{"id":3289,"date":"2009-09-28T21:14:04","date_gmt":"2009-09-28T21:14:04","guid":{"rendered":"http:\/\/kaninka.net\/stefan\/?p=3289"},"modified":"2009-09-28T21:14:04","modified_gmt":"2009-09-28T21:14:04","slug":"enn-um-%c3%bejo%c3%b0stjornina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/2009\/09\/28\/enn-um-%c3%bejo%c3%b0stjornina\/","title":{"rendered":"Enn um \u00dej\u00f3\u00f0stj\u00f3rnina"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1\u00f0ur hefur veri\u00f0 fjalla\u00f0 \u00e1 \u00feessu bloggi um hvimlei\u00f0ar s\u00f6gulegar rangf\u00e6rslur um \u00dej\u00f3\u00f0stj\u00f3rnina svok\u00f6llu\u00f0u fr\u00e1 \u00e1rinu 1939. Margir hafa or\u00f0i\u00f0 til a\u00f0 stinga upp \u00e1 a\u00f0 myndu\u00f0 ver\u00f0i \u00fej\u00f3\u00f0stj\u00f3rn til a\u00f0 breg\u00f0ast vi\u00f0 kreppunni (og h\u00e9r ver\u00f0ur engin afsta\u00f0a tekin til \u00feess hvort \u00fea\u00f0 s\u00e9 g\u00f3\u00f0 e\u00f0a vond hugmynd). Hvimlei\u00f0ara er hins vegar \u00feegar menn draga inn \u00ed \u00fe\u00e1 umr\u00e6\u00f0u r\u00edkisstj\u00f3rnina fr\u00e1 1939.<\/p>\n<p>P\u00e1ll \u00c1sgeir \u00c1sgeirsson, f\u00e9lagi minn \u00ed F.F.D.G.B., bloggar t.a.m. \u00e1 \u00feessum n\u00f3tum \u00ed dag og <a href=\"http:\/\/www.dv.is\/frettir\/2009\/9\/28\/hugsanlegur-leidarendi-rikisstjornarinnar\/\">f\u00e9kk a\u00f0 \u00fev\u00ed tilefni fr\u00e9tt \u00e1 DV-vefnum<\/a>. \u00dear kallar segir P\u00e1ll \u00c1sgeir a\u00f0 1939-stj\u00f3rnin s\u00e9 eina \u00fej\u00f3\u00f0stj\u00f3rn \u00cdslandss\u00f6gunnar og hafi veri\u00f0 myndu\u00f0 vegna yfirvofandi str\u00ed\u00f0s\u00f3gnar. \u00dea\u00f0 er raunar sama sta\u00f0h\u00e6fing og lesa m\u00e1 \u00e1 \u00edslensku Wikipediunni.<\/p>\n<p>Hi\u00f0 r\u00e9tta er a\u00f0 1939-stj\u00f3rnin var ekki \u00fej\u00f3\u00f0stj\u00f3rn, mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 hef\u00f0bundnar skilgreiningar \u00feess hugtaks. Og \u00fea\u00f0 er hrein eftir\u00e1sk\u00fdring a\u00f0 heimsstyrjaldar\u00f3gnin hafi r\u00e1\u00f0i\u00f0 mestu um myndun hennar.<\/p>\n<p>R\u00edkisstj\u00f3rn Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokks, Frams\u00f3knarflokks og Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokks kalla\u00f0i sig a\u00f0 s\u00f6nnu \u00dej\u00f3\u00f0stj\u00f3rn &#8211; en \u00fea\u00f0 gerir hana ekki a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0stj\u00f3rn, ekki frekar en a\u00f0 eflaust m\u00e1 deila um hvers mikil vi\u00f0reisn e\u00f0a n\u00fdsk\u00f6pun f\u00f3lst \u00ed samnefndum r\u00edkisstj\u00f3rnum, hvort Frj\u00e1lslyndi flokkurinn s\u00e9 frj\u00e1lslyndur og hvort Hreyfingin s\u00e9 st\u00f6\u00f0nu\u00f0.<\/p>\n<p>\u00dej\u00f3\u00f0stj\u00f3rn (me\u00f0 litlu \u00fe-i) v\u00edsar \u00ed \u00fea\u00f0 \u00feegar starfandi stj\u00f3rnm\u00e1laflokkar v\u00edkja hef\u00f0bundnum \u00e1takam\u00e1lum til hli\u00f0ar \u00e1 kr\u00edsut\u00edmum, yfirleitt vegna utana\u00f0komandi \u00f3gnar &#8211; s.s. str\u00ed\u00f0sreksturs e\u00f0a meirih\u00e1ttar \u00e1falls. Sl\u00edk stj\u00f3rn \u00fearf a\u00f0 innihalda flesta e\u00f0a alla flokka og spanna allt stj\u00f3rnm\u00e1lalega litr\u00f3fi\u00f0.<\/p>\n<p>Stj\u00f3rnarmyndunin 1939 uppfyllir ekki \u00feessi skilyr\u00f0i. Bakgrunnur hennar var s\u00e1 a\u00f0 \u00ed kosningunum 1937 h\u00e9lt Stj\u00f3rn hinna vinnandi st\u00e9tta (sem aftur m\u00e1 deila um hvort var r\u00e9ttnefni) velli. Frams\u00f3knarmenn styrktu sig, en samstarfsflokkurinn &#8211; Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn &#8211; kom verulega laska\u00f0ur \u00fat \u00far kosningunum og meirihlutinn st\u00f3\u00f0 t\u00e6pt. Komm\u00fanistar k\u00f6llu\u00f0u \u00e1 \u00feessum \u00e1rum eftir samfylkingu vinstri manna, sem var\u00f0 til \u00feess a\u00f0 Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn klofna\u00f0i 1938 og S\u00f3s\u00edalistaflokkurinn var\u00f0 til.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 stofnun S\u00f3s\u00edalistaflokksins voru dagar r\u00edkisstj\u00f3rnarinnar \u00ed raun taldir. \u00de\u00e1 \u00feegar byrju\u00f0u Frams\u00f3knarmenn a\u00f0 leita lei\u00f0a til a\u00f0 styrkja stj\u00f3rnina &#8211; og \u00fear var \u00fea\u00f0 svo sannarlega ekki heimsstyrjaldar\u00f3tti sem r\u00e9\u00f0 f\u00f6r. \u00dea\u00f0 t\u00f3kst \u00e1 \u00e1rinu 1939 \u00feegar Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn kom a\u00f0 myndun n\u00fdrrar stj\u00f3rnar.<\/p>\n<p>\u00dej\u00f3\u00f0stj\u00f3rnin svokalla\u00f0a var \u00fev\u00ed alls ekki til kominn vegna \u00f3venjulegra og \u00fer\u00fagandi ytri \u00f3gna e\u00f0a til marks um a\u00f0 stj\u00f3rnm\u00e1lamenn \u00feess t\u00edma v\u00e6ru a\u00f0 v\u00edkja til hli\u00f0ar g\u00f6mlum v\u00e6ringum vi\u00f0 n\u00fdjar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur. \u00devert \u00e1 m\u00f3ti var h\u00fan r\u00f6kr\u00e9tt aflei\u00f0ing af \u00feeirri p\u00f3lit\u00edsku \u00fer\u00f3un sem \u00e1tt haf\u00f0i s\u00e9r sta\u00f0 misserin \u00e1 undan. Me\u00f0 myndun stj\u00f3rnarinnar vakti fyrir Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksm\u00f6nnum (og fleirum) a\u00f0 einangra s\u00f3s\u00edalista. Og \u00e1st\u00e6\u00f0a \u00feess a\u00f0 Frams\u00f3kn og \u00edhaldi\u00f0 myndu\u00f0u ekki bara tveggja flokka stj\u00f3rn var dj\u00fapst\u00e6tt pers\u00f3nulegt hatur lei\u00f0toga \u00feeirra &#8211; ekki hva\u00f0 s\u00edst \u00ed kj\u00f6lfar \u00feingrofsm\u00e1lsins 1934.<\/p>\n<p>\u00dej\u00f3\u00f0stj\u00f3rnin 1939 var \u00fev\u00ed ekki \u00fej\u00f3\u00f0stj\u00f3rn frekar en a\u00f0 h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 heiti um N\u00fdsk\u00f6punarstj\u00f3rnina. Reyndar er N\u00fdsk\u00f6punarstj\u00f3rnin n\u00e6r \u00fev\u00ed a\u00f0 falla undir \u00fej\u00f3\u00f0stj\u00f3rnarskilgreininguna, \u00fev\u00ed h\u00fan spanna\u00f0i st\u00e6rri hluta p\u00f3lit\u00edska litr\u00f3fsins. Styrkur Frams\u00f3knarmanna var \u00fe\u00f3 sl\u00edkur a\u00f0 \u00f3verjandi er a\u00f0 tala um N\u00fdsk\u00f6punarstj\u00f3rnina sem \u00fej\u00f3\u00f0stj\u00f3rn.<\/p>\n<p>\u00c9g segi \u00fev\u00ed enn og aftur: heimti\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0stj\u00f3rn allra flokka ef \u00fei\u00f0 vilji\u00f0 og telji\u00f0 \u00fea\u00f0 ver\u00f0a \u00fej\u00f3\u00f0inni til heilla &#8211; en \u00ed \u00d3\u00f0ins b\u00e6num, ekki blanda 1939-stj\u00f3rninni inn\u00ed \u00fe\u00e1 umr\u00e6\u00f0u.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1\u00f0ur hefur veri\u00f0 fjalla\u00f0 \u00e1 \u00feessu bloggi um hvimlei\u00f0ar s\u00f6gulegar rangf\u00e6rslur um \u00dej\u00f3\u00f0stj\u00f3rnina svok\u00f6llu\u00f0u fr\u00e1 \u00e1rinu 1939. Margir hafa or\u00f0i\u00f0 til a\u00f0 stinga upp \u00e1 a\u00f0 myndu\u00f0 ver\u00f0i \u00fej\u00f3\u00f0stj\u00f3rn til a\u00f0 breg\u00f0ast vi\u00f0 kreppunni (og h\u00e9r ver\u00f0ur engin afsta\u00f0a tekin til \u00feess hvort \u00fea\u00f0 s\u00e9 g\u00f3\u00f0 e\u00f0a vond hugmynd). Hvimlei\u00f0ara er hins vegar \u00feegar menn &hellip; <a href=\"https:\/\/truflun.net\/stefan\/2009\/09\/28\/enn-um-%c3%bejo%c3%b0stjornina\/\" class=\"more-link\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa: <span class=\"screen-reader-text\">Enn um \u00dej\u00f3\u00f0stj\u00f3rnina<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-3289","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3289","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3289"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3289\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3289"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3289"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3289"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}