{"id":3484,"date":"2009-12-03T23:20:24","date_gmt":"2009-12-03T23:20:24","guid":{"rendered":"http:\/\/kaninka.net\/stefan\/?p=3484"},"modified":"2009-12-03T23:20:24","modified_gmt":"2009-12-03T23:20:24","slug":"um-ger%c3%b0-t%c3%a6knibyltinga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/2009\/12\/03\/um-ger%c3%b0-t%c3%a6knibyltinga\/","title":{"rendered":"Um ger\u00f0 t\u00e6knibyltinga"},"content":{"rendered":"<p>Um daginn var \u00e9g be\u00f0inn um a\u00f0 halda erindi \u00e1 veitustj\u00f3rafundi Samorku, sem haldinn var s\u00ed\u00f0degis. Tilefni\u00f0 var 100 \u00e1ra afm\u00e6li Vatnsveitu Reykjav\u00edkur og \u00f3ska\u00f0 var eftir umfj\u00f6llun um stofnun hennar og annarra \u00edslenskra vatnsveitna. \u00dear sem \u00e9g \u00e1tti fyrirlestur um efni\u00f0 sl\u00f3 \u00e9g til og \u00e6tla\u00f0i bara a\u00f0 krukka l\u00edtilsh\u00e1ttar \u00ed honum.<\/p>\n<p>\u00deegar \u00e1 h\u00f3lminn var komi\u00f0, fannst m\u00e9r ekki ganga a\u00f0 endurvinna gamla efni\u00f0 (\u00fea\u00f0 er einhvern veginn alltaf \u00feannig) og s\u00ed\u00f0ustu n\u00e6tur var\u00f0 alveg n\u00fdtt erindi til.<\/p>\n<p>\u00c9g lag\u00f0i upp me\u00f0 a\u00f0 takast \u00e1 vi\u00f0 hina hef\u00f0bundnu s\u00f6gusko\u00f0un, sem er \u00e1 \u00fe\u00e1 lei\u00f0 a\u00f0 Reykv\u00edkingar hafi veri\u00f0 seinir til a\u00f0 f\u00e1 vatnsveitu. Samkv\u00e6mt \u00feessari t\u00falkun voru \u00edb\u00faar h\u00f6fu\u00f0sta\u00f0arins a\u00f0haldssamir og varf\u00e6rnir, en frams\u00fdnir og v\u00edsindalega \u00feenkjandi menn (l\u00e6knar og verkfr\u00e6\u00f0ingar) hafi \u00fe\u00f3 n\u00e1\u00f0 a\u00f0 tala um fyrir \u00feeim. \u00deannig hafi st\u00e6rsti \u00fer\u00f6skuldurinn \u00ed vegi framkv\u00e6mdarinnar veri\u00f0 hugarfarslegur.<\/p>\n<p>\u00deetta er \u00ed raun hin klass\u00edska s\u00f6gusko\u00f0un sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isbar\u00e1ttunnar, sem lifir g\u00f3\u00f0u l\u00edfi innan t\u00e6knis\u00f6gunnar &#8211; \u00f3\u00e1reitt &#8211; me\u00f0an sagnfr\u00e6\u00f0ingar hafa hj\u00f3la\u00f0 \u00ed hana \u00e1 \u00f6llum \u00f6\u00f0rum svi\u00f0um sagnfr\u00e6\u00f0innar. (\u00deetta sk\u00fdrist m.a. af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 eru n\u00e1nast engir sagnfr\u00e6\u00f0ingar \u00ed t\u00e6knis\u00f6gu h\u00e9r \u00e1 landi.) \u00dea\u00f0 sem styrkir \u00feessa s\u00f6gusko\u00f0un s\u00e9rstaklega \u00ed sessi er s\u00fa sta\u00f0reynd\/tilviljun a\u00f0 tilkoma magra st\u00f3rra t\u00e6knikerfa h\u00e9r \u00e1 landi f\u00e9ll saman vi\u00f0 stj\u00f3rnm\u00e1lalegar breytingar heimastj\u00f3rnarinnar. \u00dev\u00ed er ekki skr\u00edti\u00f0 \u00fe\u00f3tt margir freistist til a\u00f0 gr\u00edpa til \u201eanda aldam\u00f3tam\u00f3takynsl\u00f3\u00f0arinnar\u201c sem orsakask\u00fdringar.<\/p>\n<p>Eftir a\u00f0 hafa seti\u00f0 og g\u00f3nt \u00e1 t\u00f3man t\u00f6lvuskj\u00e1inn \u00ed marga klukkut\u00edma, \u00e1kva\u00f0 \u00e9g a\u00f0 byrja \u00e1 a\u00f0 lista upp \u00fe\u00e6r forsendur sem m\u00e9r s\u00fdndust a\u00f0 \u00feyrftu a\u00f0 vera fyrir hendi til a\u00f0 yfirf\u00e6rsla t\u00e6knikerfis fr\u00e1 fj\u00f6lmennu mi\u00f0l\u00e6gu samf\u00e9lagi til f\u00e1menns ja\u00f0arsamf\u00e9lags g\u00e6tu gengi\u00f0. Flj\u00f3tlega var \u00e9g kominn me\u00f0 fimm atri\u00f0i sem m\u00e9r s\u00fdnist geta gengi\u00f0 upp sem heildst\u00e6\u00f0 kenning fyrir \u00f6ll helstu t\u00e6knikerfi n\u00edtj\u00e1ndu aldar og a.m.k. fyrri hluta \u00feeirrar tuttugustu. &#8211; \u00c9g reikna me\u00f0 a\u00f0 hundra\u00f0 manns hafi sett fram keiml\u00edka lista, en \u00feetta er a.m.k. minn. (H\u00e9r v\u00e6ri sem sagt komin tesa \u00ed doktorsranns\u00f3kn ef \u00e9g v\u00e6ri ma\u00f0ur \u00ed sl\u00edkt \u00e6vint\u00fdri.)<\/p>\n<p>En atri\u00f0in m\u00edn fimm eru \u00ed stuttu m\u00e1li \u00e1 \u00feessa lei\u00f0:<\/p>\n<p><strong>I. St\u00f3ra fyrirmyndin<\/strong><\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er algengur en skiljanlegur misskilningur a\u00f0 t\u00e6knikerfi f\u00e6\u00f0ist sm\u00e1 og vaxi s\u00ed\u00f0an upp \u00ed a\u00f0 ver\u00f0a st\u00f3r. Hi\u00f0 r\u00e9tt er a\u00f0 \u00feau fara \u00ed \u00fever\u00f6fuga \u00e1tt: f\u00e6\u00f0ast st\u00f3r og sm\u00e6kka s\u00ed\u00f0an me\u00f0 aldrinum. \u00d6llum t\u00e6knikerfum er l\u00edfsnau\u00f0syn a\u00f0 hafa st\u00f3ru fyrirmyndina sem vekur umtal og a\u00f0d\u00e1un um v\u00ed\u00f0a ver\u00f6ld (Perlustr\u00e6tisst\u00f6\u00f0 Edisons; ne\u00f0anjar\u00f0arj\u00e1rnbrautir Lund\u00fana, heimss\u00fdningar \u00ed Par\u00eds og Chicago).<\/p>\n<p><strong>II. Leikf\u00f6ng r\u00edkra karla<\/strong><\/p>\n<p>Flj\u00f3tlega eftir a\u00f0 einst\u00f6k t\u00e6knikerfi st\u00f3rborganna eru or\u00f0in \u00fej\u00f3\u00f0kunn, ver\u00f0a \u00feau a\u00f0 t\u00e1knmyndum f\u00e1gunar, heimsborgarah\u00e1ttar, au\u00f0leg\u00f0ar og t\u00edsku. \u00de\u00e1 munu au\u00f0menn utan borganna vilja fr\u00e1 brot af glam\u00farnum og l\u00e1ta \u00fatb\u00faa m\u00edneat\u00far \u00fatg\u00e1fur fyrir sj\u00e1lfa sig. Kosturinn vi\u00f0 leikf\u00f6ng og st\u00f6\u00f0ut\u00e1kn er a\u00f0 \u00feau \u00feurfa ekki a\u00f0 vera hagkv\u00e6m e\u00f0a ar\u00f0b\u00e6r en skilja eftir f\u00e6rni og \u00feekkingu.<\/p>\n<p><strong>III. T\u00e6knikerfi\u00f0 laga\u00f0 a\u00f0 minni samf\u00e9l\u00f6gum<\/strong><\/p>\n<p>\u00cd upphafi eru t\u00e6knikerfin bara hugsu\u00f0 fyrir ver\u00f0m\u00e6tustu k\u00fannana \u00e1 d\u00fdrustu og \u00fe\u00e9ttb\u00fdlustu st\u00f6\u00f0unum. \u00deegar s\u00e1 marka\u00f0ur telst metta\u00f0ur, \u00fearf a\u00f0 \u00fer\u00f3a t\u00e6knikerfi\u00f0 upp \u00e1 n\u00fdtt til a\u00f0 n\u00fdta megi \u00fea\u00f0 \u00ed afskekktari, efnaminni, strj\u00e1lb\u00fdlli og f\u00e1mennari bygg\u00f0um.<\/p>\n<p><strong>IV. Birgjar og verktakar fara \u00e1 kreik<\/strong><\/p>\n<p>Al\u00fej\u00f3\u00f0leg verktakafyrirt\u00e6ki og framlei\u00f0endur efnis og t\u00e6kjab\u00fana\u00f0ar skipta miklu m\u00e1li fyrir \u00fatbrei\u00f0slu t\u00e6knikerfa. \u00c1 t\u00edmum al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6\u00f0ingarinnar hinnar fyrri (1871-1914) var mikilv\u00e6gi\u00f0 extra-miki\u00f0 eins og \u00f3tal d\u00e6mi sanna.<\/p>\n<p><strong>V. Sta\u00f0bundin t\u00e6kni\u00feekking og sto\u00f0kerfi ver\u00f0a til<\/strong><\/p>\n<p>Einf\u00f6ld hausatalning \u00ed st\u00e9tt \u00edslenskra verkfr\u00e6\u00f0inga \u00e1 \u00e1runum \u00ed kringum 1900 segir s\u00edna s\u00f6gu um m\u00f6guleika t\u00e6kniuppt\u00f6ku \u00e1 \u00fdmsum svi\u00f0um. I\u00f0nn\u00e1mi\u00f0 komst ekki \u00ed fastar skor\u00f0ur fyrr en me\u00f0 I\u00f0nsk\u00f3lanum \u00ed Rv\u00edk 1904. Verslanir \u00e1 bor\u00f0 vi\u00f0 Helga Magn\u00fasson &amp; co. og J\u00f3n \u00deorl\u00e1ksson &amp; Nor\u00f0mann skiptu sk\u00f6pum.<\/p>\n<p>Ni\u00f0ursta\u00f0a m\u00edn var \u00fev\u00ed s\u00fa a\u00f0 var\u00f0andi vatnsveiturnar &#8211; \u00fe\u00e1 hafi \u00fe\u00e6r komi\u00f0 til s\u00f6gunnar \u00e1 n\u00e1kv\u00e6mlega \u00feeim t\u00edma sem \u00e6tla m\u00e1tti \u00fat fr\u00e1 \u00feessum fimm atri\u00f0um. Og \u00fea\u00f0 sem meira er: vi\u00f0 eigum a\u00f0 reyna a\u00f0 sk\u00fdra innlei\u00f0ingu allra helstu t\u00e6knikerfa \u00fat fr\u00e1 \u00feessum g\u00e1tlista.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er nokku\u00f0 \u00f6nnur n\u00e1lgun en hef\u00f0bundna \u00edslenska t\u00e6knis\u00f6guritunin kennir okkur. H\u00fan er nokkurn veginn \u00e1 \u00feessa lei\u00f0: <em>Einu sinni voru allir svangir\/sk\u00edtugir\/kaldir\/\u00feyrstir\/h\u00e6gfara (b\u00e6tist vi\u00f0 eftir \u00fe\u00f6rfum). \u00de\u00e1 kom hr. X og flutti \u00feings\u00e1lyktunartill\u00f6gu&#8230;<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Um daginn var \u00e9g be\u00f0inn um a\u00f0 halda erindi \u00e1 veitustj\u00f3rafundi Samorku, sem haldinn var s\u00ed\u00f0degis. Tilefni\u00f0 var 100 \u00e1ra afm\u00e6li Vatnsveitu Reykjav\u00edkur og \u00f3ska\u00f0 var eftir umfj\u00f6llun um stofnun hennar og annarra \u00edslenskra vatnsveitna. \u00dear sem \u00e9g \u00e1tti fyrirlestur um efni\u00f0 sl\u00f3 \u00e9g til og \u00e6tla\u00f0i bara a\u00f0 krukka l\u00edtilsh\u00e1ttar \u00ed honum. \u00deegar \u00e1 &hellip; <a href=\"https:\/\/truflun.net\/stefan\/2009\/12\/03\/um-ger%c3%b0-t%c3%a6knibyltinga\/\" class=\"more-link\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa: <span class=\"screen-reader-text\">Um ger\u00f0 t\u00e6knibyltinga<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-3484","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3484"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3484\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}