{"id":1033,"date":"2005-06-17T11:23:36","date_gmt":"2005-06-17T11:23:36","guid":{"rendered":"http:\/\/192.168.1.4\/stefan\/2005\/06\/17\/svarti-dau%c3%b0i\/"},"modified":"2005-06-17T11:23:36","modified_gmt":"2005-06-17T11:23:36","slug":"svarti-dau%c3%b0i","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/2005\/06\/17\/svarti-dau%c3%b0i\/","title":{"rendered":"Svarti dau\u00f0i"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1 fors\u00ed\u00ad\u00f0u Moggans er sagt fr\u00e1 grein \u00d6rn\u00f3lfs Thorlacius \u00ed\u00ad N\u00e1tt\u00farufr\u00e6\u00f0ingnum. Fyrirs\u00f6gn Moggafr\u00e9ttarinnar er &#8222;Svartidau\u00f0i kom aldrei til \u00cdslands&#8220;.<\/p>\n<p>\u00d6rn\u00f3lfur er \u00ed\u00ad greininni a\u00f0 rekja kenningar tveggja breskra v\u00ed\u00adsindamanna sem settar voru fram \u00e1ri\u00f0 2001.<\/p>\n<p>Fyrirs\u00f6gn Moggans er reyndar afskaplega misv\u00ed\u00adsandi og felur \u00ed\u00ad s\u00e9r lj\u00f3tan hugtakarugling, \u00fe\u00f3 kunnugir geti skili\u00f0 af meginm\u00e1linu hva\u00f0 s\u00e9 veri\u00f0 a\u00f0 fara.<\/p>\n<p>M\u00e1li\u00f0 sn\u00fdst um \u00feetta:<\/p>\n<p>i) \u00ed\u0081ri\u00f0 1347-51 gekk hr\u00e6\u00f0ileg fars\u00f3tt yfir Evr\u00f3pu og drap gr\u00ed\u00ad\u00f0arlegan fj\u00f6lda f\u00f3lks, nefndar hafa veri\u00f0 mannfallst\u00f6lur fr\u00e1 25-60%. \u00deessi einstaki faraldur (ekki sj\u00fakd\u00f3murinn sem sl\u00ed\u00adkur) hefur veri\u00f0 kalla\u00f0ur &#8222;Svarti dau\u00f0i&#8220; \u00ed\u00ad \u00fdmsum germ\u00f6nskum tungum\u00e1lum.<\/p>\n<p>ii) N\u00e6stu aldirnar \u00e1 eftir komu upp litlir faraldrar v\u00ed\u00ad\u00f0a \u00ed\u00ad Evr\u00f3pu sem dr\u00e1pu marga, en ekkert \u00fe\u00f3 \u00ed\u00ad l\u00ed\u00adkingu vi\u00f0 1347-51 faraldurinn. Flestir &#8211; \u00fe\u00f3 ekki allir &#8211; segja a\u00f0 \u00feessir faraldrar hafi veri\u00f0 af v\u00f6ldum sama sj\u00fakd\u00f3ms og upphaflegi faraldurinn.<\/p>\n<p>iii) Sj\u00fakd\u00f3murinn sem flestir &#8211; \u00fe\u00f3 ekki allir &#8211; telja a\u00f0 hafi veri\u00f0 a\u00f0 verki \u00ed\u00ad Svarta dau\u00f0a og seinni far\u00f6ldrunum er bakter\u00ed\u00adusj\u00fakd\u00f3murinn k\u00fdlapest, Yersina pestis. Fl\u00e6r bera \u00feann sj\u00fakd\u00f3m \u00ed\u00ad menn, \u00fe\u00f3tt a\u00f0rar smitlei\u00f0ir s\u00e9u m\u00f6gulegar.<\/p>\n<p>iv) \u00cdslendingar fengu ekki Svarta dau\u00f0a \u00ed\u00ad erlendri merkingu \u00feess or\u00f0s, \u00fev\u00ed\u00ad faraldurinn 1347-51 l\u00e9t landi\u00f0 \u00ed\u00ad fri\u00f0i. Hins vegar nota \u00cdslendingar einir \u00fej\u00f3\u00f0a Svarta dau\u00f0a-heiti\u00f0 \u00e1 annan h\u00e1tt. Vi\u00f0 k\u00f6llum tvo faraldra sem h\u00e9r gengu 1402-4 og 1495-6 Svarta dau\u00f0a. Flestir &#8211; \u00fe\u00f3 ekki allir &#8211; telja a\u00f0 \u00feessir \u00ed\u00adslensku faraldrar hafi veri\u00f0 sama fars\u00f3tt og str\u00e1felldi meginlandsb\u00faa.<\/p>\n<p>Kenning Bretanna sem \u00d6rn\u00f3lfur vitnar til var\u00f0ar atri\u00f0i iii), \u00fe.e. a\u00f0 fars\u00f3ttin sem gekk um Evr\u00f3pu hafi ekki veri\u00f0 bakter\u00ed\u00adusj\u00fakd\u00f3mur heldur \u00f3\u00feekktur veirusj\u00fakd\u00f3mur. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed\u00ad rangt hj\u00e1 Mogganum a\u00f0 segja a\u00f0 Svartidau\u00f0i hafi ekki komi\u00f0 til \u00cdslands (e\u00f0a Evr\u00f3pu). R\u00e9ttara v\u00e6ri a\u00f0 segja a\u00f0 Svartidau\u00f0i hafi veri\u00f0 annar sj\u00fakd\u00f3mur en almennt er tali\u00f0. \u00dea\u00f0 er auglj\u00f3slega talsvert anna\u00f0 m\u00e1l.<\/p>\n<p>Sj\u00e1lfur var \u00e9g \u00fe\u00f3 hinn k\u00e1tasti vi\u00f0 lestur fr\u00e9ttarinnar. H\u00fan er nefnilega \u00ed\u00ad fullu samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem \u00e9g sp\u00e1\u00f0i \u00ed\u00ad meistarapr\u00f3fsritger\u00f0inni minni 2001 a\u00f0 myndi gerast \u00ed\u00ad umr\u00e6\u00f0um um Svarta dau\u00f0a \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum.<\/p>\n<p># # # # # # # # # # # # #<\/p>\n<p>\u00c1 g\u00e6rkv\u00f6ld n\u00e1\u00f0i \u00e9g b\u00e6\u00f0i FRAM-leik og br\u00fa\u00f0kaupsveislu. Var t\u00e6pur \u00e1 t\u00ed\u00adma og var b\u00fainn a\u00f0 gefa upp alla von um a\u00f0 okkur t\u00e6kist a\u00f0 jafna. Var \u00fe\u00f3 sem betur fer ekki b\u00fainn a\u00f0 labba \u00fataf vellinum \u00feegar Rikki skora\u00f0i.<\/p>\n<p>Gaman a\u00f0 sj\u00e1 hva\u00f0 bar\u00e1ttan er mikil \u00ed\u00ad FRAM-li\u00f0inu. Oft hafa FRAMarar veri\u00f0 uppnefndir d\u00fakkul\u00ed\u00adsur og sag\u00f0ir linir. \u00dea\u00f0 er ekki raunin n\u00fana.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1 fors\u00ed\u00ad\u00f0u Moggans er sagt fr\u00e1 grein \u00d6rn\u00f3lfs Thorlacius \u00ed\u00ad N\u00e1tt\u00farufr\u00e6\u00f0ingnum. Fyrirs\u00f6gn Moggafr\u00e9ttarinnar er &#8222;Svartidau\u00f0i kom aldrei til \u00cdslands&#8220;. \u00d6rn\u00f3lfur er \u00ed\u00ad greininni a\u00f0 rekja kenningar tveggja breskra v\u00ed\u00adsindamanna sem settar voru fram \u00e1ri\u00f0 2001. Fyrirs\u00f6gn Moggans er reyndar afskaplega misv\u00ed\u00adsandi og felur \u00ed\u00ad s\u00e9r lj\u00f3tan hugtakarugling, \u00fe\u00f3 kunnugir geti skili\u00f0 af meginm\u00e1linu hva\u00f0 s\u00e9 &hellip; <a href=\"https:\/\/truflun.net\/stefan\/2005\/06\/17\/svarti-dau%c3%b0i\/\" class=\"more-link\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa: <span class=\"screen-reader-text\">Svarti dau\u00f0i<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-1033","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1033","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1033"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1033\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1033"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1033"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1033"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}