{"id":4118,"date":"2010-12-22T01:03:46","date_gmt":"2010-12-22T01:03:46","guid":{"rendered":"http:\/\/kaninka.net\/stefan\/?p=4118"},"modified":"2010-12-22T01:03:46","modified_gmt":"2010-12-22T01:03:46","slug":"utvarpi%c3%b0","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/2010\/12\/22\/utvarpi%c3%b0\/","title":{"rendered":"\u00datvarpi\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>R\u00edkis\u00fatvarpi\u00f0 \u00e1tti \u00e1ttat\u00edu \u00e1ra afm\u00e6li \u00ed g\u00e6r. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed d\u00e1l\u00edti\u00f0 \u00e1lkulegt a\u00f0 hafa kl\u00fa\u00f0ra\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 koma \u00feessari afm\u00e6liskve\u00f0ju inn \u00e1 s\u00ed\u00f0una fyrir mi\u00f0n\u00e6tti\u00f0, en \u00e9g l\u00e9t plata mig \u00ed a\u00f0 skrifa pistil um Steingr\u00edm J\u00f3nsson rafmagnsstj\u00f3ra og hann \u00feurfti a\u00f0 hafa forgang.<\/p>\n<p>\u00datvarpi\u00f0 tengist fj\u00f6lskyldus\u00f6gu minni beint. Langafi, Kristj\u00e1n Bergsson (sem d\u00f3 l\u00f6ngu \u00e1\u00f0ur en \u00e9g f\u00e6ddist og var kunnastur sem forseti Fiskif\u00e9lags \u00cdslands) var \u00ed stj\u00f3rn fyrsta \u00fatvarpsrekstrarf\u00e9lagsins \u00e1 \u00cdslandi. \u00dea\u00f0 var H.f. \u00datvarp sem starfa\u00f0i \u00ed Reykjav\u00edk \u00e1 seinni hluta \u00feri\u00f0ja \u00e1ratugarins.<\/p>\n<p>F\u00e9lagi\u00f0 f\u00e9kk leyfi me\u00f0 l\u00f6gum fr\u00e1 Al\u00feingi til a\u00f0 halda \u00fati einkarekinni \u00fatvarpsst\u00f6\u00f0, en verkefni\u00f0 var andvana f\u00e6tt \u00fev\u00ed a\u00f0 rekstrar\u00e1\u00e6tlunin ger\u00f0i r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 f\u00e9lagi\u00f0 fengi einkaleyfi \u00e1 s\u00f6lu vi\u00f0t\u00e6kja, til vi\u00f0b\u00f3tar vi\u00f0 h\u00f3flegt afnotagjald. \u00deegar einkaleyfi\u00f0 \u00e1 t\u00e6kjainnflutningnum var teki\u00f0 \u00fat \u00far l\u00f6gunum var d\u00e6mi\u00f0 or\u00f0i\u00f0 vonlaust. St\u00f6\u00f0in f\u00f3r samt \u00ed lofti\u00f0 og \u00ferauka\u00f0i \u00ed tv\u00f6 \u00e1r e\u00f0a \u00fear um bil me\u00f0 slitr\u00f3ttum \u00fatsendingum.<\/p>\n<p>M\u00f6gulega hef\u00f0i \u00fatvarpssagan \u00fer\u00f3ast me\u00f0 \u00f6\u00f0rum h\u00e6tti ef H.f. \u00datvarp hef\u00f0i ekki fari\u00f0 l\u00f3\u00f0beint \u00e1 hausinn. \u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 fremur \u00f3l\u00edklegt. R\u00edkiseinokun \u00e1 \u00farvarpsrekstri m\u00e1tti heita nomi\u00f0 \u00ed Evr\u00f3pu \u00e1 \u00feessum \u00e1rum.<\/p>\n<p>En mikilv\u00e6gi H.f. \u00datvarps fyrir \u00fatvarpss\u00f6guna var \u00f3tv\u00edr\u00e6tt. \u00deegar R\u00edkis\u00fatvarpi\u00f0 h\u00f3f starfsemi s\u00edna, m\u00e1tti allnokkur hluti landsmanna teljast sj\u00f3a\u00f0ir hlustendur. Reyndar voru nokkrir tugir \u00fatvarpsvi\u00f0t\u00e6kja h\u00e9r \u00e1 landi \u00e1\u00f0ur en hlutaf\u00e9lagi\u00f0 h\u00f3f \u00fatsendingar s\u00ednar \u2013 f\u00f3lk keypti t\u00e6ki til a\u00f0 hlusta \u00e1 erlendar sendingar sem var h\u00e6gt a\u00f0 n\u00e1 \u00ed fur\u00f0umiklum g\u00e6\u00f0um.<\/p>\n<p>Forsprakki hlutaf\u00e9lagsins var Ott\u00f3 B. Arnar. Hann var s\u00edmama\u00f0ur. S\u00fa sta\u00f0reynd \u00e1 raunar ekki a\u00f0 koma \u00e1 \u00f3vart. \u00datvarpi\u00f0 er t\u00e6knikerfi sem \u00f3x \u00fat \u00far s\u00edmanum. Margt bendir til \u00feess a\u00f0 upphafsmenn s\u00edmat\u00e6kninnar \u00e1 bor\u00f0 Alexander Graham Bell hafi ekki endileg s\u00e9\u00f0 svo sk\u00f6rp skil \u00e1 milli notkunar s\u00edmat\u00e6kninnar til beinna samskipta tveggja a\u00f0ila annars vegar en fj\u00f6lmi\u00f0lunar hins vegar.<\/p>\n<p>Um daginn f\u00e9kk \u00e9g n\u00fdjasta eintaki\u00f0 af upp\u00e1haldst\u00edmaritinu m\u00ednu. \u00dea\u00f0 er t\u00e6knis\u00f6gurit sem heitir Technology &amp; Culture, kemur \u00fat fj\u00f3rum sinnum \u00e1 \u00e1ri og kostar ekki miki\u00f0. (Allir a\u00f0 gerast \u00e1skrifendur.)<\/p>\n<p>Fyrsta st\u00f3ra greinin \u00ed n\u00fdjasta heftinu er um forvera \u00fatvarpsins: fj\u00f6lmi\u00f0lun \u00ed gegnum s\u00edma. \u00cd nokkrum l\u00f6ndum, einkum \u00ed Ungverjalandi og \u00e1 \u00cdtal\u00edu, voru fyrstu \u201clj\u00f3svakami\u00f0larnir\u201d (ef svo m\u00e1 segja) settir upp undir lok n\u00edtj\u00e1ndu aldar og \u00ed byrjun \u00feeirrar tuttugustu fyrir tilstilli s\u00edmkerfa. F\u00f3lk gat einfaldlega gerst \u00e1skrifendur a\u00f0 s\u00edma\u00fej\u00f3nustu sem bau\u00f0 upp \u00e1 hvers kyns \u00fatsendingar: fr\u00e9ttalestur, leikrit, t\u00f3nlistarflutningur, tungum\u00e1lakennsla, barnas\u00f6gur, \u00ed\u00fer\u00f3ttal\u00fdsingar\u2026 allt sem minnir \u00e1 hef\u00f0bundinn \u00fatvarpsrekstur.<\/p>\n<p>\u00ddmsar mikilv\u00e6gar uppfinningar s\u00edmkerfanna komu fram til a\u00f0 \u00fej\u00f3nusta \u00feessa starfsemi. Til a\u00f0 f\u00f3lk g\u00e6ti hangi\u00f0 vi\u00f0 t\u00f3li\u00f0 um lengri t\u00edma og noti\u00f0 dagskr\u00e1r var t.d. mikilv\u00e6gt a\u00f0 bj\u00f3\u00f0a upp \u00e1 hreyfanleg s\u00edmt\u00e6ki, handfrj\u00e1lsan b\u00fana\u00f0 o.\u00fe.h.<\/p>\n<p>Reyndar var upplifun \u00feeirra sem n\u00fdttu s\u00e9r \u00feessa \u00fej\u00f3nustu ekki svo \u00fdkja fr\u00e1brug\u00f0in hinna sem hlustu\u00f0u \u00e1 fyrstu \u00fatvarpssendingarnar \u2013 \u00fev\u00ed framan af \u00feri\u00f0ja \u00e1ratugnum var h\u00e1talarinn ekki kominn fram og \u00fev\u00ed gat a\u00f0eins einn hlustandi nota\u00f0 hvert vi\u00f0t\u00e6ki me\u00f0 a\u00f0sto\u00f0 heyrnart\u00f3la.<\/p>\n<p>S\u00edmkerfis-\u00fatv\u00f6rpin reyndust \u00ed sumum tilvikum kl\u00f3kari \u00ed a\u00f0 huga a\u00f0 mikilv\u00e6gi innihalds \u00ed dagskr\u00e1rger\u00f0, me\u00f0an fyrstu \u00fatvarpsst\u00f6\u00f0varnar einbl\u00edndu \u00e1 t\u00e6kni og t\u00e6kjab\u00fana\u00f0. \u00deannig lif\u00f0u \u00edt\u00f6lsku s\u00edmast\u00f6\u00f0varnar \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 hafa tryggt s\u00e9r \u00fatsendingarr\u00e9ttinn fr\u00e1 \u00f6llum vins\u00e6lustu og bestu leikh\u00fasunum. Dagskr\u00e1rger\u00f0in var einfaldlega \u00e1 h\u00e6rra plani \u00fear.<\/p>\n<p>Gaman v\u00e6ri a\u00f0 vita hvort einhverjar samsvaranir v\u00e6ru til h\u00e9r \u00e1 landi \u2013 \u00fear sem menn hef\u00f0u e.t.v. nota\u00f0 tals\u00edmakerfin sem vettvang fyrir einhverskonar fj\u00f6lmi\u00f0lum fyrir t\u00edma \u00fatvarps. (Reyndar m\u00e1 segja a\u00f0 s\u00e1 gamli, g\u00f3\u00f0i si\u00f0ur a\u00f0 \u201eliggja \u00e1 l\u00ednunni\u201c s\u00e9 frumst\u00e6\u00f0 tilraun til fj\u00f6lmi\u00f0lunar \u2013 en \u00e9g er n\u00fa a\u00f0 hugsa um eitthva\u00f0 a\u00f0eins formlegra.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>R\u00edkis\u00fatvarpi\u00f0 \u00e1tti \u00e1ttat\u00edu \u00e1ra afm\u00e6li \u00ed g\u00e6r. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed d\u00e1l\u00edti\u00f0 \u00e1lkulegt a\u00f0 hafa kl\u00fa\u00f0ra\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 koma \u00feessari afm\u00e6liskve\u00f0ju inn \u00e1 s\u00ed\u00f0una fyrir mi\u00f0n\u00e6tti\u00f0, en \u00e9g l\u00e9t plata mig \u00ed a\u00f0 skrifa pistil um Steingr\u00edm J\u00f3nsson rafmagnsstj\u00f3ra og hann \u00feurfti a\u00f0 hafa forgang. \u00datvarpi\u00f0 tengist fj\u00f6lskyldus\u00f6gu minni beint. Langafi, Kristj\u00e1n Bergsson (sem d\u00f3 l\u00f6ngu &hellip; <a href=\"https:\/\/truflun.net\/stefan\/2010\/12\/22\/utvarpi%c3%b0\/\" class=\"more-link\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa: <span class=\"screen-reader-text\">\u00datvarpi\u00f0<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-4118","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4118","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4118"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4118\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4118"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4118"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truflun.net\/stefan\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4118"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}