<\/em> segir fr\u00e1 kappanum Katli sem lendir \u00ed hrakningum nor\u00f0ur af Finnm\u00f6rk og gistir af \u00feeim ors\u00f6kum hj\u00e1 \u00fearlendum manni sem nefnist Br\u00fani. Hann b\u00fd\u00f0ur Katli a\u00f0 liggja hj\u00e1 Hrafnhildi d\u00f3ttur sinni, sem hann \u00feiggur, en \u00fe\u00e1 brei\u00f0ir Br\u00fani yfir \u00feau uxah\u00fa\u00f0, og \u00feegar Ketill spyr hvers vegna \u00fe\u00e1 svarar Br\u00fani a\u00f0 brag\u00f0i:<\/p>\n<blockquote><p>\u201eEk hefi hinga\u00f0 bo\u00f0it Finnum, vinum m\u00ednum [\u2026] ok vil ek eigi, at \u00feit ver\u00f0it fyrir sj\u00f3num \u00feeirra. \u00deeir skulu n\u00fa koma til smj\u00f6rlaupa \u00feinna.\u201c<\/p><\/blockquote>\n<p>Og viti menn:<\/p>\n<blockquote><p>Finnar komu ok v\u00e1ru eigi mj\u00f3leitir. \u00deeir m\u00e6ltu: \u201eMannf\u00f6gnu\u00f0r er oss at smj\u00f6ri \u00feessu.\u201c S\u00ed\u00f0an f\u00f3ru \u00feeir \u00ed burt.<\/p><\/blockquote>\n<p>Lesandinn veit \u00feegar a\u00f0 Finnar eru varhugaver\u00f0ir. \u00deetta er undirstrika\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 Br\u00fani f\u00e6r \u00feeim smj\u00f6ri\u00f0 sem Ketill haf\u00f0i haft me\u00f0 s\u00e9r; \u00feeir eru sm\u00e6tta\u00f0ir ni\u00f0ur \u00ed smj\u00f6ri\u00f0 eitt, framandger\u00f0ir. \u00cd framhaldinu <em>\u00d6rvar-Odds s\u00f6gu<\/em> kemur svo eftirfarandi \u00ed lj\u00f3s um barni\u00f0 sem var\u00f0 undir hj\u00e1 Katli og Hrafnhildi \u00feessa \u00f6rlagar\u00edku n\u00f3tt \u00feegar Finnar s\u00f3ttu smj\u00f6rlaupana:<\/p>\n<blockquote><p>Gr\u00edmr h\u00e9t ma\u00f0r ok var kalla\u00f0r lo\u00f0inkinni. \u00dev\u00ed var hann sv\u00e1 kalla\u00f0r, at hann var me\u00f0 \u00fev\u00ed alinn, en \u00feat kom sv\u00e1 til, at \u00fe\u00e1 \u00feau Ketill h\u00e6ngr, fa\u00f0ir Gr\u00edms, ok Hrafnhildr Br\u00fanad\u00f3ttir gengu \u00ed eina s\u00e6ng, sem fyrr er skrifat, at Br\u00fani breiddi \u00e1 \u00feau h\u00fa\u00f0 eina, er hann haf\u00f0i bo\u00f0it til s\u00edn Finnum m\u00f6rgum, ok um n\u00f3ttina leit Hrafnhildr \u00fat undan h\u00fa\u00f0inni ok s\u00e1 \u00e1 kinn einum Finninum, en s\u00e1 var allr lo\u00f0inn. Ok \u00fev\u00ed haf\u00f0i Gr\u00edmr \u00feetta merki s\u00ed\u00f0an, at menn \u00e6tla, at hann muni \u00e1 \u00feeiri stundu getinn hafa verit.<\/p><\/blockquote>\n<p>Sterklega er gefi\u00f0 \u00ed skyn a\u00f0 \u00feetta eigi s\u00e9r sta\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 Finnarnir eru yfirn\u00e1tt\u00farulegir og \u00f3mennskir, ekki \u00f3l\u00edkt s\u00farsu\u00f0um andst\u00e6\u00f0ingum bandamanna e\u00f0a hinum kynlegu fisk\u00e6tum Pl\u00edn\u00edusar.<\/p>\n<p>Smj\u00f6r getur \u00feannig \u00e1 \u00fdmsan h\u00e1tt veri\u00f0 afdrifar\u00edkt. \u00de\u00f3tt \u00fea\u00f0 geri okkur ekki \u00f6ll lo\u00f0in \u00e1 kinn hvort heldur sem er me\u00f0 beinum e\u00f0a \u00f3beinum h\u00e6tti, e\u00f0a a\u00f0 vi\u00f0 beinl\u00ednis f\u00f6llum \u00ed valinn sakir \u00feess l\u00edkt og Gunnar \u00e1 Hl\u00ed\u00f0arenda, og hvort sem \u00fev\u00ed sj\u00e1lfu var hla\u00f0i\u00f0 \u00ed lo\u00f0inn stafla af eigin myglu \u00ed Sk\u00e1lholti e\u00f0a ekki \u00fe\u00e1 hefur smj\u00f6r me\u00f0 \u00fdmsu m\u00f3ti haft \u00e1hrif \u00e1 gang s\u00f6gunnar. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed bara \u00e1g\u00e6tt a\u00f0 blogg um sagnfr\u00e6\u00f0i s\u00e9 kennt vi\u00f0 smj\u00f6r \u00fev\u00ed \u00feegar vel er a\u00f0 g\u00e6tt er smj\u00f6ri\u00f0 s\u00edst \u00f3merkilegra en sagan: oft er nefnilega engin saga \u00e1n smj\u00f6rs.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 tekur \u00fev\u00ed ekki lengur a\u00f0 pl\u00f6gga hluti \u00e1 bloggs\u00ed\u00f0um, en \u00feetta Smj\u00f6rfjall s\u00f6gunnar h\u00e9r gle\u00f0ur mig. M\u00e9r finnst \u00e9g hafa heyrt eitthva\u00f0 um \u00feetta sama smj\u00f6rfjall \u00ed \u00feeim skilningi sem \u00feau l\u00f6g\u00f0u upp me\u00f0, sennilega hef \u00e9g bara heyrt \u00feetta hj\u00e1 sj\u00e1lfum a\u00f0standendum s\u00ed\u00f0unnar einhvern t\u00edma \u00e1\u00f0ur, en konan m\u00edn er \u00e1 hinn b\u00f3ginn &hellip; <a href=\"https:\/\/truflun.net\/arngrimurv\/2013\/06\/21\/af-ofreskjum-sogu-og-smjori\/\" class=\"more-link\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa: <span class=\"screen-reader-text\">Af \u00f3freskjum, s\u00f6gu og smj\u00f6ri<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[32,16,22],"tags":[],"class_list":["post-4165","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bkur","category-midaldir","category-saga"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/arngrimurv\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4165","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/arngrimurv\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/arngrimurv\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/arngrimurv\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/arngrimurv\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4165"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/truflun.net\/arngrimurv\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4165\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13926,"href":"https:\/\/truflun.net\/arngrimurv\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4165\/revisions\/13926"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/arngrimurv\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4165"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/arngrimurv\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4165"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/arngrimurv\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4165"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}