{"id":8549,"date":"2014-01-02T21:02:35","date_gmt":"2014-01-02T21:02:35","guid":{"rendered":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/?p=8549"},"modified":"2014-01-02T21:02:35","modified_gmt":"2014-01-02T21:02:35","slug":"gagnryni-er-ekki-ad-ryna-til-gagns","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/2014\/01\/02\/gagnryni-er-ekki-ad-ryna-til-gagns\/","title":{"rendered":"Gagnr\u00fdni er ekki a\u00f0 r\u00fdna til gagns"},"content":{"rendered":"<p>Mig minnir a\u00f0 fyrir einhverjum \u00e1rum h\u00f6fum vi\u00f0 Biggi, og l\u00edklega fleiri, veri\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a um hugtaki\u00f0 gagnr\u00fdni. Einhverjir hafa haldi\u00f0 \u00fev\u00ed fram a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 hafi \u00fe\u00e1 merkingu a\u00f0 &#8222;r\u00fdna til gagns&#8220;. \u00c9g n\u00e1\u00f0i a\u00f0 finna greinina sem kom \u00feessu or\u00f0i \u00ed \u00edslenska tungu og \u00fear er \u00feessi skilningur ekki til sta\u00f0ar. Or\u00f0smi\u00f0urinn var, v\u00e6ntanlega, Valt\u00fdr Gu\u00f0mundsson ritstj\u00f3ri Eimrei\u00f0arinnar.\n<\/p>\n<p>Til gamans fletti \u00e9g l\u00edka upp, \u00fe\u00f3 \u00fea\u00f0 s\u00e9 erfi\u00f0ara, hver g\u00e6ti hafa komi\u00f0 \u00feessu misskilningi af sta\u00f0. Freyr nokkur \u00deorm\u00f3\u00f0sson skrifa\u00f0i \u00ed grein \u00ed Helgarp\u00f3stinn 1988 a\u00f0 gagnr\u00fdnendur \u00e6ttu a\u00f0 r\u00fdna til gagns en segir ekki beint a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 merking or\u00f0sins. \u00dev\u00ed heldur hins vegar J\u00f3hann Ingi Gunnarsson bl\u00e1kalt fram \u00ed vi\u00f0tali vi\u00f0 DV \u00e1ri\u00f0 1990. En m\u00e9r er til efs a\u00f0 \u00feessir menn hafi fundi\u00f0 upp \u00e1 \u00feessari eftir\u00e1sk\u00fdringu \u00e1 or\u00f0inu.\n<\/p>\n<p>En h\u00e9r er greinin \u00far Eimrei\u00f0inni (1896) ykkur til \u00e1n\u00e6gju.\n<\/p>\n<blockquote><p><strong>Gagnr\u00fdni<\/strong><br \/>\nEitt af \u00fev\u00ed, sem einna tilfinnanlegastur skortur er \u00e1 \u00e1 \u00edslandi, er \u00fea\u00f0 sem \u00e1 \u00fatlendu m\u00e1li kallast \u00bbkr\u00edt\u00edk\u00ab. \u00dea\u00f0 kve\u00f0ur jafnvel svo rammt a\u00f0, a\u00f0 vi\u00f0 eigum einu sinni ekki neitt or\u00f0 yfir hugmyndina \u00ed m\u00e1linu. A\u00f0 \u00bbkr\u00edttsera\u00ab er eiginlega \u00fea\u00f0, a\u00f0 l\u00e1ta sjer ekki n\u00e6gja a\u00f0 sko\u00f0a hlutina eins og \u00feeir l\u00edta \u00fat \u00e1 yfirbor\u00f0inu, heldur leitast vi\u00f0 a\u00f0 r\u00fdna \u00ed gegnum \u00fe\u00e1 og gagnsko\u00f0a, til \u00feess a\u00f0 sj\u00e1 hina innri eiginleika \u00feeirra, b\u00e6\u00f0i kosti og lesti. \u00dea\u00f0 er me\u00f0 \u00f6\u00f0rum or\u00f0um a\u00f0 kafa \u00ed dj\u00fapi\u00f0 og s\u00e6kja b\u00e6\u00f0i gulli\u00f0 og sorann, greina \u00fea\u00f0 hvort fr\u00e1 \u00f6\u00f0ru og brei\u00f0a hvorttveggja \u00fat \u00ed dagsbirtunni, svo a\u00f0 allir, sem hafa ekki sj\u00e1lfir t\u00edma e\u00f0a t\u00e6kif\u00e6ri til a\u00f0 vera a\u00f0 kafa, geti sje\u00f0, hva\u00f0 er gull og hva\u00f0 er sori. \u00deetta vir\u00f0ist oss a\u00f0 m\u00e6tti kalla \u00e1 \u00edslenzku gagnr\u00fdni og gagnr\u00fdninn \u00feann mann, sem s\u00fdnt er um a\u00f0 gagnr\u00fdna hlutina.\n<\/p>\n<p>Gagnr\u00fdnin er nau\u00f0synleg fyrir \u00fej\u00f3\u00f0l\u00edfi\u00f0 eins og salti\u00f0 fyrir matinn. Vanti gagnr\u00fdnina, er h\u00e6tt vi\u00f0, a\u00f0 sumt kunni a\u00f0 taka a\u00f0 rotna e\u00f0a a\u00f0 minnsta kosti a\u00f0 \u00feeim, sem eiga a\u00f0 s\u00fapa sey\u00f0i\u00f0 af gj\u00f6r\u00f0um forg\u00f6ngumanna \u00fej\u00f3\u00f0fjelagsins, finnist \u00fea\u00f0 nokku\u00f0 dauft \u00e1 brag\u00f0i\u00f0, og a\u00f0 svo geti fari\u00f0 me\u00f0 t\u00edmanum, a\u00f0 \u00feeir, sem hafa \u00f3bila\u00f0ar brag\u00f0taugar, f\u00e1i velgju, en hinir, sem l\u00edklega ver\u00f0a miklu fleiri, missi algerlega smekkinn, og er \u00fea\u00f0 ekki s\u00ed\u00f0ur h\u00e6ttulegt.\n<\/p>\n<p>\u00cd engum efnum finnst oss jafnmikil \u00fe\u00f6rf \u00e1 gagnr\u00fdninni n\u00fa sem stendur \u00e1 \u00cdslandi eins og \u00ed \u00f6llu, er l\u00fdtur a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0m\u00e1lum og stj\u00f3rnarfari. \u00dea\u00f0 vantar a\u00f0 v\u00edsu eigi, a\u00f0 bl\u00f6\u00f0in finni a\u00f0 \u00fdmsu og lofi anna\u00f0, en gagnr\u00fdni \u00feeirra er \u00fe\u00f3 vanalega ekki \u00e1 marga fiska. H\u00fan er a\u00f0 jafna\u00f0i nokku\u00f0 handah\u00f3fsleg og h\u00e6ttir vi\u00f0 a\u00f0 bera keim af anna\u00f0hvort eint\u00f3mum gullhamrasl\u00e6tti e\u00f0a illv\u00edgu hn\u00fatukasti, fremur en af verulegri gagnr\u00fdni. Til \u00feessa liggja au\u00f0vita\u00f0 sjerstakar \u00e1st\u00e6\u00f0ur. Er \u00fear fyrst a\u00f0 telja \u00fe\u00e1, a\u00f0 \u00fear sem bla\u00f0amennskan er mestmegnis h\u00f6f\u00f0 \u00ed hj\u00e1verkum, \u00fe\u00e1 er ekki von a\u00f0 bla\u00f0amennirnir geti lagzt mj\u00f6g dj\u00fapt. \u00cd annan sta\u00f0 er sj\u00f3ndeildarhringur \u00feeirra sumra hverra svo takmarka\u00f0ur, a\u00f0 varla ver\u00f0ur \u00e6tlazt til, a\u00f0 \u00feeir geti d\u00e6mt um \u00fea\u00f0, sem miki\u00f0 v\u00ed\u00f0s\u00fdni \u00fearf til a\u00f0 gagnr\u00fdna, enda h\u00e6ttir \u00feeim opt vi\u00f0 a\u00f0 einbl\u00edna fremur \u00e1 \u00e1vextina, en a\u00f0 sko\u00f0a orsakasambandi\u00f0 og grafa fyrir r\u00e6turnar. \u00de\u00e1 er og n\u00e6rs\u00fdni s\u00fa, sem stafar af dvergvexti \u00fej\u00f3\u00f0fjelagsins; \u00fev\u00ed \u00fear sem \u00fej\u00f3\u00f0fjelagi\u00f0 er svo sm\u00e1vaxi\u00f0, a\u00f0 hver \u00feekkir annan, \u00fear er jafnan h\u00e6tt vi\u00f0, a\u00f0 \u00fea\u00f0 r\u00e1\u00f0i miklu \u00ed d\u00f3mum um einstaka menn og framkomu \u00feeirra, hvort menn bera til \u00feeirra hl\u00fdjan hug e\u00f0a hafa \u00fdmugust \u00e1 \u00feeim. A\u00f0 lokum m\u00e1 telja einstrengingslega og misskilda \u00fej\u00f3\u00f0ernistilfinning, sem hj\u00e1 sumum m\u00f6nnum er farin a\u00f0 f\u00e1 \u00e1 sig hinn megnasta k\u00ednverskubl\u00e6, er \u00ed \u00fdmsum m\u00e1lum dregur gl\u00fdju e\u00f0a jafnvel sk\u00fd \u00e1 augu manna, svo \u00feeir ver\u00f0a stundum h\u00e1lfblindir, og eru svo a\u00f0 streitast vi\u00f0 a\u00f0 hla\u00f0a gorgeirsm\u00far kringum landi\u00f0, til \u00feess a\u00f0 varna \u00f6llum \u00fatlendum \u00e1hrifum, en \u00bbbara ef l\u00fasin \u00edslenzk er, er \u00feeim biti\u00f0 s\u00f3mi\u00ab. \u00deetta \u00f6fugstreymi \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0ernistilfinningunni er hinn mesti \u00fer\u00f6skuldur \u00ed vegi fyrir sannri gagnr\u00fdni, \u00fev\u00ed ekkert er eins h\u00e6ttulegt fyrir hana og \u00fea\u00f0, ef tilfinningin ber skynsemina ofurli\u00f0i.\n<\/p>\n<p>En bla\u00f0amennirnir \u00edslenzku eiga l\u00edka vi\u00f0 ramman reip a\u00f0 draga, \u00feegar \u00feeir eru a\u00f0 gagnr\u00fdna gj\u00f6r\u00f0ir emb\u00e6ttismannanna e\u00f0a annara fork\u00f3lfa \u00fej\u00f3\u00f0fjelagsins. \u00de\u00f3 ma\u00f0ur skyldi halda, a\u00f0 einmitt \u00feeir menn, er hafa \u00fea\u00f0 hlutverk me\u00f0 h\u00f6ndum, a\u00f0 beitast fyrir \u00ed al\u00fej\u00f3\u00f0arm\u00e1lum, hef\u00f0u t\u00f6luvert r\u00fdmri sj\u00f3ndeildarhring en flestir a\u00f0rir, s\u00fdnir \u00fe\u00f3 reynslan, a\u00f0 flestir \u00feeirra eru svo herfilega n\u00e6rs\u00fdnir, a\u00f0 \u00feeir st\u00f6kkva upp \u00e1 nef sjer og sko\u00f0a \u00fea\u00f0 sem pers\u00f3nulega m\u00f3\u00f0gun vi\u00f0 sig, ef eitthva\u00f0 er fundi\u00f0 a\u00f0 gj\u00f6r\u00f0um \u00feeirra \u00ed opinberum m\u00e1lum. \u00dea\u00f0 er sama hvort \u00fea\u00f0 er amtma\u00f0ur, s\u00fdsluma\u00f0ur, b\u00e6jarf\u00f3geti e\u00f0a al\u00feingisforseti, allir rj\u00faka \u00feeir undir eins \u00ed m\u00e1laferli, ef eitthva\u00f0 er fundi\u00f0 a\u00f0 framkomu \u00feeirra \u00ed opinberum m\u00e1lum, og reyna \u00feannig a\u00f0 b\u00e6la ni\u00f0ur alla verulega gagnr\u00fdni. \u00deeim vir\u00f0ist ekki vera \u00fea\u00f0 lj\u00f3st, a\u00f0 \u00feeir menn, sem hafa opinber st\u00f6rf \u00e1 hendi, eru skyldir a\u00f0 \u00feola gagnr\u00fdni. \u00deeir munu n\u00fa segja sem svo, a\u00f0 \u00fe\u00e1 ver\u00f0i l\u00edka gagnr\u00fdnin a\u00f0 vera sanngj\u00f6rn og benda jafnt \u00e1 gott sem illt. \u00dea\u00f0 er n\u00fa a\u00f0 v\u00edsu rjett; en \u00fe\u00f3 ber \u00feess a\u00f0 geta, a\u00f0 \u00fea\u00f0 er ofbo\u00f0 e\u00f0lilegt, a\u00f0 bl\u00f6\u00f0in einkum bendi \u00e1 \u00fea\u00f0, sem \u00feeim \u00feykir. \u00e1b\u00f3tavant, en l\u00e1ti hitt fremur liggja \u00ed \u00feagnargildi. \u00dea\u00f0 er miklu minni \u00fe\u00f6rf \u00e1, a\u00f0 geta um \u00fea\u00f0, sem er eins og allir vildu helzt kj\u00f3sa, heldur en hitt, sem aflaga fer, nema hi\u00f0 g\u00f3\u00f0a sje svo fram\u00farskarandi, a\u00f0 \u00fea\u00f0 geti or\u00f0i\u00f0 \u00f6\u00f0rum til eptird\u00e6mis, og \u00fe\u00e1 mun \u00fea\u00f0 sjaldan l\u00e1ti\u00f0 liggja \u00ed l\u00e1ginni. \u00dea\u00f0 fer l\u00edkt me\u00f0 \u00feetta eins og ve\u00f0ri\u00f0 \u00ed kunningjabrjefunum. Sje alls ekkert minnzt \u00e1 \u00fea\u00f0 \u00ed brjefunum, \u00fe\u00e1 er \u00f3h\u00e6tt a\u00f0 treysta \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi veri\u00f0 allgott, \u00fev\u00ed \u00fea\u00f0 er \u00e6finlega teki\u00f0 fram, ef \u00fea\u00f0 hefur veri\u00f0 illt, og eins ef \u00fea\u00f0 hefur veri\u00f0 fram\u00farskarandi gott.\n<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er n\u00fa a\u00f0 v\u00edsu v\u00ed\u00f0ar pottur brotinn \u00ed \u00feessum efnum. \u00dea\u00f0 ber v\u00ed\u00f0ar vi\u00f0 en \u00e1 \u00edslandi, a\u00f0 fork\u00f3lfar \u00fej\u00f3\u00f0fjelagsins leitist vi\u00f0 a\u00f0 \u00feagga ni\u00f0ur gagnr\u00fdnisraddir bla\u00f0anna me\u00f0 m\u00e1laferlum, \u00fe\u00f3 meira kve\u00f0i a\u00f0 \u00fev\u00ed \u00fear en annars sta\u00f0ar. En s\u00e1 er munurinn, a\u00f0 bl\u00f6\u00f0 annara landa hafa vanalega svo miki\u00f0 bolmagn, a\u00f0 \u00fea\u00f0 gerir \u00feeim ekkert til, \u00fe\u00f3 \u00feau sjeu d\u00e6md \u00ed t\u00f6luver\u00f0ar sektir, og l\u00e1ta \u00fev\u00ed hvorki \u00fe\u00e6r nje fangelsisvist aptra sjer fr\u00e1, a\u00f0 beita gagnr\u00fdni sinni, \u00feegar \u00feeim finnst \u00fe\u00f6rf \u00e1 henni fyrir \u00fej\u00f3\u00f0fjelagi\u00f0. \u00dev\u00ed au\u00f0vita\u00f0 getur gagnr\u00fdnin veri\u00f0 rjett og nau\u00f0synleg, \u00fe\u00f3 einhver lagagrein, sem teygja m\u00e1 sem hr\u00e1tt skinn, heimili hana ekki a\u00f0 \u00f6llu leyti. \u00c1 \u00edslandi er aptur efnahagur bla\u00f0anna \u2014 af \u00fev\u00ed \u00feau eru svo m\u00f6rg og svo sm\u00e1 \u2014 svo b\u00e1gborinn, a\u00f0 \u00feau \u00feola ekki nein \u00e1f\u00f6ll, og \u00fev\u00ed s\u00ed\u00f0ur mega \u00feau vi\u00f0 \u00fev\u00ed, a\u00f0 ritstj\u00f3rarnir h\u00e6tti sjer svo langt fyrir sannf\u00e6ring s\u00edna, a\u00f0 \u00feeir ver\u00f0i d\u00e6mdir \u00ed fangelsisvist. \u00de\u00e1 v\u00e6ri bla\u00f0i\u00f0 l\u00edklega \u00far s\u00f6gunni \u00ed sama vetfangi. Aflei\u00f0ingin af \u00feessu ver\u00f0ur hugleysi og \u00f3sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i, \u00fev\u00ed \u00bbf\u00e1t\u00e6klingurinn, sem jafnan er upp \u00e1 a\u00f0ra kominn, getur aldrei or\u00f0i\u00f0 fullkomlega sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ur nje frj\u00e1ls\u00ab (Eimr. I, II). Og svo kemur vaninn \u00ed tilb\u00f3t, svo a\u00f0 menn jafnvel lei\u00f0a hj\u00e1 sjer, a\u00f0 finna a\u00f0 \u00fev\u00ed, sem \u00fe\u00f3 ekki g\u00e6ti baka\u00f0 \u00feeim neina lagalega \u00e1byrg\u00f0, og \u00f6ll veruleg gagnr\u00fdni fer \u00fat um \u00fe\u00fafur.\n<\/p>\n<p>Og hver er svo aflei\u00f0ingin af \u00feessari v\u00f6ntun \u00e1 fullkominni gagnr\u00fdni? H\u00fan er s\u00fa, a\u00f0 si\u00f0fer\u00f0islegt \u00ferek, sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i, drengskapur, or\u00f0heldni, \u00f3hlutdr\u00e6gni og a\u00f0rir andlegir mannkostir fara \u00f3\u00f0um \u00feverrandi hj\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0inni. \u00deetta er har\u00f0ur d\u00f3mur, en \u00fev\u00ed mi\u00f0ur er hann sannur, \u00fe\u00f3tt gr\u00e1tlegt sje til \u00feess a\u00f0 vita. \u00dea\u00f0 kve\u00f0ur jafnvel svo rammt a\u00f0 \u00feessu, a\u00f0 \u00feetta er fari\u00f0 a\u00f0 koma \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0lega \u00ed lj\u00f3s \u00e1 sj\u00e1lfu al\u00feingi \u00edslendinga, hj\u00e1 hinum \u00fatv\u00f6ldu fulltr\u00faum \u00fej\u00f3\u00f0arinnar. Allir vita, hversu nau\u00f0synlegt \u00fea\u00f0 er \u00e1liti\u00f0 fyrir \u00fe\u00e1, sem um eitthva\u00f0 hafa s\u00f3tt til \u00feingsins, a\u00f0 vera sj\u00e1lfir vi\u00f0staddir \u00e1 \u00e1heyrandap\u00f6llunum, til \u00feess a\u00f0 \u00bbhorfa atkv\u00e6\u00f0i \u00fat \u00far \u00feingm\u00f6nnum\u00ab. \u00de\u00f3 a\u00f0 nokku\u00f0 miki\u00f0 kunni n\u00fa a\u00f0 vera gert \u00far \u00fev\u00ed, \u00fe\u00e1 er \u00fe\u00f3 hitt eigi a\u00f0 s\u00ed\u00f0ur v\u00edst, a\u00f0 \u00feetta \u00e1lit hefur vi\u00f0 t\u00f6luver\u00f0 r\u00f6k a\u00f0 sty\u00f0jast. \u00dea\u00f0 er sannreynt, a\u00f0 marga \u00feingmenn brestur kjark til a\u00f0 grei\u00f0a atkv\u00e6\u00f0i \u00e1 m\u00f3ti \u00feeim m\u00f6nnum, sem sj\u00e1lfir eru vi\u00f0 staddir, \u00fe\u00f3tt \u00feeir annars mundu hafa gert \u00fea\u00f0. \u00deetta hefur me\u00f0al annars leitt til \u00feess, a\u00f0 sumir menn, sem eitthva\u00f0 \u00feykjast eiga undir sjer, eru farnir a\u00f0 leggja \u00ed vana sinn a\u00f0 sitja \u00ed Rv\u00edk allan \u00feingt\u00edmann, \u00fe\u00f3 \u00feeir hafi \u00fear ekkert anna\u00f0 a\u00f0 gera en a\u00f0 reyna a\u00f0 hafa \u00e1hrif \u00e1 \u00feingmenn og emb\u00e6ttismenn. Og \u00e1hrifin af veru \u00feeirra hafa stundum komi\u00f0 svo berlega \u00ed lj\u00f3s, a\u00f0 \u00fea\u00f0 er til st\u00f3rkostlegrar minnkunar fyrir \u00feingi\u00f0 og \u00fej\u00f3\u00f0h\u00f6f\u00f0ingja vora. \u00de\u00e1 eru atkv\u00e6\u00f0asvikin ekki g\u00f3\u00f0ur vottur. Eins og menn vita, ver\u00f0a menn \u00e1 \u00f6llum \u00feingum, til \u00feess a\u00f0 \u00feingst\u00f6rfin geti fari\u00f0 \u00ed nokkru lagi, opt a\u00f0 vera b\u00fanir a\u00f0 koma sjer saman um \u00fea\u00f0, \u00e1\u00f0ur en \u00e1 \u00feingfund er gengi\u00f0, hvernig menn \u00e6tli sjer a\u00f0 sn\u00faast vi\u00f0 \u00fev\u00ed og \u00fev\u00ed m\u00e1li. \u00deetta gera menn l\u00edka \u00e1 al\u00feingi, en \u00fear hefur \u00fea\u00f0 \u00e1 seinni \u00e1rum s\u00fdnt sig, a\u00f0 menn fyrirver\u00f0a sig ekki fyrir a\u00f0 sv\u00edkjast um a\u00f0 grei\u00f0a atkv\u00e6\u00f0i eins og \u00feeir hafa lofa\u00f0 fyrirfram, \u2014 ekki einungis fr\u00e1 einum degi til annars, heldur jafnvel fr\u00e1 einni klukkustund til annarar. Mest kve\u00f0ur a\u00f0 \u00feessu vi\u00f0 allar kosningar, einkum \u00ed hinar \u00fe\u00fd\u00f0ingarmestu nefndir \u00feingsins t. d. \u00ed fj\u00e1rlaganefnd. \u00deessi alda er jafnvel farin a\u00f0 r\u00edsa svo h\u00e1tt, a\u00f0 sumir \u00feeirra, er skipa hin efstu vir\u00f0ingars\u00e6ti \u00feingsins, hafa ekki g\u00e6tt betur s\u00f3ma s\u00edns en svo, a\u00f0 gera sig seka \u00ed \u00feessari \u00f3h\u00e6fu. Og \u00ed einu m\u00e1li kom \u00fea\u00f0 fyrir \u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00feingi, a\u00f0 r\u00famur \u00feri\u00f0jungur deildarmanna \u00ed ne\u00f0ri deild (7 \u00feingmenn) svikust um a\u00f0 grei\u00f0a atkv\u00e6\u00f0i, eins og \u00feeir h\u00f6f\u00f0u lofa\u00f0 fyrirfram. En \u00fe\u00e1 \u00e1tti l\u00edka eiristakur ma\u00f0ur \u00ed hlut, sem \u00ed \u00fea\u00f0 sinn sat \u00e1 \u00e1heyrandapalli, \u00fe\u00f3tt hann aldrei hef\u00f0i sjezt \u00fear allan \u00feingt\u00edmann \u00e1\u00f0ur\/ nema \u00feegar merafrumvarpi\u00f0 var \u00e1 fer\u00f0inni, enda gekk og me\u00f0fer\u00f0 \u00feess honum a\u00f0 \u00f3skum. S\u00e1 skortur \u00e1 si\u00f0fer\u00f0islegu \u00fereki, s\u00fa \u00f3sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i og s\u00e1 \u00f3drengskapur, sem l\u00fdsir sjer \u00ed sl\u00edkri me\u00f0fer\u00f0 \u00e1 l\u00f6ggjafarm\u00e1lum \u00fej\u00f3\u00f0arinnar, er harla athugaver\u00f0ur, enda hefur merkur ma\u00f0ur sagt oss, a\u00f0 einmitt fyrir \u00fe\u00e6r sakir hafi einn hinn mesti h\u00e6fileikama\u00f0ur landsins hr\u00f6kklazt \u00fat \u00far \u00feinginu (\u05db : neita\u00f0 a\u00f0 taka endurkosning), af \u00fev\u00ed hann gat ekki \u00e1tt \u00ed \u00fev\u00ed, a\u00f0 eiga a\u00f0 b\u00faa vi\u00f0 s\u00edfeld svik.\n<\/p>\n<p>\u00bbSamvizkulaus \u00feingma\u00f0ur er \u00f3ttalegt or\u00f0\u00ab, sag\u00f0i s\u00edra Einar J\u00f3nsson \u00ed \u00feingsetningarr\u00e6\u00f0u sinni 1895, og \u00fe\u00e1 setningu munu allir \u00feingmenn f\u00fasir til a\u00f0 undirskrifa. En \u00fe\u00e6r systurnar The\u00f3r\u00eda og Praxis eiga n\u00fa ekki \u00e6t\u00ed\u00f0 samlei\u00f0 \u00ed heiminum. \u00de\u00e6r fara stundum s\u00edn \u00ed hvora \u00e1ttina. A\u00f0 lofa a\u00f0 grei\u00f0a atkv\u00e6\u00f0i sitt svo og svo \u00ed jafn- \u00fe\u00fd\u00f0ingarmiklum m\u00e1lum og \u00feeim, sem eru til me\u00f0fer\u00f0ar \u00e1 al\u00feingi, og sv\u00edkjast svo um \u00fea\u00f0 rjett \u00e1 eptir ver\u00f0um vjer einmitt a\u00f0 kalla samvizkuleysi, og \u00feyki m\u00f6nnum sl\u00edkt fjarri s\u00f6nnu, \u00fe\u00e1 bendir \u00fea\u00f0 \u00f3neitanlega \u00e1, a\u00f0 tilfinningin fyrir \u00fev\u00ed, sem almennt er kalla\u00f0 samvizkusemi, sje sannarlega farin a\u00f0 ver\u00f0a eitthva\u00f0 geggju\u00f0 hj\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0- inni. Og merkilegt er \u00fea\u00f0, a\u00f0 ekkert af bl\u00f6\u00f0unum minnist \u00e1 sl\u00edkt sem \u00feetta,\u00a0 og vitum vjer \u00fe\u00f3 fyrir v\u00edst, a\u00f0 \u00feeim er \u00fea\u00f0\u00a0 fullkunnugt, a\u00f0 minnsta kosti sumum hverjum.\n<\/p>\n<p>Vi\u00f0l\u00edka skortur \u00e1 sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i, einur\u00f0 og drengskap kemur og eigi allsjaldan fram vi\u00f0 umr\u00e6\u00f0urnar \u00e1 al\u00feingi. \u00dea\u00f0 vantar ekki a\u00f0 menn sjeu n\u00f3gu frakkir \u00ed \u00fev\u00ed, a\u00f0 dangla \u00e1 stj\u00f3rninni, og ausi \u00e1 hana hrakyr\u00f0um, b\u00e6\u00f0i fyrir \u00fea\u00f0, sem henni er a\u00f0 kenna og ekki a\u00f0 kenna \u2014 af \u00fev\u00ed stj\u00f3rnin er n\u00f3gu langt \u00ed burtu og aldrei heyrir, hva\u00f0 menn segja. En eigi landsh\u00f6f\u00f0ingi e\u00f0a a\u00f0rir n\u00e6rstaddir emb\u00e6ttismenn \u00ed hlut, \u00fe\u00e1 vill n\u00fa stundum koma anna\u00f0 hlj\u00f3\u00f0 \u00ed strokkinn. \u00de\u00e1 leggja menn optast ni\u00f0ur r\u00f3funa og ver\u00f0a anna\u00f0hvort klumsa e\u00f0a gera sjer t\u00e6pitungu og fara \u00ed kringum efni\u00f0 eins og k\u00f6ttur \u00ed kringum heitt so\u00f0. Ma\u00f0ur getur n\u00fa skili\u00f0 \u00ed \u00feessu um emb\u00e6ttismennina, en erfi\u00f0ara er a\u00f0 skilja, hva\u00f0 b\u00e6ndum gengur til. Og \u00fe\u00f3 er \u00fea\u00f0 sannast a\u00f0 sega, a\u00f0 einmitt hj\u00e1 sumum \u00feeirra kve\u00f0urhva\u00f0 mest a\u00f0 \u00feessum heigulskap og einur\u00f0arleysi.\n<\/p>\n<p>\u00de\u00f3 oss v\u00e6ri skapi n\u00e6st, a\u00f0 minnast \u00e1 margt fleira athugavert \u00ed fari b\u00e6\u00f0i \u00feingmanna og emb\u00e6ttismanna \u2014 og n\u00f3g sje til \u2014, \u00fe\u00e1 \u00e6tlum vjer \u00fe\u00f3 a\u00f0 l\u00e1ta hjer sta\u00f0ar numi\u00f0 a\u00f0 sinni, enda stendur \u00fea\u00f0 ekki oss n\u00e6st a\u00f0 gagnr\u00fdna al\u00feingi opinberlega. Vjer h\u00f6fum a\u00f0eins vilja\u00f0 benda \u00e1, a\u00f0 \u00fe\u00f6rf v\u00e6ri \u00e1 a\u00f0 gera \u00fea\u00f0, \u00fev\u00ed ef h\u00e6ttuleg \u00e1tumein f\u00e1 a\u00f0 grafa um sig \u00f3\u00e1talin hj\u00e1 beztu m\u00f6nnum \u00fej\u00f3\u00f0arinnar \u2014 og menn ver\u00f0a a\u00f0 \u00e6tla, a\u00f0 ekki sje vali\u00f0 af verri endanum, \u00feegar veri\u00f0 er a\u00f0 kj\u00f3sa sjer l\u00f6ggjafa \u2014, \u00fe\u00e1 er \u00f6llu \u00fej\u00f3\u00f0fjelaginu stofna\u00f0 \u00ed vo\u00f0a. Ef svo fer um hi\u00f0 gr\u00e6na trje\u00f0, hvernig mun \u00fe\u00e1 fara um hinn feyskna stofn.\n<\/p>\n<p>V. G.<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mig minnir a\u00f0 fyrir einhverjum \u00e1rum h\u00f6fum vi\u00f0 Biggi, og l\u00edklega fleiri, veri\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a um hugtaki\u00f0 gagnr\u00fdni. Einhverjir hafa haldi\u00f0 \u00fev\u00ed fram a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 hafi \u00fe\u00e1 merkingu a\u00f0 &#8222;r\u00fdna til gagns&#8220;. \u00c9g n\u00e1\u00f0i a\u00f0 finna greinina sem kom \u00feessu or\u00f0i \u00ed \u00edslenska tungu og \u00fear er \u00feessi skilningur ekki til sta\u00f0ar. Or\u00f0smi\u00f0urinn var, v\u00e6ntanlega, &hellip; <a href=\"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/2014\/01\/02\/gagnryni-er-ekki-ad-ryna-til-gagns\/\" class=\"more-link\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa: <span class=\"screen-reader-text\">Gagnr\u00fdni er ekki a\u00f0 r\u00fdna til gagns<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-8549","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-menning"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8549","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8549"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8549\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8549"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8549"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/oligneisti\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8549"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}