{"id":2434,"date":"2008-07-17T10:40:22","date_gmt":"2008-07-17T10:40:22","guid":{"rendered":"http:\/\/kaninka.net\/stefan\/2008\/07\/17\/sjor%c3%a6ningjar\/"},"modified":"2008-07-17T10:40:22","modified_gmt":"2008-07-17T10:40:22","slug":"sjor%c3%a6ningjar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/2008\/07\/17\/sjor%c3%a6ningjar\/","title":{"rendered":"Sj\u00f3r\u00e6ningjar!"},"content":{"rendered":"<p>Peter, \u00fe\u00fdskur f\u00e9lagi minn \u00far n\u00e1minu \u00ed\u00ad Edinborg, er slappasti morgunma\u00f0ur sem \u00e9g hef nokkru sinni kynnst. Hann er st\u00f3r, d\u00e1l\u00ed\u00adti\u00f0 luralegur \u00ed\u00ad \u00fatliti og frekar f\u00e1m\u00e1ll. Og heilinn \u00e1 honum fer ekki \u00ed\u00ad gang fyrr en upp \u00far kl. tv\u00f6 \u00e1 daginn.<\/p>\n<p>E\u00f0a \u00f6llu heldur &#8211; framyfir h\u00e1degi gat n\u00e1nast ekki tala\u00f0 neina ensku og \u00e1tti \u00ed\u00ad erfi\u00f0leikum me\u00f0 hversdagslegustu tj\u00e1skipti. Vi\u00f0 hin \u00ed\u00ad n\u00e1minu h\u00e9ldum a\u00f0 hann v\u00e6ri afglapi e\u00f0a st\u00f6\u00f0ugt d\u00f3pa\u00f0ur.<\/p>\n<p>Engu a\u00f0 s\u00ed\u00ad\u00f0ur \u00e1kv\u00e1\u00f0um vi\u00f0 Peter eitt kv\u00f6ldi\u00f0 a\u00f0 skella okkur \u00e1 bar a\u00f0 horfa \u00e1 f\u00f3tbolta. \u00dear kjafta\u00f0i af honum hver tuska. \u00c1 lj\u00f3s kom a\u00f0 dau\u00f0yfli\u00f0 \u00ed\u00ad kennslut\u00ed\u00admunum okkar \u00e1 morgnanna reyndist br\u00e1\u00f0skemmtilegur n\u00e1ungi um lei\u00f0 og kvikna\u00f0i \u00e1 heilab\u00fainu. Vi\u00f0 ur\u00f0um g\u00f3\u00f0ir kunningjar og r\u00e6ddum miki\u00f0 (s\u00ed\u00ad\u00f0degis og \u00e1 kv\u00f6ldin) um p\u00f3lit\u00ed\u00adk, b\u00f3kmenntir og f\u00f3tbolta. Peter er gallhar\u00f0ur 1860 M\u00ed\u00bcnchen stu\u00f0ningsma\u00f0ur. Upp fr\u00e1 \u00fev\u00ed\u00ad reyni \u00e9g alltaf a\u00f0 fylgjast me\u00f0 \u00fev\u00ed\u00ad hvernig 1860 plumar sig.<\/p>\n<p>Peter stoppa\u00f0i stutt \u00ed\u00ad Edinborg, enda var hann bara \u00ed\u00ad stuttu skiptinemapr\u00f3grammi og a\u00f0 fara a\u00f0 hefja doktorsn\u00e1m vi\u00f0 Ludwig-Maximillian h\u00e1sk\u00f3lann \u00ed\u00ad M\u00ed\u00bcnchen. Hann var einn af a\u00f0sto\u00f0arm\u00f6nnum Ulrichs Becks &#8211; sem ger\u00f0i \u00fea\u00f0 a\u00f0 verkum a\u00f0 kennararnir \u00ed\u00ad Edinborg s\u00fdndu honum nokkra vir\u00f0ingu. \u00deeir \u00e1lyktu\u00f0u sem svo a\u00f0 st\u00f3ri skr\u00ed\u00adtni \u00dej\u00f3\u00f0verjinn g\u00e6ti varla veri\u00f0 \u00feroskaheftur \u00far \u00fev\u00ed\u00ad a\u00f0 Hr. Beck hef\u00f0i tr\u00fa \u00e1 honum.<\/p>\n<p>Ulrich Beck er eitt st\u00e6rsta nafni\u00f0 \u00ed\u00ad t\u00e6knif\u00e9lagsfr\u00e6\u00f0i samt\u00ed\u00admans. Honum hefur l\u00ed\u00adka tekist \u00fea\u00f0 sem f\u00e1ir leika eftir &#8211; a\u00f0 vera vins\u00e6ll b\u00e6\u00f0i \u00ed\u00ad Bretlandi og \u00e1 meginlandinu. \u00deannig \u00e1 hann upp \u00e1 pallbor\u00f0i\u00f0 hj\u00e1 fr\u00f6nsku t\u00f6ffurunum (Latour og f\u00e9l.) en l\u00ed\u00adka hj\u00e1 hinum jar\u00f0bundnu Bretum. Hann er l\u00ed\u00adklega fr\u00e6gastur fyrir hugtaki\u00f0 Risikogesellschaft (e. Risk Society), sem \u00feekkt er langt \u00fat fyrir ra\u00f0ir f\u00e9lagsfr\u00e6\u00f0innar.<\/p>\n<p>Ulrich Beck skrifar \u00ed\u00ad dag \u00e1hugaver\u00f0a grein \u00ed\u00ad The Guardian <a href=\"http:\/\/www.guardian.co.uk\/commentisfree\/2008\/jul\/17\/nuclearpower.climatechange\">sem v\u00ed\u00adkur a\u00f0 fl\u00f3knu vandam\u00e1li\u00c2\u00a0sem tengist kjarnorkui\u00f0na\u00f0inum<\/a>: <em>Hvernig v\u00f6rum vi\u00f0 afkomendur okkar vi\u00f0?<\/em><\/p>\n<p>Margir eru \u00ed\u00ad dag \u00feeirrar sko\u00f0unar a\u00f0 kjarnorkan s\u00e9 raunh\u00e6fasta lausnin \u00e1 orkuvanda Jar\u00f0ar a\u00f0 teku tilliti til h\u00e6ttunnar \u00e1 gr\u00f3\u00f0urh\u00fasa\u00e1hrifum. Sumir hafa gagnr\u00fdnt \u00fe\u00e6r hugmyndir af \u00f3tta vi\u00f0 a\u00f0 slys \u00ed\u00ad kjarnorkuveri g\u00e6ti valdi\u00f0 dau\u00f0a og heilsutj\u00f3ni fj\u00f6lda f\u00f3lks. A\u00f0rir telja a\u00f0 jafnvel \u00fe\u00f3tt engin slys komi til, geti n\u00e1leg\u00f0 vi\u00f0 kjarnorkuver reynst h\u00e6ttuleg og t.d. auki\u00f0 h\u00e6ttu \u00e1 \u00fdmsum krabbameinum. &#8211; \u00deetta eru \u00fe\u00f3 l\u00ed\u00adklega hvort tveggja yfirst\u00ed\u00adganleg vandam\u00e1l e\u00f0a kross sem samf\u00e9lagi\u00f0 getur \u00e1kve\u00f0i\u00f0 a\u00f0 bera me\u00f0 \u00feeim r\u00f6kum a\u00f0 minni hagsmunum s\u00e9 f\u00f3rna\u00f0 fyrir meiri.<\/p>\n<p>Erfi\u00f0ari er spurningin um geislavirka \u00farganginn. \u00dear st\u00f6ndum vi\u00f0 frammi fyrir \u00fev\u00ed\u00ad a\u00f0 \u00e1kve\u00f0a si\u00f0fer\u00f0islegt r\u00e9ttm\u00e6ti \u00feess a\u00f0 velta \u00e1byrg\u00f0 og kostna\u00f0i af l\u00ed\u00adfsst\u00ed\u00adl okkar yfir \u00e1 \u00fe\u00e1 sem s\u00ed\u00ad\u00f0ar koma.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 \u00feykir ekki til fyrirmyndar a\u00f0 taka l\u00e1n til a\u00f0 fj\u00e1rmagna neyslu e\u00f0a framkv\u00e6mdir og senda b\u00f6rnunum e\u00f0a barnab\u00f6rnunum reikninginn. Sl\u00ed\u00adkar r\u00e1\u00f0stafanir m\u00e1 \u00fe\u00f3 r\u00e9ttl\u00e6ta me\u00f0 \u00fev\u00ed\u00ad a\u00f0 \u00ed\u00ad m\u00f6rgum tilvikum s\u00e9 um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a framkv\u00e6mdir sem komi n\u00e6stu kynsl\u00f3\u00f0um til g\u00f3\u00f0a &#8211; me\u00f0 beinum e\u00f0a \u00f3beinum h\u00e6tti. Eftir \u00fev\u00ed\u00ad sem t\u00e9kkarnir eru skrifa\u00f0ir lengra fram \u00ed\u00ad t\u00ed\u00admann, \u00fev\u00ed\u00ad erfi\u00f0ara er \u00fe\u00f3 a\u00f0 gr\u00ed\u00adpa til sl\u00ed\u00adkra raka.<\/p>\n<p>\u00deannig myndi ma\u00f0ur svo sem l\u00e1ta sig hafa \u00fea\u00f0 ef hluti af sk\u00f6ttunum okkar f\u00e6ri \u00ed\u00ad a\u00f0 borga fyrir kaupin skuttogarakaupin \u00e1 \u00e1ttunda \u00e1ratugnum. Sumir \u00feeirra togara eru enn \u00ed\u00ad fullu fj\u00f6ri. Bl\u00f3\u00f0ugra \u00fe\u00e6tti manni ef h\u00e1ar fj\u00e1rh\u00e6\u00f0ir f\u00e6ru n\u00fana \u00ed\u00ad a\u00f0 grei\u00f0a fyrir fyrstu togarana sem voru a\u00f0 koma hinga\u00f0 fyrir t\u00e6pum hundra\u00f0 \u00e1rum &#8211; \u00fe\u00f3tt eflaust m\u00e6tti f\u00e6ra fyrir \u00fev\u00ed\u00ad r\u00f6k a\u00f0 \u00feessi skip hafi skapa\u00f0 ver\u00f0m\u00e6ti sem aftur hafi n\u00fdst til a\u00f0 byggja upp innvi\u00f0i samf\u00e9lagsins sem vi\u00f0 nj\u00f3tum g\u00f3\u00f0s af \u00ed\u00ad dag&#8230;<\/p>\n<p>Ef \u00e9g \u00feyrfti hins vegar a\u00f0 borga st\u00f3rar fj\u00e1rh\u00e6\u00f0ir \u00e1 \u00e1ri hverju til a\u00f0 grei\u00f0a ni\u00f0ur kostna\u00f0inn af \u00e1rlegu kaupskipunum sex fr\u00e1 Noregi, sem tilskilin voru \u00ed\u00ad Gamla s\u00e1ttm\u00e1la, \u00fe\u00e1 er hins vegar h\u00e6tt vi\u00f0 \u00fev\u00ed\u00ad a\u00f0 \u00fdmsir myndu hugsa li\u00f0inu fr\u00e1 \u00ferett\u00e1ndu \u00f6ld \u00feegjandi \u00fe\u00f6rfina.<\/p>\n<p>Kjarnorkui\u00f0na\u00f0urinn virkar eins &#8211; nema \u00fear er gengi\u00f0 enn lengra \u00ed\u00ad a\u00f0 senda framt\u00ed\u00ad\u00f0inni reikninginn. S\u00e1 geislavirki \u00fargangur sem fellur til \u00ed\u00ad dag ver\u00f0ur h\u00f6fu\u00f0verkur manna &#8211; ekki bara eftir hundra\u00f0 e\u00f0a tv\u00f6hundru\u00f0 \u00e1r, heldur \u00fe\u00fasundir \u00e1ra. Mannvirki sem h\u00fdsa eiga \u00feessi spilliefni mega ekki endast skemur en egypsku p\u00fdram\u00ed\u00addarnir&#8230;<\/p>\n<p>Og \u00fe\u00e1 kemur upp vandam\u00e1li\u00f0 &#8211; hvernig a\u00f0v\u00f6rum vi\u00f0 f\u00f3lk svo langt fram \u00ed\u00ad t\u00ed\u00admann? Hvernig uppl\u00fdsum vi\u00f0 manneskjur sem uppi ver\u00f0a \u00e1ri\u00f0 7309 e. Kr. um a\u00f0 \u00fe\u00e6r ver\u00f0i a\u00f0 passa upp \u00e1 skringilegu mannvirkin sem vi\u00f0 skildum eftir okkur &#8211; a\u00f0 \u00fea\u00f0 megi ekki ry\u00f0ja \u00feeim \u00far vegi og ef eitthva\u00f0 komi fyrir, ver\u00f0i samf\u00e9lagi\u00f0 a\u00f0 r\u00e1\u00f0ast \u00ed\u00ad nau\u00f0synlegan kostna\u00f0 vi\u00f0 a\u00f0 halda innvolsinu \u00ed\u00ad skefjum?<\/p>\n<p>\u00c1 \u00feetta l\u00f6ngum t\u00ed\u00adma er l\u00ed\u00adklegra en ekki a\u00f0 tungum\u00e1l \u00feau sem n\u00fa eru \u00feekkt \u00e1 j\u00f6r\u00f0inni ver\u00f0i li\u00f0in undir lok. N\u00fdjar \u00fej\u00f3\u00f0ir hafa teki\u00f0 forystuna en a\u00f0rar l\u00e1ti\u00f0 undan s\u00ed\u00adga. \u00d3m\u00f6gulegt er a\u00f0 segja til um hvar menningarleg \u00feungami\u00f0ja mannkyns ver\u00f0ur eftir nokkur \u00fe\u00fasund \u00e1r og hva\u00f0 ver\u00f0a afskekkt ja\u00f0arsv\u00e6\u00f0i.<\/p>\n<p>Ulrich Beck segir \u00ed\u00ad greininni fr\u00e1 h\u00f3pi v\u00ed\u00adsindamanna sem reyndi a\u00f0 svara \u00feessum spurningum \u00e1 vegum Bandar\u00ed\u00adkja\u00feings fyrir nokkrum \u00e1rum. \u00dear var stefnt saman mannfr\u00e6\u00f0ingum, s\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingum, sagnfr\u00e6\u00f0ingum, listam\u00f6nnum og s\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingum \u00ed\u00ad t\u00e1knfr\u00e6\u00f0i.<\/p>\n<p>Ni\u00f0ursta\u00f0an var s\u00fa a\u00f0 l\u00ed\u00adklega v\u00e6ri v\u00e6nlegast a\u00f0 notast vi\u00f0 eitur-merki\u00f0, hausk\u00fapuna og krossl\u00f6g\u00f0u beinin. Ekki var h\u00e6gt a\u00f0 treysta \u00fev\u00ed\u00ad a\u00f0 miki\u00f0 fl\u00f3knari skilabo\u00f0 k\u00e6must til skila.<\/p>\n<p>Og jafnvel \u00feessi skilabo\u00f0 g\u00e6tu misskilist, bendir Beck \u00e1. Sagnfr\u00e6\u00f0ingar v\u00f6ktu athygli \u00e1 \u00fev\u00ed\u00ad a\u00f0 me\u00f0al gullger\u00f0armanna mi\u00f0alda hef\u00f0i hausk\u00fapumerki\u00f0 t\u00e1kna\u00f0 upprisu. S\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingur \u00ed\u00ad h\u00f3pnum s\u00fdndi me\u00f0 einfaldri tilraun fram \u00e1 a\u00f0 t\u00falkun merkisins f\u00e6ri eftir samhengi. Me\u00f0 \u00fev\u00ed\u00ad a\u00f0 skella \u00fev\u00ed\u00ad utan \u00e1 fl\u00f6sku og s\u00fdna h\u00f3pi \u00feriggja \u00e1ra barna, skildu krakkarnir strax a\u00f0 um eitur v\u00e6ri a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. En \u00feegar sama merki var varpa\u00f0 upp \u00e1 vegg ur\u00f0u b\u00f6rnin hin k\u00e1tustu og hr\u00f3pu\u00f0u: &#8222;Sj\u00f3r\u00e6ningjar!&#8220;<\/p>\n<p>\u00c1 dag horfum vi\u00f0 forvi\u00f0a \u00e1 risastytturnar \u00e1 P\u00e1skaey, tr\u00f6llaukinn steinhringinn \u00ed\u00ad Stonehenge og p\u00fdram\u00ed\u00adda \u00ed\u00ad frumsk\u00f3gum Mi\u00f0-Amer\u00ed\u00adku og kl\u00f3rum okkur \u00ed\u00ad kollinum yfir \u00fev\u00ed\u00ad hvort \u00ed\u00ad \u00feeim felist einhver skilabo\u00f0 og \u00fe\u00e1 hver? En kannski voru \u00feessir forfe\u00f0ur einfaldlega a\u00f0 reyna a\u00f0 segja okkur: <em>Hey, vi\u00f0 nenntum hvorki n\u00e9 t\u00ed\u00admdum a\u00f0 nota umhverfisv\u00e6nni orkugjafa. H\u00e9rna undir er \u00fargangurinn sem skildum eftir &#8211; eru\u00f0 \u00fei\u00f0 ekki til \u00ed\u00ad a\u00f0 sj\u00e1 um drasli\u00f0 fyrir okkur? Og passi\u00f0 ykkur \u00e1 \u00feessu gr\u00e6na, sj\u00e1lfl\u00fdsandi ef \u00fea\u00f0 fer a\u00f0 leka \u00fatum allt&#8230;<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Peter, \u00fe\u00fdskur f\u00e9lagi minn \u00far n\u00e1minu \u00ed\u00ad Edinborg, er slappasti morgunma\u00f0ur sem \u00e9g hef nokkru sinni kynnst. Hann er st\u00f3r, d\u00e1l\u00ed\u00adti\u00f0 luralegur \u00ed\u00ad \u00fatliti og frekar f\u00e1m\u00e1ll. Og heilinn \u00e1 honum fer ekki \u00ed\u00ad gang fyrr en upp \u00far kl. tv\u00f6 \u00e1 daginn. E\u00f0a \u00f6llu heldur &#8211; framyfir h\u00e1degi gat n\u00e1nast ekki tala\u00f0 neina ensku &hellip; <a href=\"https:\/\/truflun.net\/stefan\/2008\/07\/17\/sjor%c3%a6ningjar\/\" class=\"more-link\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa: <span class=\"screen-reader-text\">Sj\u00f3r\u00e6ningjar!<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-2434","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2434","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2434"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2434\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2434"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2434"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2434"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}