Categories
hagfræði Heimspeki Óflokkað

Hannes eins og við best þekkjum hann: með allt niðrum sig

Hannes Hólmsteinn er eitthvað að derra sig í Stundinni í dag. Mikið hef ég gaman að svona. Án djóks.
https://stundin.is/grein/12460/ord-hayeks-stadfest/
 
Það tæki alla helgina að ætla að fara ofan í allt sem er að þarna. En hér er eitthvað:
 
Eins og við er að búast er flest allt í tómu tjóni hjá manninum. Hinsvegar er þó sumt vissulega rétt – einna helst þáttaskilin sem urðu við upphaf 8.áratugarins. Eins og HHG bendir réttilega á, þá markaði upphaf áratugarins, er oft miðað við Olíukrísuna sem vendipunktinn, á sama tíma upphaf allt annars tímabils í sögu Vestursins og heimsins. Gullaldarskeið kapítalismans, sem ríkt hafði frá lokum Seinni heimsstyrjaldarinnar, tók enda og var þá byrjað að innleiða hinar ýmsu stjórnmálahagfræðistefnur – sem við kennum í dag við nýfrjálshyggju – í þeim tilgangi að halda vöxtinum uppi. Hér erum við félagi minn sammála, enda þetta óumdeilanlegt.
 
Þar sem okkur greinir hinsvegar á er í orsökum þessarar krísu í upphaf 8. áratugarins. HHG vill að sjálfsögðu meina, eins og alltaf, að hér sé um einhvers konar frávik að ræða, eitthvað sem er sósíalistum að kenna. Þrátt fyrir að sannleikurinn sé augljóslega sá að gullaldarskeið kapítalismans 1945-1973 sé hið raunverulega frávik í sögu hans. Kapítalisminn, hvar sem hann hefur verið prufaður, á öllum tímum lendir í niðursveiflu, kreppu eða krísu að meðaltali á sjö ára fresti – eitthvað sem HHG flýta sér ávallt fram á völlinn til að útskýra hvernig sé frávik eða skemmdarverk sósíalista frá annars óslitinni hagsældarsögu kapítalisma. Hvernig reitt er ávallt fram sömu þvæluna, til að reyna að breiða yfir nákvæmlega sömu augljósu vandamálin, á nokkra ára fresti, er bara einhver absúrd kómedía.
 
Ræðum aðeins hin raunverulegu vandamál:
 
Upphaf 8.áratugarins markar upphaf tímabilsins sem hagfræðingurinn Robert Brenner kallar the long downturn, og á hann þar við viðvarandi krísu bandaríska hagkerfisins og heimsins alls sem birtist í síminnkandi ávöxtun fjárfestinga og þar með hagnaðar og auðsöfnunar – drifkrafts hins kapítalíska hagkerfis. Frá þeim tímapunkti hefur heildarhagnaðurinn aldrei aftur náð hæðum eftirstríðsáranna. og á hann þar við
 
Bakgrunnur þessarar krísu sérstaklega er flókin, eins og Brenner ræðir í bók sinni The Economics of Global Turbulence. Hann bendir einna helst á innbyggða tilhneigingu til offramleiðslu í iðnaði heimsins sem aðalástæðuna. Á sínum tíma komu fleiri og fleiri iðnaðarríki fram á heimsmarkaðinn – Þýskaland, Japan, asísku „tígrarnir“, og svo Kína. Þessi iðnríki, sem komu seinna fram á sjónarsviðið, fóru að framleiða sömu vörur og gömlu framleiðsluríkin – bara ódýrara. Afleiðingin var alltof mikið framboð miðað við eftirspurn í hverjum iðnaðinum á fætur öðrum sem leiddi aftur til lægra verðs og þar með minni hagnaðar. Fyrirtækin sem upplifðu minnkandi hagnað gáfust hins vegar ekki upp. Þau lögðu meiri áherslu á nýsköpun og fjárfestingar í nýrri tækni. Þessar tilraunir gerðu þó vandamálið enn verra.
Þetta ástand þýddi það að kapítalistarnir fengu sífellt minni hagnað úr fjárfestingum sínum. Því höfðu þeir engra annarra kosta völ en að hægja á vexti verksmiðjanna, uppfærslu á tækjabúnaði og nýráðningu. Á sama tíma – í tilraun til að ná hagnaðinum upp aftur – frystu þeir laun starfsmannanna á meðan að stjórnvöld drógu einnig úr eyðslu í velferðarkerfinu. Afleiðingin af þessum sparnaði hefur verið langvarandi minnkun á heildareftirspurn. Þessi viðvarandi veika heildareftirspurn er rótin að vandamáli heimshagkerfisins, og sést hvað best hjá Bandaríkjunum, Vestur-Evrópu og Japan.
 
Gerðar voru ýmsar tilraunir til að ná hagnaðinum upp aftur, eins og HHG veit allt um. Hagfræðingar fóru t.d. að hvetja til skuldasöfnunar, bæði hjá almenningi og hinu opinbera. Fjármálavæðing hagkerfisins hófst, en með henni var hægt að ná fram skjótum og gígantískum gróða sem skaut heildarhagnaðinum tímabundið upp. Til lengri tíma litið gerði fjármálavæðingin hins vegar meira slæmt en gott fyrir hið kapítalíska hagkerfi, en hún gerði ekkert til að leysa vandamálið þar sem heildarhagnaður hefur haldið áfram að falla á sama tíma og hún opnaði dyrnar að öðrum alvarlegum vandamálum, ekkí síst kreppum og bólum höfðu katastrófískar afleiðingar á áður óséðum skala, eins og gerðist árið 2008. Auðsöfnun heimshagkerfisins byggir í raun og veru að miklu leyti bara á spákaupmennsku – sem studd er með ráðum og dáð af stjórnvöldum og ráðgjöfum þeirra. Það þarf einhvern annan en mig til að setja þessa geðveiki í nægilegt samhengi.
 
En þá komum við að besta vini Hannesar. Því tilhneigingin til minnkandi hagnaðar í hinu kapítalíska framleiðslukerfi (e. the tendency of the rate of profit to fall ) er auðvitað vel þekkt og umdeilt fyrirbæri innan hagfræðinnar sem t.d. Adam Smith, David Ricardo og ekki síst Karl Marx fjölluðu um á sínum tíma. Samkvæmt Adam Smith stafaði tilhneigingin af því að aukin auðsöfnun leiðir til aukinnar samkeppni sem minnkar hagnaðinn. Ricardo færði hins vegar rök fyrir því að samkeppni geti aðeins haft áhrif á hagnað einstakra fjárfestinga, en ekki á heildarhagnað. Hann hélt því fram að heildarhagnaðurinn gæti aðeins fallið ef laun hækkuðu (nema í einstökum, sjaldgæfum tilvikum).
 
Í kafla þrettán í þriðja bindi af Das Kapital gagnrýnir Marx þennan skilning Ricardo og heldur því þvert á móti fram að tilhneigingin til minnkandi hagnaðar sé innbyggður eiginleiki hins kapítalíska framleiðslukerfis. Í Grundrisse handritinu gengur hann jafnvel svo langt að kalla þetta fyrirbæri mikilvægasta lögmál stjórnmálahagfræðinnar. Minnkandi hagnaður getur átt sér aðrar skýringar, en það er einnig kerfisbundin ástæða fyrir honum sem er óháð sveiflum á mörkuðum.
 
Samkvæmt Marx gera tækninýjungar og framfarir framleiðslu skilvirkari. Raunveruleg afköst aukast og fjárfesting í vinnuafli skilar sífellt meira af sér. Hins vegar þá fara vélar að leysa fólk af hólmi og þannig eykst lífræn samsetning fjármagnsins.[1] Ef gert er ráð fyrir að aðeins vinnuafl geti skapað umframvirði, þá mun þessi aukna framleiðsla leiða til minni umframvirðis, miðað við virði fjármagnsins sem fjárfest er í framleiðslunni. Afleiðingin er sú að heildarhagnaður iðnaðarframleiðslu minnkar með tímanum. Þversögnin er sú að hagnaður minnkar ekki vegna þess að framleiðsla minnki, heldur einmitt vegna þess að hún eykst í gegnum fjárfestingu í tækjum og búnaði. Með öðrum orðum þá leiða tækniframfarir til minni þarfar á vinnuafli og langtíma afleiðingarnar eru þær að framleiðsluhagnaður fellur– alveg óháð sveiflum á mörkuðum.
 
Marx tekur þó fram að minnkandi hagnaður sé tilhneiging sem kerfið getur unnið á móti með ýmsum hætti. Dæmin sem Marx tekur eru m.a. aukin kúgun á vinnuaflinu, lækkun launa undir virði vinnuaflsins, lækkun á kostnaði hins stöðuga fjármagns með ýmsum hætti, aukinn vöxtur umframvinnuafls (atvinnulausra) eða minni kostnaður í gegnum erlend viðskipti. En þrátt fyrir að þessi atriði geta unnið tímabundið á móti tilhneigingunni, þá mun hún þó ávallt á endanum hafa vinninginn. Kapítalíska hagkerfið mun á endanum hnigna og leysast upp vegna innbyggðra mótsagna – spurningin er einungis hversu lengi þessi mótvægi haldi áfram að virka.
 
Aðrir marxistar eins og Rosa Luxemburg og David Harvey, hafa einnig rætt ítarlega tilhneigingu kapítalismans til að færa sig um set og leggja undir sig ný landsvæði með ódýrara vinnuafli í þeim tilgangi að vinna á móti þessu lögmáli og halda hagnaðinum uppi. Rosa Luxemburg átti þar að sjálfsögðu við nýlendustefnuna en Harvey (og fleiri) hefur bent á hnattvæðinguna sem fyrirbæri af sama toga. Robert Brenner, þrátt fyrir að vera ekki marxisti sjálfur, er ekki ósammála þessari greiningu, en það skýrir að hans mati einnig ofuráhersluna á hnattvæðingu síðustu áratugi.
 
En þrátt fyrir hana hefur ávöxtun og heildarhagnaður haldið áfram að fara lækkandi, á fyrsta áratugi þessarar aldar náði hann sínum lægsta punkti, svo hnattvæðingin hefur ekki reynst vera nein lífsbjörg. Eftir fjármálakrísuna 2008, er heimshagkerfinu beinlínis haldið uppi af billjóna á billjóna ofan innspýtingum seðlabanka, sem kallað er því yndislega nafni quantitative easing – hugtak sem gæti einfaldlega ekki mögulega rembst meira við að hljóma tæknilegt og flókið (með öðrum orðum eitthvað sem er ekki fyrir almenninga að skilja). Þrátt fyrir að hlutirnir séu í rauninni mjög einfaldur: seðlabankar dæla linnulaust endalausum milljörðum til að halda uppi fársjúku efnahagskerfi sem er löngu hætt að geta staðið á eigin spýtur og allt gefur til kynna að falli eins og spilahús ef reynt er að slaka örlítið á. En þetta er þó augljóslega eitthvað sem ekki er hægt að halda áfram endalaust, eins og seðlabankastjórar gera sér vel grein fyrir og hafa því verið að gera ítrekaðar tilraunir til að komast út úr – með nákvæmlega engum árangri.
 
Hver er lærdómurinn af þessu? Hann er sá að vandamálið er ekki stefnur og ákvarðanir vissra stjórnmálamanna, mér er sama hversu miklir sósíalistar Hannes telur þá vera. Öllu heldur er það augljóslega kapítalíska hagkerfið sjálft. Það og lögmál þess ráða alfarið ferðinni. Við öll – hvort sem við erum stjórnmálamenn, fjármálabraskarar, seðlabankastjórar, strætóbílstjórar, áhrifavaldar, leikskólakennarar eða aðstoðarmenn Sigmundar Davíðs, erum einungis með misgott tak á þessu nauti – og gengur misvel í að vera ekki fleygt af baki. 
Categories
hagfræði Heimspeki

Seðlabankar, sjálfstæði og verkalýðsbarátta

Ásgeir Jónsson, Seðlabankastjóri Íslands, var nýlega í viðtali í Fréttablaðinu. Þar kallar hann eftir þéttari vörnum í kringum lífeyrissjóðina. Kemur þetta ákall Seðlabankastjóra í kjölfar þess að Ragnar Þór Ingólfsson, í yfirlýsingu 17. júlí, beindi því til stjórnarmanna sem VR skipar í Lífeyrissjóð verslunarmanna að sniðganga væntanlegt hlutafjárútboð Icelandair eða greiða atkvæði gegn þáttöku lífeyrissjóðsins. Yfirlýsingin er svo auðvitað viðbragð við grófu framferði Icelandair í kjaraviðræðum við Flugfreyjufélag Íslands. Hún og tilmæli hennar voru svo síðar dregin tilbaka af stjórn VR.

Hörður Ægisson er vægast sagt ekki hrifinn heldur. Í pistli í Fréttablaðinu kveður hann við kunnan tón og kallar forystufólk verkalýðshreyfingarinnar „hvað öðru vanstilltara í ofstæki sínu“, ásamt því að kalla eftir því að Seðlabankinn grípi „umsvifalaust til aðgerða“ og taki jafnframt til athugunar „hvort ástæða sé til að vísa málinu til ákæruvaldsins“ Hvorki meira né minna.

Það verður að koma í ljós hvort þessum tilmælum hans til Seðlabankans verði fylgt eftir. En það er ýmislegt áhugavert í málflutningi Seðlabankastjóra sem krefst nánari skoðunar. Í ofangreindu viðtali lætur hann ýmislegt falla, t.d.

„Að mínu áliti þarf að stíga miklu fastar til jarðar í því að tryggja sjálfstæði sjóðanna. Ég tel að regluumhverfi þeirra sé allt of veikt og að Fjármálaeftirlitið þurfi öflugri heimildir til inngripa,“

Ásamt:

„Í gegnum tíðina hafa ýmsir utanaðkomandi aðilar reynt að hafa áhrif á fjárfestingar lífeyrissjóðanna. Stjórnmálamenn hafa reynt að nota sjóðina í pólitísk verkefni, atvinnurekendur til þess að styðja einstök fyrirtæki og atvinnugreinar og verkalýðsfélög hafa reynt að nota þá í kjarabaráttu. Þetta er ekki nýtt vandamál og það mun dúkka upp aftur og aftur,“

„Þess vegna skiptir miklu máli að efla regluverkið þannig að sjálfstæði stjórnarmanna sé tryggt til frambúðar svo að ákvarðanir verði alltaf teknar með hagsmuni sjóðsfélaga í fyrirrúmi.“

Ef við reynum að súmmera þetta upp: lífeyrissjóðunum stafar því umtalsverð hætta af utanaðkomandi áhrifum, eins og þessi atburðarrás sem stjórn VR stóð fyrir sýnir skýrt fram á að mati Seðlabankastjóra og því þarf að tryggja „sjálfstæði“ þeirra eftir fremsta megni.

Hann heldur svo áfram:

„Það mega ekki skapast nein tækifæri til að stofna sjálfstæði stjórnarmanna í hættu. Það má ekki vera auðveldara að skipta út stjórnarmönnum í lífeyrissjóðum en í öðrum einingum tengdum almannahagsmunum. Sérstaklega í ljósi þess hve sjóðirnir eru stórir og umsvifamiklir í íslensku atvinnulífi,“

„Við höfum slæma reynslu af skuggastjórnun – afskaplega slæma, „Það var tekið hart á því í stjórnun banka og hlutafélaga í kjölfar hrunsins en lífeyriskerfið hefur setið eftir. Við svo búið má ekki standa.“

Hér er vægast sagt af mörgu skemmtilegu að taka. Ætla ég í eftirfarandi einungis að ræða eitt atriði sem ég tel mikilvægt í þessu samhengi, en óskiljanlega sjaldan er minnst á.

Paul Volcker og kaflaskipti nýfrjálshyggjunnar

Eins og fjölmargir fræðimenn hafa rætt í ítarlegu máli og ætti ekki að teljast sérstaklega umdeilt, þá markar 8. áratugurinn byrjun þess sem mætti kalla tímabil nýfrjálshyggjunnar. Það er að segja, stjórnmálahagfræðistefnan sem við köllum nýfrjálshyggju náði á þessum áratug yfirhöndinni yfir ríkjandi stjórnmálahagfræði. Sú stjórnmálahagfræði einkenndist auðvitað fyrst og fremst af kenningum John Maynard Keynes, oft kallaður faðir þjóðhagfræðinnar, sem var fullkomlega dóminerandi á tímabilinu (gróflega) frá Kreppunni miklu og New Deal Roosevelts fram að nýfrjálshyggjunni. Réðu kenningar hans þannig að mestu leyti ferðinni þegar kom að peningastefnu og hlutverki ríkisvaldsins og seðlabanka.

Þar til honum var velt af stalli af hagfræðingum og fræðimönnum eins og Friedrich Hayek fyrst og fremst, ásamt Milton Friedman, James M. Buchanan, Gary Becker, o.fl. Eru þar atburðir eins og Olíukrísan 1973 og valdaránið í Chile sama ár, ásamt mikilli verðbólgu, atvinnuleysi og lítils hagvaxtar sem einkenndi áratuginn (e. stagflation) – endalok gullaldarskeiðs kapítalismans sem ríkt hafði með stöðugum hagvexti frá lokum Seinni heimsstyrjaldar – almennt taldir vega þyngst .

Þetta ætti að vera flestum kunnt, og óþarfi að fara nánar útí hér. Ég vil frekar fókusa á annan kafla í þessari sögu, sem er ekkert síður mikilvægur, en fær sjaldnast þá athygli sem hann verðskuldar í ljósi afdrifaríkra afleiðinga hans. Þar á ég við skipun Paul Volcker sem Seðlabankastjóra Bandaríkjanna 1978. En eins og David Harvey, Melinda Cooper, Robert Brenner o.fl. benda á, þá markar sú skipun ein helstu kaflaskilin (e. paradigm shift), frá keynesískri stjórnmálahagfræði (tímabil sem stundum er kallað embedded liberalism), þar sem ríkisvaldið leitast eftir að stýra heildareftirspurninni í samfélaginu, yfir í nýfrjálshyggjutímabilið.

Fyrir nýfrjálshyggjuna var meginhlutverk seðlabanka skilið sem það að tryggja fulla atvinnu (e. full employment), eða eins og segir í Employment Act frá 1946 „promote maximum employment, production and purchasing power“ og beittu seðlabankar ýmsum meðölum í þeim tilgangi sem verkalýðurinn naut góðs af. Seðlabankar höfðu í rauninni verkalýðsfélög oft með í ráðum, og sóttust eftir trausti þeirra, að halda þeim góðum, oft með því að halda stefnum ríkisins í skefjum. Að seðlabankar fóru nú að skilja hlutverk sitt sem það að halda verðbólgu í skefjum með öllum ráðum – sama hvaða afleiðingar þau ráð kunni að hafa fyrir verkalýðinn – var ekkert annað en byltingarkennt. Það er engum ofsögum sagt. Eða, ef fylgt er David Harvey, stór og mikilvægur hluti af and-byltingu ríkjandi stétta og elítu. Ásamt Thatcher í Bretlandi og Deng Xiaoping í Kína, greinir Harvey skipun Volcker, sem greiddi svo götuna fyrir Reagan með mikilvægum hætti sem eina af þremur uppsprettum eða miðjum nýfrjálshyggju byltingarinnar. Eins og hann orðar það:

Útfrá þessum þremur miðjum breiddust út byltingaröfl með svo afdrifaríkum hætti að heimurinn allur var fljótt orðinn óþekkjanlegur“ (úr þýðingu minni á inngangi A Brief History of Neoliberalism sem finna má hér).

Paul Volcker (sem lést á síðasta ári) var skipaður af Jimmy Carter, eftir meðmæli frá David Rockefeller. Var hann undir miklum áhrifum frá peningastefnukenningu Milton Friedman (e. monetarism), sem kveður á um að hlutverk seðlabanka ætti fyrst og fremst að vera það að halda verðbólgu í skefjum. Þetta er auðvitað eitthvað sem við ættum að kannast vel við, enda er þetta einmitt skilið sem meginhlutverk Seðlabanka um allan hinn vestræna heim og víðar í dag, eins og Ásgeir Jónsson hefur oft leitt okkur í allan sannleikann um í viðtölum.

En svo við snúum aðeins aftur að Volcker, þá hófst hann þegar handa við að reyna að ná tökum á verðbólgunni með því að keyra stýrivexti uppí hæðir sem hafði ekki áður sést í sögu Bandaríkjanna. Þessar róttæku aðgerðir sendi hagkerfið í djúpa kreppu. Atvinnuleysi stórjókst. Verðbólgan var þó viðvarandi, jafnvel þótt hagkerfið byrjaði smám saman að batna. Volcker hélt áfram, keyrði stýrivexti hæst upp í 19% í janúar 1981, lét þá aðeins falla, og svo aftur uppí 19 í júní og júlí. Hagkerfið steyptist þá í verstu kreppu sem það hafði séð síðan á 4. áratugnum. Gjaldþrot ruku upúr öllu valdi, og atvinnuleysi náði 8% í nóvember 1981, 9%í mars 1982, og 10% í september. Verðbólgan, sem hafði verið að falla 1980, en ekki nægilega mikið að mati Volcker, byrjaði að falla af alvöru síðla 1981. Eftir að hún fór niður fyrir 6% í ágúst 1982, slakaði Volcker á taumunum. Ekki vegna áhyggja af stöðu verkalýðsins þó, heldur vegna þess að Mexíkó rambaði á barmi alvarlegrar krísu sem hefði getað haft alvarlegar afleiðingar fyrir Bandaríkin. Löng saga sem óþarfi er að rekja hér. En hann lýsti svo yfir að þessum róttæku aðgerðum væri lokið í ágúst 1982, en verðbólga hélt þó áfram að falla, og var komin undir 3% árið 1983.

Alan Greenspan átti svo síðar meir eftir að leika lykilhlutverk í þessari sögu. Látum þetta stutta sögulega yfirlit þó duga.

En þessar aðgerðir Volcker höfðu ýmsar afdrifaríkar afleiðingar. Jákvæðar eða neikvæðar. Það fer allt eftir því hver það er sem lítur á málin. Neikvæðar fyrir verkalýðinn augljóslega, en hátt atvinnuleysi, atvinnuóöryggi og há tíðni gjaldþrota er sjaldnast eitthvað sem verkalýðurinn upplifir sem sérstaklega jákvætt. Af augljósum ástæðum.

Hins vegar voru afleiðingarnar mjög jákvæðar frá sjónarhóli ríkjandi stétta og elítu. Þessar aðgerðir Volcker gerðu verkalýðinn lafhræddan, milljónir óttuðust nú atvinnuleysi. Ótti sem styrktist svo til muna þegar Reagan rak flugumferðastjóra í verkfalli 1981 – verkalýðsleiðtoginn þar var fjarlægður í keðjum. Þetta markaði í rauninni upphafið að brútal stórsókninni gegn verkalýðsfélögum sem Reagan og Thatcher stóðu svo fyrir á 9. áratugnum, með vel þekktum afleiðingum. Verkföll féllu t.d. í Bandaríkjunum úr 300 að meðaltali á ári á 8.áratugnum niður í 80 á tíunda. Ásamt því að aðgerðir Volcker greiddu með mikilvægum hætti götu þess að stórfyrirtæki gætu byrjað að flytja framleiðsluna úr landi í stórum stíl, eins og þau byrjuðu svo að gera á 9.áratugnum. Svo ekki sé talað um áhrifin á ójöfnuð, sem byrjaði að stóraukast í beinu framhaldi af þessari kaflaskiptingu, og hefur sú aukning haldið áfram jafnt og þétt fram á okkar daga eins og flestum ætti að vera kunnt – með engu sjáanlegu láti á í neinni náinni framtíð. Skemmst er að segja að þessar afleiðingar og þróanir hafa ekki verið sérlega jákvæðar fyrir hagmuni verkalýðsins.  

Fjármagnseigendur og fjármálabraskarar, með öðrum orðum fjármálageirinn, fagnaði enda þessum mikilvæga sigri Volcker á verkalýðshreyfingunni ákaft. Sem hann var svo sannarlega, ef hann er skilinn útfrá sjónarhóli stéttabaráttu. En sigrar fjármálageirans og ríkjandi stétta og elítu áttu svo auðvitað eftir að verða mun fleiri á næstu áratugum.

***

Ég veit svosem ekki nákvæmlega hvaða vegferð Ásgeir Jónsson er á þarna. Þetta kemur auðvitað í kjölfar Covid-19 krísunnar, þar sem seðlabankar hafa verið að grípa til aðgerða sem – að mati margra a.m.k. – eru meira í ætt við Keynes en nýfrjálshyggju stjórnmálahagfræði. Ég er nú ekki alveg sammála því mati, af ýmsum ástæðum sem ég læt vera að fara útí hér. Væri efni í annan pistil.

Þessi kafli úr sögu nýfrjálshyggjunnar ætti þó að gefa einhverjar vísbendingar myndi ég halda. Mér finnst allavega mikilvægt að benda á að peningastefna seðlabankans er ekki einungis ennþá dómineruð af stjórnmálahagfræði nýfrjálshyggjunnar, alveg eins og hún var í kjölfar krísunnar 2008 (þar sem „keynesísku“, ef ekki hreinlega sósíalísku, aðgerðir seðlabanka voru einnig lofaðar af mörgum álitsgjöfum – skemmst er að minnast forsíðu NewsweekWe are All Socialists Now“). Það er eitthvað sem flestir ættu að gera sér grein fyrir. 

Ekki síður mikilvægt að hafa í huga er að sú stjórnmálahagfræði hefur alla tíð, alveg frá byrjun, beinlínis verið miðuð gegn hagsmunum verkalýðsins, og hafa seðlabankar leikið lykilhlutverk í að berja verkalýðsbaráttu á bak aftur með beinum og harkalegum – ef ekki hreinlega miskunnarlausum – aðgerðum. Þeir eru þannig síður en svo hlutlaus fyrirbæri, „sjálfstæðar“ stofnanir hvers „sjálfstæði“ ber að tryggja og verja með öllum ráðum. Deila seðlabankar alveg jafn mikilli ábyrgð og stjórnmálamenn og atvinnurekendur á þeirri bágborinni stöðu verkalýðsfélaga, miðað við áður fyrr, sem við sjáum nánast alls staðar í dag.

Því verður að segjast eins og er að það er óneitanlega nokkuð athyglisvert að sjá Seðlabankastjóra brýna fyrir mikilvægi sjálfstæði stjórnarmanna lífeyrissjóða á þennan hátt. Þar sem fyrst og fremst er átt við sjálfstæði frá afskiptum forystu verkalýðsfélaga og verkalýðsbaráttu. Svona í ljósi sögunnar.

Þá sögu mætti alveg hafa í huga þegar kemur að því að skilja þessi ofsafengnu viðbrögð Ásgeirs Jónssonar og Harðar Ægissonar við yfirlýsingu VR til hlítar.