Jólasveinninn sem týndist

Fyrir margt löngu, þegar ég var pjakkur í­ Melaskóla, var bekknum sett fyrir að vinna verkefni um jólasveinanna (teikna mynd, skrifa textabút eða hnoða saman ví­su).

Ég valdi Faldafeyki.

Rétt er að taka það fram að ég var ekki pervertí­skt barn eða heltekinn af hugmyndinni um að blása upp földum kvenmannspilsanna. Mér fannst hins vegar Faldafeykir grátt leikinn af Jóhannesi úr Kötlum.

Það er útbreiddur misskilningur að Jóhannes úr Kötlum hafi valið jólasveinana þrettán úr stórum hópi jólasveinanafna sem finna mátti í­ þjóðsögum. íður er Jóhannes settist niður við að semja jólasveinaví­sur sí­nar, var nokkur sátt orðin um það hverjir jólasveinarnir þrettán væru. Eitthvað var reyndar um að nöfnin væru mismunandi – sumir töluðu um Skyrgám aðrir um Skyrjarm o.s.frv.

Sá listi sem flestir munu hafa haldið sig við innihélt tólf af jólasveinum Jóhannesar… og Faldafeyki að auki.

Einhverra hluta vegna ákvað skáldið hins vegar að ritskoða listann og fjarlægja dónakarlinn Faldafeyki. Þess í­ stað skipti hann einum hinna upp í­ tvo sveinka. (Man ekki hvort það var Pönnusleikir/Pottaskefill eða Bjúgnakrækir/Kjötkrókur.) Eftir að þjóðin lærði ví­surnar um jólasveinana, varð ekki aftur snúið.

Þetta fannst mér alltaf ömurlega fúlt fyrir Faldafeyki. Á mí­num huga var hann alltaf Pete Best jólasveinanna – eða jafnvel Stephen Tin-tin Duffy (sem var ví­st í­ upprunalegu settinu hjá Duran Duran…)

Ég lét mig dreyma um að einhver snjall hagyrðingur myndi búa til ví­su um Faldafeyki, þannig að hann ætti séns á kommbakki sem fjórtándi jólasveinninn. Sú hugmynd hefur enn ekki fengið mikinn hljómgrunn og á lí­klega enn erfiðara updráttar nú í­ kreppunni. Sennilega eru meiri lí­kur á að jólasveinunum verði fækkað enn frekar. Ætli Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn geri ekki kröfu um jólasveina einn og átta, í­ staðinn fyrir þrettán – hvað þá fjórtán?

Join the Conversation

No comments

  1. íður er Jóhannes settist niður við að semja jólasveinaví­sur sí­nar, var nokkur sátt orðin um það hverjir jólasveinarnir þrettán væru, kvað Stefán. Gaman væri að heyra rök fyrir þessari fullyrðingu. Ég er nefnilega bókmenntafræðingur og minnist þess ekki að hafa séð þennan lista af öðrum landssvæðum eldri en bók Jóhanness, og hef staðið í­ þeirri meiningu að hann hafi tí­nt til þá sem í­ Dölunum voru um talaðir í­ verki sí­nu. Hitt er staðreynd að til eru margir tugir jólasveinanafna og tí­ðkuðust mismunandi eftir landshlutum. Sá skemmtilegasti var auðvitað Steingrí­mur af Ströndum og þótti sérstaklega táknrænn þegar sonur Hemma frá Syðri-Brekkum var þar mannlí­fsbroddur.

  2. Það þarf ekki nema að skoða dagblöð á timarit.is til að sjá að Stefán hefur rétt fyrir sér. Raunar kemur á óvart að skiptin taka allavega þrjá áratugi eftir að kvæði Jóhannesar kom út og Faldafeykir er jafnvel nefndur í­ upptalningum fram á ní­unda áratuginn. Hurðaskellir virðist ekki nefndur í­ blöðum áður en kvæðið er gefið út en hinir koma allir fram í­ upptalningum frá þriðja áratugnum (nema kannski kjötkrókur, ég skoðaði það ekki almennilega).

  3. Ekki treysti ég mér í­ debatt um jólasveina við sagnfróða. Eitt sögukorn samt:

    Vinkona mí­n ein er hagyrðingur afbragðsgóður. Hún hafði það fyrir sið árum saman að yrkja í­ jólakort sí­n jólasveinakvæði með því­ lagi að upphafsstafur hverrar lí­nu myndaði nafn jólasveins, og var þá miðað við Jóhannesarnöfnin. Innihaldið var jafnframt mannlýsing viðkomandi sveins. Þetta voru glæsileg kvæði. Þegar kom að Hurðaskelli rak hana hinsvegar í­ vörðurnar, enda vandfundið orð sem byrjar á „í“. Lausnin var glæsileg og diplómatí­sk í­ senn: Hún notaði nafn Faldafeykis, en innihaldið lýsti hinsvegar athæfi Hurðaskellis.

    Annars þykir mér alltaf vænst um hinn lí­tt þekkta jólasvein Pí­kuskræki.

  4. Að sönnu, svo maður haldi áfram að kí­ta um smámuni og sní­kjublogga, tókst mér ekki að finna nema einn stað á timarit.is eldri en bók Jóhanness þar sem röðin er tiltekin, þeas í­ Mogganum frá 24. des 1923. Er greinin undirrituð GB hver sem hann nú var en ekki kæmi mjer á óvart að sá hefði verið æskaður í­ Dölunum.

  5. Þetta er í­ það minnsta lí­ka í­ Lesbók Moggans 24.des. 1926. Sú grein er óundirrituð, en segist byggja mest á Jóni írnasyni, Ólafi Daví­ðssyni og K. Visted.

  6. Ég endurorti einu sinni jólasveinaví­sur Jóhannesar í­ haiku-stí­l en bætti við 14da jólasveininum. Læt ví­surnar fylgja með enda tel ég að sá jólasveinn sé rangt flokkaður…

    12122004
    Hann Stekkjastaur vill
    ærnar stirðfættur sjúga
    það gengur ei vel

    13122004
    Giljagaur í­ fjós
    með gráan hausinn sótti
    mjólkurfroðu stal

    14122004
    Stúfur hét stubbur
    sem pönnur gjarnan hirti
    og innúr þeim skóf

    15122004
    Þvörusleikir mjór
    frelsaði pottasleifar
    eldabuskum frá

    16122004
    Pottaskefill ber
    að dyrum og stelur pott
    – skefur hann hreinan

    17122004
    Haus Askasleikis
    undan rúmi ljótur skýst
    askana hreinsar

    18122004
    Hurðaskellir hátt
    lætur þegar fólkið vill
    fá sér dúr og hví­ld

    19122004
    Skyrgámur brýtur
    upp sáinn – í­ sig hámar
    rumurinn skyrið

    20122004
    Bjúgnakrækir snar
    rjáfrin klí­fur og krækir
    sér í­ bjúgað þar

    21122004
    Grályndur er hann
    Gluggagægir – hnupla kann
    því­ sem utan frá sést

    22122004
    Nefið Gáttaþefs
    laufabrauðslykt finnur æ
    langt upp á heiðar

    23122004
    Ketkrókur stingur
    stuttum stautnum niður stromp
    veiðir væna flí­s

    24122004
    Kertasní­kir kom
    tólgarkertin mörg að fá
    elti börnin glöð

    25122004
    Jólasveinn sanni
    var borinn jötunni í­
    syndir heimsins ber

  7. Það er kannski að bera í­ bakkafullan lækinn að ræða þetta frekar, en ég fór og fletti upp í­ Sögu jólanna eftir írna Björnsson. Þar kemur fram, sem ég hafði á tilfinningunni, að jólasveinanafnaruna Jóhanness úr Kötlum er ættuð úr Dölunum og í­ öðrum landshlutum tí­ðkaðist önnur röð. Það er svo ekki fyrr en með bók Jóhanness að kemst regla og miðstýring á hlutina og Dalarunan breiðist út um landið.

  8. Ef Jóhannes hefði verið hvatinn fyrir því­ að þessi listi kæmist á þá væri Hurðaskellir á þessum listum öllum í­ blöðunum en ekki Faldafeykir. Hurðaskellir virðist ekki sigra endanlega fyrr en á ní­unda áratugnum.

  9. sperm enhancer how to increase volume of ejaculate increase ejaculate volume is a low sperm count permanent low sperm count signs average sperm quantity more sperm ejaculation sperm zinc what is the normal amount of sperm low ejaculate production sperm production nutrition sperm count increase tablets how to increase ejaculation pressure enhance sperm production no seminal fluid sperm production food produce more sperm without pills how can you improve sperm count supplements to improve sperm count sperm count in older men

Leave a comment

Netfang þitt verður ekki birt. Nauðsynlegir reitir eru merktir *