{"id":19190,"date":"2021-09-26T10:00:41","date_gmt":"2021-09-26T10:00:41","guid":{"rendered":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/?p=19190"},"modified":"2021-09-26T00:27:40","modified_gmt":"2021-09-26T00:27:40","slug":"af-portkonum-gudspjollum-og-islenskum-oskarsverdlaunahafa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/2021\/09\/26\/af-portkonum-gudspjollum-og-islenskum-oskarsverdlaunahafa\/","title":{"rendered":"Af portkonum, gu\u00f0spj\u00f6llum og \u00edslenskum \u00d3skarsver\u00f0launahafa"},"content":{"rendered":"<p>Um daginn s\u00e1 \u00e9g full af f\u00f3lki tala um &#8222;sex workers&#8220; \u00e1 Twitter. \u00c9g er ekkert rosalegur a\u00f0d\u00e1andi \u00feess a\u00f0 nota \u00feetta enska hugtak. Einfaldast v\u00e6ri a\u00f0 tala um kynl\u00edfsvinnu og kynl\u00edfsverkaf\u00f3lk. En \u00fea\u00f0 var\u00f0 til \u00feess a\u00f0 \u00e9g f\u00f3r a\u00f0 p\u00e6la \u00ed eldri or\u00f0um um \u00feetta fyrirb\u00e6ri \u00e1 \u00edslensku.<\/p>\n<p>\u00deegar \u00e9g var \u00ed \u00e1ttunda e\u00f0a n\u00edunda bekk sag\u00f0i \u00edslenskukennarinn okkur s\u00f6gu af Halld\u00f3ri Laxness. \u00c9g myndi giska a\u00f0 h\u00fan v\u00e6ri fl\u00f6kkusaga en h\u00fan hefur allavega tvisvar komi\u00f0 fyrir \u00e1 prenti. G\u00edsli J\u00f3nsson endurt\u00f3k hana \u00ed pistli um \u00edslenskt m\u00e1l \u00e1ri\u00f0 1999.<\/p>\n<blockquote>\n<p>Fr\u00e1 \u00fev\u00ed er a\u00f0 segja, a\u00f0 \u00e1 ofanver\u00f0um d\u00f6gum Halld\u00f3rs Kiljans Laxness var portkona ekki t\u00ed\u00f0haft or\u00f0. \u00cd elli sinni dvaldist hann \u00ed s\u00e6md og \u00e6ru \u00e1 Reykjalundi, og einn sunnudag vinnur honum beina ung kona, \u00ed pilsum varla ni\u00f0ur \u00e1 \u00feykkval\u00e6r og \u00ed opinsk\u00e1rri bl\u00fassu. Ver\u00f0ur \u00fe\u00e1 \u00f6ldunginum a\u00f0 or\u00f0i: &#8222;Fyrirgefi\u00f0 \u00fe\u00e9r fr\u00f6ken, eru\u00f0 \u00fe\u00e9r portkona?&#8220; Frammist\u00f6\u00f0ust\u00falkan r\u00fdkur fram \u00ed eldh\u00fas, r\u00e9tt eins og bitin v\u00e6ri af sel, og spyr matseljuna, l\u00edfsreynda og r\u00e1\u00f0setta: &#8222;Hva\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir \u00feetta or\u00f0 portkona? Karlinn sem f\u00e9kk \u00d3skarinn, sag\u00f0i \u00feetta vi\u00f0 mig.&#8220; R\u00e1\u00f0skonan sk\u00fdr\u00f0i or\u00f0 N\u00f3belsk\u00e1ldsins vandlega fyrir hinni \u00f3fr\u00f3\u00f0u st\u00falku.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>\u00c9g ver\u00f0 a\u00f0 j\u00e1ta a\u00f0 eftir \u00e1 \u00feykir m\u00e9r \u00feetta skr\u00fdtin saga til a\u00f0 segja unglingum. En m\u00f6rgum \u00fe\u00f3tti \u00feetta sni\u00f0ug athugasemd hj\u00e1 Halld\u00f3ri og skemmtilegt skot \u00e1 unga f\u00f3lki\u00f0 sem skortir or\u00f0afor\u00f0a og \u00feekkingu. \u00cd dag myndu margir frekar sj\u00e1 \u00feetta sem druslusk\u00f6mmun.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 portkona er \u00e1hugavert. \u00c9g held a\u00f0 \u00e9g geti fullyrt a\u00f0 almennt skilur f\u00f3lk or\u00f0i\u00f0 \u00feannig a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 v\u00edsun \u00ed a\u00f0 \u00feessar konur stundu\u00f0u i\u00f0ju s\u00edna \u00ed t.d. h\u00fasasundum. \u00c9g held a\u00f0 \u00e9g hafi fyrst skili\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00feannig. En \u00feegar \u00e9g f\u00f3r a\u00f0 hugsa m\u00e1li\u00f0 \u00fe\u00f3tti m\u00e9r l\u00edklegra a\u00f0 umr\u00e6tt port v\u00e6ri h\u00f6fn. \u00c9g s\u00e1 fyrir m\u00e9r \u00edslenska sj\u00f3menn, \u00e1 flutninga- e\u00f0a fiskiskipum, koma vi\u00f0 \u00ed h\u00f6fn og hitta umr\u00e6ddar portkonur fyrir \u00fear.<\/p>\n<p>\u00c9g haf\u00f0i r\u00e9tt og rangt fyrir m\u00e9r. Porti\u00f0 er vissulega h\u00f6fn. \u00dea\u00f0 er hins vegar miklu eldra en \u00e9g bj\u00f3st vi\u00f0. Fyrsta d\u00e6mi\u00f0 sem vi\u00f0 eigum um \u00feetta or\u00f0 \u00e1 \u00edslensku er \u00far N\u00fdja Testamenti Odds Gottsk\u00e1lkssonar, fyrst prenta\u00f0 1540, n\u00e1nar tilteki\u00f0 \u00ed L\u00fakasargu\u00f0spjalli. \u00dei\u00f0 kannist kannski vi\u00f0 s\u00f6guna.<\/p>\n<blockquote>\n<p>En n\u00fa e\u00f0 \u00feessi \u00feinn sonur kom, hver \u00fat haf\u00f0i sv\u00e6lt s\u00ednu g\u00f3ssi me\u00f0ur portkonum, \u00fe\u00e1 sl\u00e1tra\u00f0ir \u00fe\u00fa honum alink\u00e1lf.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>E\u00f0a, <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/366826\">samkv\u00e6mt ritm\u00e1lssafni \u00c1rnastofnunar<\/a>.<\/p>\n<blockquote>\n<p>&#8230; huer vt hafdi su\u00e6lt sinu godzi medr port konum.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Or\u00f0afor\u00f0i Odds var samt fj\u00f6lbreyttari \u00feannig a\u00f0 \u00ed Matteusargu\u00f0spjalli nota\u00f0i hann anna\u00f0 or\u00f0.<\/p>\n<blockquote>\n<p>Sannlega segi eg y\u00f0ur a\u00f0 tollheimtarar og p\u00fatur munu fyrri komast \u00ed Gu\u00f0s r\u00edki en \u00fe\u00e9r.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>\u00dea\u00f0 kom m\u00e9r \u00e1 \u00f3vart a\u00f0 sj\u00e1 or\u00f0i\u00f0 &#8222;p\u00fata&#8220;. M\u00e9r haf\u00f0i ekki dotti\u00f0 \u00ed hug a\u00f0 \u00fea\u00f0 hef\u00f0i veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed \u00edslensku fyrr \u00e1 \u00f6ldum. \u00c9g tengi or\u00f0i\u00f0 helst vi\u00f0 sp\u00e6nsku \u00fe\u00f3 \u00e9g hafi ekki lagst \u00ed neina or\u00f0sifjafr\u00e6\u00f0i beint.<\/p>\n<p>Hei\u00f0na-Biblian fr\u00e1 \u00e1rinu 1908 notar s\u00ed\u00f0an or\u00f0i\u00f0 sk\u00e6kja \u00ed sta\u00f0 p\u00fatu.<\/p>\n<blockquote>\n<p>&#8230; en er \u00feessi sonur \u00feinn, sem s\u00f3a\u00f0 hefir eigum \u00fe\u00ednum me\u00f0 sk\u00e6kjum, er kominn, \u00fe\u00e1 sl\u00e1tra\u00f0ir \u00fe\u00fa fyrir hann alik\u00e1lfinum.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Bibl\u00eda 21. aldar, umdeild vegna \u00fe\u00fd\u00f0inga sem l\u00f6gu\u00f0u til si\u00f0fr\u00e6\u00f0i hinnar helgu ritningar, h\u00e9lt sig vi\u00f0 or\u00f0i\u00f0 sk\u00e6kja.<\/p>\n<blockquote>\n<p>En \u00feegar hann kemur, \u00feessi sonur \u00feinn sem hefur s\u00f3a\u00f0 eigum \u00fe\u00ednum me\u00f0 sk\u00e6kjum, \u00fe\u00e1 sl\u00e1trar \u00fe\u00fa alik\u00e1lfinum fyrir hann.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>\u00c9g ver\u00f0 reyndar a\u00f0 taka fram a\u00f0 \u00fea\u00f0 er \u00f3tr\u00falegt metna\u00f0arleysi hj\u00e1 Hinu \u00edslenska bibl\u00eduf\u00e9lagi \u00ed framsetningu \u00e1 texta \u00e1 vefnum. \u00dea\u00f0 \u00e6tti a\u00f0 vera au\u00f0velt a\u00f0 hoppa \u00e1 milli \u00f3l\u00edkra \u00fe\u00fd\u00f0inga \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 smella fram og til baka.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 sem m\u00e9r \u00fe\u00f3tti einna \u00e1hugaver\u00f0ast vi\u00f0 portkonuna er a\u00f0 \u00fea\u00f0 or\u00f0 \u00feekkist \u00ed eldri Bibl\u00edu\u00fe\u00fd\u00f0ingu. Gu\u00f0spj\u00f6llin fr\u00e1 Lindisfarne eru \u00e1hugaver\u00f0 heimild. \u00cd grunninn er textinn \u00e1 Lat\u00ednu en um \u00e1ri\u00f0 970 kemur til fr\u00e6\u00f0ima\u00f0ur a\u00f0 nafni Aldred og krassar (e\u00f0a l\u00e9t a\u00f0ra krassa) \u00ed handriti\u00f0. Ef \u00e9g t\u00e6ki mig til og gl\u00f3sa\u00f0i inn \u00e1 forn handrit \u00ed dag \u00fe\u00e1 yr\u00f0i \u00e9g ekki vins\u00e6ll. En Aldred er h\u00e1lfger\u00f0 hetja fyrir sitt upp\u00e1t\u00e6ki. Hann var nefnilega a\u00f0 skrifa \u00fe\u00fd\u00f0ingar \u00e1 fornensku.<\/p>\n<p>\u00cd umr\u00e6ddum kafla \u00far L\u00fakasi segir hann a\u00f0 glata\u00f0i sonurinn hafi veri\u00f0 ey\u00f0a peningum s\u00ednum \u00ed portcuoene. \u00dear sem \u00fea\u00f0 var engin st\u00f6\u00f0lu\u00f0 stafsetning \u00e1 fornenska \u00fe\u00e1 er or\u00f0i\u00f0 t.d. l\u00edka skrifa\u00f0 <a href=\"https:\/\/bosworthtoller.com\/25314\">port-cw\u00e9n<\/a>. \u00c9g held a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 nokku\u00f0 sk\u00fdrt. Kona e\u00f0a kvenma\u00f0ur. \u00c9g vildi a\u00f0 \u00e9g g\u00e6ti s\u00fdnt ykkar mynd af umr\u00e6ddri or\u00f0notkun \u00far \u00feessu fr\u00e6ga Lindisfarne-handriti en, talandi um metna\u00f0arleysi, \u00fe\u00e1 vir\u00f0ist \u00fea\u00f0 ekki til \u00e1 stafr\u00e6nu formi nema einstakar s\u00ed\u00f0ur. \u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 h\u00e6gt a\u00f0 sj\u00e1 hvernig setningin er umritu\u00f0 \u00ed prentu\u00f0um \u00fatg\u00e1fum.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-large wp-image-19192\" src=\"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2021\/09\/lindisfarne-1024x412.png\" alt=\"\" width=\"660\" height=\"266\" srcset=\"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2021\/09\/lindisfarne-1024x412.png 1024w, https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2021\/09\/lindisfarne-300x121.png 300w, https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2021\/09\/lindisfarne-768x309.png 768w, https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2021\/09\/lindisfarne.png 1139w\" sizes=\"auto, (max-width: 660px) 100vw, 660px\" \/><\/p>\n<p>\u00c9g efast um a\u00f0 Oddur Gottsk\u00e1lksson hafi haft a\u00f0gengi a\u00f0 fornenskum \u00fe\u00fd\u00f0ingum gu\u00f0spjallanna. \u00deannig a\u00f0 vi\u00f0 getum \u00edmynda\u00f0 okkur a\u00f0 portkona hafi veri\u00f0 nokku\u00f0 vel \u00feekkt or\u00f0. Vi\u00f0 h\u00f6fum \u00fearna r\u00fam fimmhundru\u00f0 \u00e1r \u00e1 milli. M\u00e9r s\u00fdnist a\u00f0 \u00ed \u00feessu tilfelli s\u00e9 samt nokkur s\u00e1tt me\u00f0al fr\u00e6\u00f0imanna um a\u00f0 \u00edslenska or\u00f0i\u00f0 hafi komi\u00f0 \u00far enskunni frekar en enska or\u00f0i\u00f0 \u00far norr\u00e6nu.<\/p>\n<p>\u00deannig a\u00f0, ef \u00e9g leyfa m\u00e9r a\u00f0 giska \u00f3h\u00f3flega \u00ed ey\u00f0urnar, getum vi\u00f0 \u00edmynda\u00f0 okkur a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi veri\u00f0 \u00edslenskir sj\u00f3menn sem fluttu or\u00f0i\u00f0 me\u00f0 s\u00e9r eftir a\u00f0 hafa hitt fyrir portkonur. En \u00fea\u00f0 ger\u00f0ist bara miklu fyrr en \u00e9g hugsa\u00f0i m\u00e9r. Vi\u00f0 getum jafnvel s\u00e9\u00f0 fyrir okkur v\u00edkinga sem hittu fyrir portkonur og v\u00edkku\u00f0u um lei\u00f0 or\u00f0afor\u00f0a sinn.<\/p>\n<p>Reyndar liggja lei\u00f0ir Norr\u00e6nna manna vi\u00f0 Lindisfarne gu\u00f0spj\u00f6llin ekki bara saman \u00ed or\u00f0afor\u00f0a. B\u00f3kin sj\u00e1lf er r\u00edkulega myndskreytt en k\u00e1pan sj\u00e1lf var b\u00f3kstaflega ver\u00f0m\u00e6t enda skreytt me\u00f0 gimsteinum. \u00dea\u00f0 er tali\u00f0 l\u00edklegt a\u00f0 v\u00edkingar hafi stoli\u00f0 \u00feeim fj\u00e1rsj\u00f3\u00f0i l\u00edkt og ger\u00f0ist me\u00f0 B\u00f3kina fr\u00e1 Kells. \u00dea\u00f0 er l\u00edka r\u00e9tt a\u00f0 minnast \u00e1 a\u00f0 \u00e1r\u00e1sin \u00e1 Lindisfarne \u00e1ri\u00f0 793 er almennt s\u00f6g\u00f0 marka upphaf v\u00edkingaaldar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Um daginn s\u00e1 \u00e9g full af f\u00f3lki tala um &#8222;sex workers&#8220; \u00e1 Twitter. \u00c9g er ekkert rosalegur a\u00f0d\u00e1andi \u00feess a\u00f0 nota \u00feetta enska hugtak. Einfaldast v\u00e6ri a\u00f0 tala um kynl\u00edfsvinnu og kynl\u00edfsverkaf\u00f3lk. En \u00fea\u00f0 var\u00f0 til \u00feess a\u00f0 \u00e9g f\u00f3r a\u00f0 p\u00e6la \u00ed eldri or\u00f0um um \u00feetta fyrirb\u00e6ri \u00e1 \u00edslensku. \u00deegar \u00e9g var \u00ed \u00e1ttunda &hellip; <a href=\"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/2021\/09\/26\/af-portkonum-gudspjollum-og-islenskum-oskarsverdlaunahafa\/\" class=\"more-link\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa: <span class=\"screen-reader-text\">Af portkonum, gu\u00f0spj\u00f6llum og \u00edslenskum \u00d3skarsver\u00f0launahafa<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19191,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[140],"tags":[207,202,205,204,203],"class_list":["post-19190","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-islenska","tag-q1845","tag-q42365","tag-gudspjoll","tag-q852857","tag-portkona"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19190","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19190"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19190\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19194,"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19190\/revisions\/19194"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19190"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19190"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19190"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}