Níu ára írsk stúlka af barnmörgu heimili er send úr sveit út í aðra sveit.
Það er óneitanlega skrýtið að horfa á mynd um unga stúlku sem fer út í sveit eftir þá umfjöllun um íslensk fósturheimili. An Cailín Ciúin er samt aðeins öðruvísi enda um frændfólk að ræða.
Myndin er nær eingöngu á írsku. Það eru einstaka persónur sem tjá sig á ensku og aðeins fleiri sem sletta stöku ensku orði.
An Cailín Ciúin er falleg og einföld mynd um gildi þess að koma vel fram við börn.
Óli gefur ★★★★⯪👍👍
Hvað gerist ef góðir menn loka augunum?
Ef þú sest niður og horfir á írska mynd sem gerist á tuttugustu öldinni er ekki alltaf auðvelt að giska nákvæmlega hvaða áratug um sé að ræða. Í Small Things Like These kom stærsta vísbendingin í formi dægurlags. Síðan leikur myndin sér líka að þessu tímaleysi.
Cillian Murphy og Emily Watson leika aðalhlutverkin í Small Things Like These sem byggir á samnefndri bók. Aðalpersónan er fjölskyldufaðir í litlum bæ í suðausturhluta Írlands. Áskorun hans er að sætta fortíð sína og samtíð.
Það má alveg segja að Small Things Like These kallist á við hryllingsmyndina Fréwaka. Eða, öllu heldur, myndirnar sína báðar hvað það er sem írskt kvikmyndagerðarfólk telur mikilvægast að fást við í dag.
Small Things Like These gerir hlutina auðvitað allt öðruvísi. Hún er eins og aðalpersónan. Hæglát og lætur ekki mikið yfir sér en undir niðri ólgar sama reiði og í Fréwaka.
Ben Affleck og Matt Damon eru meðal framleiðenda Small Things Like These.
Óli gefur ★★★★⯪👍👍.
Tónlistarmaðurinn Moby var nýlega að tjá sig um Kinks-lagið Lola. Hans túlkun er að það sé transfóbískt. Ég er ekki alveg sammála.
Það flækir málið töluvert að á þessum tíma hafði fólk ákaflega takmarkað orðfæri þegar það vildi tjá sig um þessi málefni. Það getur því verið erfitt að sjá hvort eitthvað hafi verið 1) meint á særandi hátt, 2) óvart særandi, 3) hlutlaust orðalag eða 4) kærleiksríkt.
Það getur vissulega verið stuðandi að hlusta á Lola með nútímaeyrum. Orðalagið virkar meiðandi. Allavega ef við erum á því að hér sé fjallað um manneskju sem skilgreinir sig sem konu. Sú túlkun er ekki sjálfgefin.
Í bókinni God Save The Kinks fjallar höfundurinn Rob Jovanovic um grein í Record Mirror frá 1970 og segir:
Ray [Davies] was questioned about whether Lola was a man or a woman, but he avoided giving a straight answer, concluding with ‘It really doesn’t matter what sex Lola is, I think she’s alright.’
Það er áhugavert að Ray kom sér undan því að nota hefðbundnar skilgreiningar á kyni. Í nútímanum erum við líka í þeirri hættu að hengja okkur í einfaldar skilgreiningar. Er Lola trans eða ekki? Hún gæti verið það. Lola gæti líka skilgreint sig sem samkynhneigðann karlmann sem stundum bregður sér í gervi konu. Kannski var Lola kynsegin? Möguleikarnir eru ótalmargir.
Þetta minnir auðvitað líka á lag Lou Reed Walk on the Wild Side. Í þeim texta er fjallað um fimm manneskjur. Þó við vitum nákvæmlega hvaða manneskjur er verið að fjalla um þá vitum samt ekki nákvæmlega þær hefðu skilgreint sig. Þeim skorti orðin sem við eigum núna.
Við gætum tekið línurnar sem fjalla um Holly sem rangkynjun en í mínum huga er þetta saga af því að koma út úr skápnum. Það mætti jafnvel kalla þetta endurfæðingu.
Holly came from Miami, F.L.A.
Hitch-hiked her way across the U.S.A.
Plucked her eyebrows on the way
Shaved her legs and then he was a she
Af þeim sem fjallað er um í Walk on the Wild Side vitum við mest um Holly Woodlawn. Henni er rétt lýst sem trans konu en hún notaði greinilega stundum orðalag um sjálfa sig sem ég myndi ekki nota um hana.
Annars er önnur tenging milli Walk on the Wild Side og Lola. Fólk hefur komið fram með þá tilgátu að Lola sé Candy Darling, trans kona sem Ray Davies hitti á sínum tíma. Það er sú Candy sem Lou Reed söng um. Samkvæmt Ray er þetta samt ekki raunin.
Hvorugt þessara laga er fullkomið og ekki höfundarnir heldur. Þau er þó heimild um að samfélögin sem þessir menn hrærðust í endurspegla ekki þá ímynduðu fortíð sem oft er talað um þar sem „karlmenn voru karlmenn og konur voru konur“ og engum hefði dottið í hug að flækja málin. Sú fortíð var aldrei til.
Umræðan um Lola hefur þó ljóstrað upp þeim óvæntu upplýsingum að bræðurnir Ray og Dave Davies tala stundum saman. Það er allavega jákvætt.
Annars má alltaf taka fram að ef það sem ég segi um trans fólk stangast á við það sem trans fólk segir sjálft eru allar líkur á að ég hafi rangt fyrir mér.
Þrátt fyrir erfið persónuleg mál gerist kona heimahjálp í dreifbýli þar sem írska er ráðandi tungumál (Gaeltacht).
Hey, ég lærði þjóðfræði á Írlandi og hef áhuga á írskri sögu og menningu. Gæti verið að ég heillist af hryllingsmynd sem byggir á öllu þessu? Ekki nema það sé vel gert og það er vel gert í Fréwaka (orðið þýðir víst rætur á írsku).
Það hjálpar örugglega að þekkja írska menningu til að skilja hvað er á seyði en ég efast um að það sé nauðsynlegt til að kunna að meta Fréwaka. Það er samt ágætt að rifja upp fyrir áhorfið hve þrúgandi áhrif kaþólsku kirkjunnar voru á Írland tuttugustu aldarinnar, sérstaklega fyrir konur.
Fréwaka er eftir Aislinn Clarke. Aðalhlutverkin eru í höndum Clare Monnelly (Moone Boy) og Bríd Ní Neachtain (Banshees of Inisherin).
Mig langar að segja meira en mér þætti betra að fólk leyfði myndina að koma sér á óvart.
Í Fréwaka sjást annars hefðbundnir Músarindilsdagsbúningar. Á annan í jólum var víst hefð að veiða smáfuglinn.¹ Það var bannað alla aðra daga en það var mjög táknrænt að veiða einn akkúrat þennan dag. Það er ekki alveg ljóst hvað þetta átti að tákna en þarf allt táknrænt að tákna eitthvað?
Ég man ekki eftir að hafa lifað mig jafn innilega inn í hryllingsmynd og Fréwaka. Andrúmsloftið var algjörlega yfirþyrmandi. Frábær.
Óli gefur ★★★★★👍👍.
¹ Músarindill er víst vísindalega séð Troglodytes troglodytes.
Á níunda áratugnum var eftirspurn eftir myndbandsspólum slík að nokkur framleiðslufyrirtæki (s.s. Cannon) dældu út efni. Sumt átti viðkomu í bíóhúsum en annað fór beint á leigurnar.
Í gegnum þessar ódýru myndir urðu til minniháttar stjörnur. Ein af þeim var Chuck Norris. Hann virtist leika aðalhlutverkið í cirka þremur myndum sem voru sífellt endurgerðar með mismunandi nöfnum. Samkvæmt kunnugum þá er víst hægt að leysa flest vandamál með hringsparki.
Það getur varla verið að ég hafi komist hjá því að sjá neina þeirra. Ég sá nefnilega töluvert af drasli en ég man ekki eftir einni einustu. Eina áhorfið sem ég hef skráð á mynd með Chuck Norris skv. Letterboxd er DodgeBall og ég var búinn að gleyma að hann væri þar. Líklega sá ég einhverja þætti af Walker: Texas Ranger en það vissu allir að þetta væri fjöldaframleitt drasl.
Hillan sem innihélt myndir með Chuck Norris og öðrum álíka leikurum á myndbandaleigum var eitthvað til að forðast. Það var til fólk sem fílaði þær en flestir komust yfir það tímabil í lífi sínu og/eða nálguðust þær með meiri húmor en aðdáun.
Á einhverjum tímapunkti virðist Chuck Norris hafa haldið því fram að hann væri sexfaldur heimsmeistari í karate. Þegar á leið fór fólk að setja spurningarmerki við þessa staðhæfingu. Hún er nefnilega augljóslega ósönn. Það undirstrikar líka punktinn minn. Fólk tók Chuck Norris ekki alvarlega. Ástæðan fyrir því að hann var yfirhöfuð í DodgeBall er að hann var brandari.
Sem leiðir okkur að „staðreyndum um Chuck Norris„. Þetta eru brandarar sem náðu líklega hápunkti sínum í kringum 2006. Formúlan var að koma með fáránlegustu mögulegu staðhæfingu um ofurkarlmennsku og yfirfæra hana á hallærislegustu hasarmyndastjörnu níunda áratugarins.
Þetta var angi af sömu menningu og færði okkur rikkrólið þar sem fólk var platað til að smella á hlekk tónlistarmyndbandið Never Gonna Give You Up með Rick Astley.
Þegar á leið áttaði ég mig á að fólk var farið að taka þessa brandara alvarlega. Það hélt að forsendan væri sú að Chuck Norris væri í raun aðdáunarverður harðjaxl. Aðallega var þetta yngra fólk sem hafði ekki lifað og hrærst í myndbandaleigumenningu níunda áratugarins.
Þegar hann lést sá ég fljótlega endurteknar hlægilegar staðhæfingar um að Chuck Norris hefði raunverulega verið sexfaldur heimsmeistari í karate. Því miður er erfiðara að afsanna slíkt en sanna. Ég reyndi samt.
Það er margt óljóst í þessu en mér sýnist að Chuck Norris hafi sigrað árið 1968 og/eða 1969 í móti sem kallaðist Long Beach International Karate Championships. Sumsé alþjóðlegt mót frekar en heimsmeistaramót. Keppendur hafa þó væntanlega ekki komið víðsvegar að því þarna var um að ræða aðra tegund af karate en er víst algengust í Asíu (karate er víst vinsæl í sumum löndum þar). Frá árinu 1970 hefur aftur á móti verið til alvöru heimsmeistarakeppni í karate sem Norris virðist aldrei hafa sigrað.
Það hljómar ekki hættulega að gera hetju úr afdönkuðum hasaramyndaleikara en Chuck Norris nýtti sér athyglina til að tala fyrir hugðarefnum sínum. Hann var öfgahægrisinnaður vísindaafneitari sem vildi helst að Bandaríkin væru duglegri að drepa fólk.
Rick Astley virðist aftur á mót vera fínn gaur og Never Gonna Give You Up er ágætis popplag sem mátti alveg við framhaldslífi.
Rokkstjarna í tilvistarkreppu reynir að átta sig á sjálfum sér og eigin lífi.
Ég er í raun ekki mjög stór aðdáandi Pink Floyd. Ég er hrifnastur af Wish You Were Here og nokkrum lögum af The Wall. Í raun bjóst ég ekki við að heillast af Pink Floyd – The Wall. Annars hefði ég líklega séð hana miklu fyrr.
Aðalhlutverk Pink Floyd – The Wall er í höndum Bob Geldolf. Persóna hans heitir Pink Floyd sem er vísun í texta Have a Cigar (eða atviksins sem texti lagsins fjallar um). Rúmum fjörutíu árum seinna er líklega erfitt að skilja hve undarlegt þetta leikaravel var. Bob Geldof var pönkari og pönkarar voru ekki sérstaklega hrifnir af framúrstefnulegu rokki hljómsveita eins og Pink Floyd.
Frægasti leikari Pink Floyd – The Wall er Bob Hoskins sem leikur umboðsmanninn. Christine Hargreaves sem leikur mömmuna var þó mögulega frægari í heimalandinu því hún var víst í Krýningarstræti. Persóna Joanne Whalley (seinna bandstrik Kilmer og enn seinna ekki lengur bandstrik Kilmer) er svo lítilvægt að hún fær ekki einu sinni nafn heldur er bara ein af fjórum „Groupies“.
Pink Floyd – The Wall virkar ákaflega sjálfsævisöguleg. Það er ekki alveg jafn augljóst á plötunni sjálfri þó margir textar gefi það til kynna. Það er allavega erfitt að hlusta á Mother og velta ekki fyrir sér hvernig sambandi höfundarsins við móður sína var háttað.
Mamma’s gonna make all of your nightmares come true
Mamma’s gonna put all of her fears into you
Höfundur textans og handrits Pink Floyd – The Wall er Roger Waters. Bakgrunnur hans minnir óneitanlega á aðalpersónuna. Það er líka þannig að þó rokkstjarnan sé kölluð Pink heyrði ég hann örugglega nokkrum sinnum nefndan Roger.
Þó Waters sé augljósa fyrirmyndin má líka sjá Pink sem vísun í stofnanda Pink Floyd sem heimurinn þekkti sem Syd Barrett en var alltaf Roger heima hjá sér. Það er líka auðvelt að sjá tengslin milli aðalpersónunnar og frægu ljósmyndarinnar af því þegar Barrett birtist í Abbey Road þar sem fyrrverandi félagar hans voru að taka upp Wish You Were Here. Á þeirri mynd sést að hann hefur rakað af sér hár og augabrúnir.
Þó held ég að aðalpersónan sé meira og minna Waters sjálfur og að vísanirnar í Barrett tákni frekar ótta hans við að enda jafn firrtur og gamli félagi hans var á þeim tímapunkti. Veggurinn sjálfur táknar margt en aðallega firringuna, það að vera úr tengslum við allt og alla.
Pink Floyd – The Wall er bæði leikin og teiknuð. Alan Parker er leikstjóri myndarinnar en Gerald Scarfe sá um teiknimyndahluta hennar (sem minnir á köflum á Wizards eftir Ralph Bakshi). Helsta afrek myndarinnar er að þó hlutarnir séu ákaflega ólíkir þá er hún ekki sundurlaus heldur myndar sterka heild.
Mín upplifun af Pink Floyd – The Wall er að þarna hafi listamaðurinn verið að bera sál sína. Myndin sem við fáum af honum er ekki beinlínis falleg en hún virðist vera heiðarleg. Það er auðvitað allt önnur spurning hve mikinn sannleik er raunverulega að finna þarna.
Pink Floyd – The Wall er besta útgáfan af því sem ég ímyndaði mér að hún gæti verið. Hún er að mörgu leyti frumúrstefnulegt, progg, rokk í kvikmyndaformi. Miðað við hve mishrifið fólk er af slíkri tónlist er ekki skrýtið að myndin veki blendin viðbrögð.
Maltin gefur ★★⯪☆.
Ebert gefur ★★★★.
Óli gefur ★★★★⯪👍👍.
Lögga í Hong Kong skýtur fyrst og skýtur svo aftur og aftur.
Það er skammarlegt að ég hafði ekki séð neinar myndir John Woo nema tvær af þeim bandarísku, sumsé Broken Arrow og Mission Imposssible 2. Það var ekki gott aðgengi að Hong Kong hasarmyndum á Akureyri.
Hard Boiled er almennt ótrúlega heimskuleg mynd. Það er ekki minnsta vit í neinu. Hasarinn er aftur á móti svo góður og fyndinn að mér varð alveg sama.
Chow Yun-fat og Tony Leung leika aðalhlutverkin en Philip Kwok er sérstaklega eftirminnilegur sem „Mad Dog“. John Woo leikur barþjón sem er fyrrverandi lögga og vinur aðalpersónunnar.
Ég þykist sjá smá áhrif frá Miami Vice á Hard Boiled. Hún minnti mig líka töluvert á þættina Hunter um samnefnda löggu sem endaði yfirleitt á að drepa glæpamennina í stað þess að handtaka þá. Þetta var svo yfirgengilegt að einn þátt snerist alveg sérstaklega um að Hunter leyfði einum óþokka að lifa.
Það hefði kannski mátt skera fimmtán mínútur af Hard Boiled.
Óli gefur ★★★★☆👍👍
Austurískur maður byrjar að tapa sjálfum sér vegna þess að hann eyðir dögum sínum í að leigja sig út.
Pfau: Bin ich echt? er á svipuðum slóðum og Rental Family. Munurinn er að þessi keyrir á húmor en hin á tilfinningum. Það mætti alveg spyrja hvort ég væri hrifnari af þessari ef ég hefði séð hana á undan. Allavega fínasta fyndnimynd.
Óli gefur ★★★★☆👍.
Um miðja síðustu öld lendir frekar pirrandi borðtennisspilari ýmsum í hremmingum sem eru oft honum sjálfum að kenna.
Hvernig er hægt að hafa söguhetju sem er ótrúlega fráhrindandi í tvo og hálfan klukkutíma án þess að áhorfendur séu farnir að hatast við hann og myndina sjálfa? Mögulega hjálpar að hafa Timothée Chalamet í hlutverkinu? Svo er mikilvægt að þó Marty sé óþolandi þá er oft traðkað á honum.
Fólk segir margt að Timothée Chalamet hafi tapað Óskarsverðlaununum sem besti leikari af því að hann vildi vinna. Hann virðist ekki skilja að fólk vill helst verðlauna þann leiksigur að þykjast ekki vilja vinna.
Tónlistarvalið í Marty Supreme er óvenjulegt en skemmtilegt.
Óli gefur ★★★★⯪👍👍
Missir ómissandi manns umturnar daglegu lífi í bæversku þorpi á átjándu öld.
Ég veit ekki. Werner Herzog á að hafa dáleitt leikara Herz aus glas í von um … eitthvað. Kannski tókst honum það. Allavega er þetta undarleg mynd. Svo er það líka að fólk virðist oft ekki átta sig á að leikstjórinn er viljandi fyndinn. Ég er samt ekki alveg viss um hvenær það er óvart en ég hló reglulega.
Glerblástursatriðin eru sérstaklega flott.
Óli gefur ★★★⯪☆👍 en á mjög óræðan hátt.
Ungur lærdómsmaður á tímum Elísabetar I reynir að finna útrás fyrir sköpunarþörf sína og við fylgjumst með vanræktu fjölskyldu hans.
Ég bjóst einhvern veginn við Anne Hathaway en Jessie Buckley leikur hér Agnes(i) sem giftist William Shakespeare (Paul Mescal). Eiginkonan fær jákvæðari meðferð í Hamnet en oft áður þó ég sé ekki sannfærður um að það hefði verið henni að skapi.
Hamnet er ekki sögulega nákvæm mynd. Það hjálpar ekki heldur rosalega að þekkja þekkja söguna af Amlóða.
Lengst af er Hamnet voðalegt „meh“ en undir lokin er atriði sem réttlætir tilvist hennar. Ég get samt ekki sagt að myndinni hafi tekist að svara grundvallarspurningunni um tengsl Hamnet og Hamlet.
Óli gefur ★★★⯪☆👍
Maður einn á erfitt með að komast yfir fyrstu ástina og kemst að því ástinni fylgja ýmsar hættur.
Þar sem við stóðum fyrir utan bíósalinn komu foreldrar með tvær dætur sínar. Ég var svolítið hissa en aldurstakmarkið er víst bara sex ára þó flest lönd setji það hærra. Ég velti fyrir mér hvort foreldararnir hefðu séð There’s Something About Mary áður. Líklega var þetta áhugaverð reynsla fyrir fjölskylduna.
Farelly-bræðurnir slógu í gegn með Dumb and Dumber en Kingpin var álitin mislukkuð. Síðan kom There’s Something About Mary. Hún var hálfgerð sprengja þegar hún kom. Það að vera í troðfullum bíósal og bregðast við með öllum á sama tíma þegar, þið vitið, gerðist var magnað.
There’s Something About Mary hefur ekki enst sérstaklega vel. Núorðið finnst mér að fólk tali meira um Kingpin. Það eru mörg mjög fyndin atriði í myndinni. Þau eru bara eiginlega of fá til að standa undir heildinni. Það hefði örugglega mátt stytta hana frekar mikið.
Söguþráðurinn í There’s Something About Mary er þéttari en mætti halda. Við enduráhorf er hægt sjá hve þétt pússlin falla saman. Ekki að það skipti höfuðmáli.
Cameron Diaz fær ekki að gera sérstaklega mikið í myndinni. Hún er bara rosalega sæt og hefur sömu áhugamál og karlmenn sem þeim finnst ómótstæðilegt.
Ben Stiller er fínn. Christ Elliott er eins og hann er gjarnan. Matt Dillon er ekki eins og hann er vanalega. Keith David á frábært innslag.
Maltin gefur ★★☆☆ (sjálfum sér líkur)
Óli gefur ★★★⯪☆👍
Frægasti¹ þjófur í heimi þarf að takast á við sitt erfiðasta verkefni.
Wikipedia er með þennan þægilega lista yfir leikara sem hafa reynt við hlutverk ofurþjófsins Parker.
Lee Marvin (Point Blank)
Jim Brown (The Split)
Robert Duvall (The Outfit)
Peter Coyote (Slayground)
Mel Gibson (Payback)
Jason Statham (Parker)
Það sem ég hef heyrt frá aðdáendum bókaseríunnar er að enginn leikari eða kvikmynd hafi náð kjarna persónunnar Parker því í öllum tilfellum var hann fegraður á einhvern hátt.
Shane Black leikstýrir Play Dirty og skrifaði handritið. Mér sýnist hann hafa gengið langt í að gera aðalpersónuna eins andstyggilega og mögulegt er, fékk meira að segja Mark Wahlberg í hlutverkið.
Af öðrum leikurum má helst nefna Tony Shaloub, Dermot Mulroney, Keegan-Michael Key, LaKeith Stanfield og Rosa Salazar.
Málið er að það er næstum góð mynd falin inni í Play Dirty. Það er svo margt sem hefði verið hægt að hliðra til og gera betur. Aðallega kannski stytta. Kannski er málið samt að aðalpersónan er það ógeðfelld að ég verð bara næstum sjálfkrafa fráhverfur myndinni.
Óli gefur ★★⯪☆☆🫳
¹ Það er ákveðin þversögn í að vera bæði frægur og fær þjófur.
Hvað gæti farið úrskeiðis þegar þú opnar geymslufyrirtæki í fjalli sem var holað út til þess að geyma myrkraverk Bandaríkjahers?
Margt.
Cold Storage er nokkurn veginn það sem hún þykist vera. Létt poppkornsmynd með hryllingsívafi. Joe Keery (Stranger Things) er góður sem miðpunktur myndarinnar. Georgina Campbell (Barbarian) er samstarfskona hans. Vanessa Redgrave er viðskiptavinur. Liam Neeson og Lesley Manville vita hvað er á seyði.
Óli gefur ★★★☆☆👍.
Ung frönsk kona af alsýrskum uppruna reynir að þrífast í samfélagi sínu þó hún eigi erfitt með að finna sig í tilætluðu kynhlutverki.
Litla systirin er ein af þessum myndum sem ég vel bara út frá jákvæðri einkunn á Letterboxd. Ég fór án þess að vita nokkuð. Hún greip mig alveg frá upphafi. Í lokaatriðinu nær einföld gjöf að segja svo margt.
Óli gefur ★★★★⯪ 👍👍
Belgísk húsmóðir sinnir heimilinu, syninum og hjáverkum í um tvöhundruð mínútur.
Frá árinu 1952 hefur Sight & Sound birt lista yfir bestu myndir allra tíma. Þessir listar hafa mótað álit fólks á kvikmyndum. Lengst af var Citizen Kane á toppnum en árið 2012 skaust Vertigo efst.¹ Himinn og jörð skóku síðan árið 2022 þegar Jeanne Dielman, 23, quai du Commerce, 1080 Bruxelles fór á toppinn.
Það eru örugglega margar ástæður fyrir þessum umhleypingum. Það sem ég held að skipti mestu máli er að gagnrýnendum finnst núorðið skemmtilegast að benda áhorfendum á myndir sem það hefur ekki séð áður frekar en að hylla gömlu goðin. Ekki man ég eftir að hafa heyrt um Jeanne Dielman áður en ég sá hana á þessum lista.
Ég bjóst sumsé ekki við að ég myndi sjá bestu mynd allra tíma þegar ég fór á Jeanne Dielman á Svörtum sunnudögum í Bíó Paradís. Fólk mælir almennt með að sjá hana í bíó af því að heima við er of mikil freisting að kíkja á síma (þó sumir nú til dags haldi að það sé allt í lagi í bíó). Fókus er nauðsynleg til að njóta hennar.
Það sem er skrýtnast við Jeanne Dielman er að mér leiddist aldrei. Þetta er mynd þar sem kona snýr bakinu í myndavélina til að vaska upp í rauntíma. Af hverju fór ég ekki strax að geispa? Aðallega leið mér eins og við áhorfendur værum að gægjast.
Í Jeanne Dielman verða lítilvæg atriði að áhugaverðum gátum. Hvað kom fyrir kartöflurnar? Af hverju gerði hún þetta en ekki hitt. Bíó í hægferð.
Stóri leyndardómurinn er hins vegar hvað gerðist. Ég gat ekki fundið útúr því. Aftur á móti slysaðist ég til að fá skýringu leikstjórans sjálfs, hennar Chantal Akerman, í athugasemd „b.“ í Wikipediugreininni um Jeanne Dielman.
Það eina sem ég hef fram að færa sem er á mörkum hins vitræna er að mér líkaði við formin í Jeanne Dielman. Almennt er myndavélinni stillt upp þannig að umgjörðin er öll hornrétt. Þetta er meira og minna kassalaga. Það magnar um hreyfingarleysi myndavélarinnar.
Óli gefur ★★★★★👍👍🖖 en er ekki á því að þetta sé besta mynd allra tíma.
¹ Vertigo gekk í gegnum tímabil þar sem erfitt var að sjá hana og eftir að hún varð aftur aðgengileg byrjuðu allir að slefa yfir henni. Hún er ekki á toppnum yfir mínar uppáhalds Hitchcock myndir.
Unglingur á við tilfinningavanda að stríða og reynir að leysa gátur alheimsins.
Það var skemmtilegt að sjá aðra Gyllenhall-mynd svona fljótt eftir The Bride! Jake og Maggie leika einmitt systkini í Donnie Darko. Mary McDonnell er mamma þeirra. Drew Barrymore (einn framleiðandi myndarinnar) og Noah Wyle eru kennarar. Jena Malone er nýja stelpan í skólanum. Patrick Swayze er vel valinn í óvenjulegt hlutverk. Við fáum líka Seth Rogen í hlutverki sem sýnir að hans ferill hefði alveg getað leitt eitthvað allt annað.
Á nokkrum tímapunktum fann ég fyrir aldri mínum í bíósalnum. Þegar forsetaframbjóðandinn George H.W. Bush fór að tala um Panama og hve frábær Noriega væri hló ég innilega. Gunnsteinn sagði að ég hafi síðan verið algjörlega einn um að fatta þegar rithöfundinum Graham Greene var ruglað saman við nafna sinn leikarann.
Donnie Darko sveif framhjá mér líkt og flestum öðrum á sínum tíma. Fáar myndir sem voru frumsýndar í kringum 11. september 2011 græddu á því og það hjálpaði ekki að það er vísun í flugslys snemma í myndinni.
Ásgeir vinur var meðal þeirra fyrstu sem hreifst af Donnie Darko og mælti örugglega ítrekað með.¹ Hún endaði á áhorfslistanum mínum en líklega beið hún því ég mundi aldrei hvort hann hefði verið að tala um Darko eða Brasco.
Það er eiginlega ekki séns að tala meira um Donnie Darko án þess að höskulda dálítið. Ef þið hafið ekki séð hana látið ykkur duga að vita að hún er gölluð en góð.
Þegar ég sá Donnie Darko loksins féll ég alveg fyrir henni. Lagavalið í endinum, útgáfa Michael Andrews og Gary Jules á Tears For Fears laginu Mad World, er einstaklega áhrifamikið.
Donnie Darko gerist árið 1988 og, ef mér yfirsést ekkert, eru öll dægurlögin í myndinni frá nýbylgjuhljómsveitum. Það er kannski sérstaklega viðeigandi að nota Love Will Tear Us Apart því það parast ákaflega vel við upprunalegu útgáfu Tear For Fears á Mad World. Sumsé það hvernig örvænting textans er falin með tónlist sem gefur til kynna miklu hressara innihald.
Donnie Darko hefur verið löstuð og lofuð eftir því sem liðið hefur verið á öldina. Það er jafnvel sagt að hún upphefji sjálfsmorð. Ég held ekki. Til dæmis verður ljóst við annað að áhorf að „lausn“ Donnie er ákaflega gölluð.
Patrick Swayze verður ekki afhjúpaður í nýrri tímalínu. Gretchen mun kannski lifa en hvað með mömmu hennar? Hefði ekki verið betra að fara einhverjar aðrar leiðir? Allavega reyna? Er ákvörðun hans byggð á ást eða ótta? Hann skilur allavega eftir veröld í óreiðu.
Ég er hrifinn af grunnhugmyndinni í Donnie Darko. Lúppan er vel heppnuð. Tilvistarspekin er óspennandi. En hún hittir í tilfinningarnar.
Maltin gefur ★★☆☆.
Óli gefur ★★★★☆👍👍
¹ Það hefur líklega glatt Ásgeir hvernig Donnie Darko kallast, óviljandi samkvæmt leikstjóranum Richard Kelly, á við Jimmy Stewart myndina Harvey (1950).
Andkommúnískur innflytjandi reynir við ameríska drauminn og ætlast síðan til þess að litli vinur hans komi honum úr klípu.
Af einhverri ástæðu hef ég aldrei séð upprunalegu Scarface þannig að ég get ekki borið myndirnar saman. Aftur á móti mundi ég sterkt eftir upphafstexta þessarar útgáfu þó ég sé nokkuð viss um að ég hafi aldrei séð hana áður.
Samkvæmt umræddum upphafstexta Scarface voru um 25 þúsund glæpamenn í hópi 125 þúsund kúbanskra flóttamanna sem Castro leyfði að að fara til Bandaríkjanna. Þetta virðast vera gríðarlegar ýkjur sem skýrast væntanlega bæði af ummælum Fidel sjálfs og fordómum Bandaríkjamanna. Hins vegar var margt flóttafólkið hinsegið og sérstaklega trans.
Handritshöfundur Scarface átti sjálfur í löngu persónulegu sambandi við eina aðalpersónu myndarinnar, þ.e.a.s. kókaín, og fylgdi greinilega möntrunni „skrifaðu það sem þú þekkir“. Það er freistandi að kenna Oliver Stone um ruglið í upphafstextanum enda er hann frægur fyrir að vera meðtækilegur fyrir samsæriskenningum.
Scarface er mjög síns tíma að því leyti að einstaklega fáir Kúbverjar sjást í myndinni.¹ Ángel Salazar og Steven Bauer² eru stóru undantekningarnar. Sama gildir um persónur sem eiga að vera frá Kólumbíu.
Það er sumsé óhóflegt magn af brúnku notað í Scarface á leikara sem almennt eru taldir hvítir. Flestir þessir leikarar eru af ítölskum ættum, Al Pacino (Tony Örfés), Mary Elizabeth Mastrantonio, F. Murray Abraham³ og Robert Loggia falla í þann flokk. Sá síðastnefndi er sérstaklega vandræðalegur í hlutverki Lopez.⁴
Umfram allt er þetta bara kjánalegt og gerir mér erfitt fyrir að taka þessar persónur alvarlega. Síðan er þetta væntanlega stór hluti af ástæðunni fyrir því að spænskumælandi persónur Scarface tala nær eingöngu ensku sín á milli. Hvaða máli skiptir það? Til dæmis að persónur sem eiga erfitt með að tjá sig á ensku ættu að vera mun málfærari á spænsku. Það hefur áhrif á hvernig við upplifum þær.
Al Pacino og De Palma voru víst báðir á móti því að Michelle Pfeiffer yrði fengin til að leika konuna sem Tony fellur fyrir. Það skilst kannski ef við höfum í huga að stærsta mynd hennar fram að þessu var Grease 2.⁵ Scarface gerði hana auðvitað fræga.
Í fyrsta atriðinu þar sem er bandaríska innflytendaeftirlitið er að yfirheyra Tony heyrði ég mjög kunnuglega rödd en kannaðist ekki við leikarann þegar hann birtist. Svo tók ég eftir sá leikari átti ekki röddina sem var notuð fyrir hann. Ég giskaði að á bak við tjöldin hefði þetta verið Jack Warren en þetta var víst Charles Durning. Síðan talar Dennis Franz víst líka fyrir annan leikara í atriðinu.
Richard Belzer kemur fram í hlutverki grínista (sem hann var). Ég tók alls ekki eftir c. 13 ára gömlum Brett Ratner (sem leikstýrði Melania) svamlandi um í bakgrunni sundlaugaratriðis.
Saga Scarface er eldri en upprunalega myndin. Viðbæturnar eru Kúbverjar og kókaín vökvað með blóði og ofbeldi. Það gerir myndin í sjálfu sér ekki slæma en ég sé ekki snilldina.
Giorgio Moroder samdi, og flutti væntanlega, tónlistina í myndinni. Hann samdi líka flest lögin en orti hvorki textana né söng. Mér líkar almennt við Moroder en hérna fannst mér tónlistin oft vera aðeins of nákvæm endurspeglun þess sem var að gerast á tjaldinu. Það má fara fínt í hlutina
Scarface er allt í lagi glæpamynd. Ef lokaatriðið hefði verið aðeins betur útfært væri ég hrifnari. Auðvitað eru margir aðdáendur myndarinnar sem heillast aðallega af því sem mér fannst óþarft. Ef Tony hefði ekki fengið þessa línu væru morðingjar og fólk sem tilbiður ofbeldi ekki jafn hrifið af honum og myndinni.
Maltin gefur ★⯪☆☆ og heillaðist ekki af blóði, ofbeldi, sögu, persónum eða lengd myndarinnar.
Óli gefur ★★★☆☆🫴
¹ Sérstök leit að kúbverskum leikurum hefði mögulega orðið til þess að Andy Garcia fengi hlutverk. Í staðinn fékk De Palma Garcia til að leika ítalska löggu í The Untouchables.
² Bauer, sem lék aðalvin Tony Montoya, var víst giftur Melanie Griffith. Ætli hann hafi ekki örugglega kynnt konuna sína fyrir leikstjóranum Brian De Palma og beri þar með örlitla sök á því ˚hvernig feril hennar sökk eftir að hún lék í Bonfire of the Vanities?
³ Forfeður F. Murray Abraham í föðurætt voru hins vegar kristnir Sýrlendingar.
⁴ Við vitum ekki hvaðan Lopez á að hafa verið en brúnkan og nafnið gefa til kynna rómönsku Ameríku.
⁵ Ég man mjög óljóst eftir Grease 2 en hef í seinni tíð heyrt marga tala vel um hana. Mögulega er það bara af því hve illa upprunalega Grease hefur elst.
Samkvæmt Letterboxd hef ég séð 57 myndir frá árinu 2025. Ég myndi telja öðruvísi.
Ég þyrfti að horfa á þær aftur til að vera viss um hvor sé betri en ég held að Companion hafi verið besta mynd ársins 2025 og að Dust Bunny fái annað sætið. Rental Family er nokkuð örugg í því þriðja.
Hérna er listi yfir þær myndir sem mér fannst standa uppúr í fyrra. Þið takið líklega eftir að ég hef ekki verið duglegur að skrifa undanfarið.
Álit mitt á Óskarsverðlaununum sést kannski best á því að ég hélt að þau yrðu viku seinna þannig að ég skrifaði ekkert fyrirfram. Ég hef fengið leið á giskleikjunum sem fara fram fyrir hverja afhendingu þannig að ég hefði hvort eð er sleppt því.
Ef ég ætti að setja þá mynd sem fékk Óskarinn sem besta mynd ársins 2025 á listanum hér að ofan myndi hann vera mikið lengri því hún er í þrítugasta og fimmta sæti hjá mér. One Battle After Another er Driving Miss Daisy þessa árs. Þetta er mynd sem þykist taka á málefnum en segir ekki neitt áhugavert. Af þeim kvikmyndum sem ég hef séð og voru tilnefndar var Bugonia best.
Þá var ég ekki hrifinn af því að Sean Penn var valinn besti leikari í aukahlutverki fyrir One Battle. Mig minnir að einhver hjá New Yorker hafi orðað það þannig að Sean Penn hefði í raun verið verðlaunaður fyrir mestan leik í aðalhlutverki. Það passar. Hann er ennþá í I am Sam pakkanum.
Mig grunar að ég hafi kannski verið of harður við Sinners þegar ég gaf henni bara þrjár og hálfa stjörnu. Ég vonaði allavega að hún yrði valin besta myndin frekar en One Battle.
Ég var glaður að Michael B. Jordan vann Dicaprio sem besti leikari í aðalhlutverki. Ég spyr samt fyrir hvort hlutverkið hann hafi fengið verðlaunin. Það gladdi mig auðvitað að Community-tónskáldið Ludwig Göranson hafi fengið sín þriðju Óskarsverðlaun fyrir Sinners. Verst að Ryan Coogler náði ekki verðlaunum sem besti leikstjóri af P.T. Anderson.
Þar sem ég elskaði Jessie Buckley í The Bride! get ég ekki verið ósáttur við að hún var valin besta leikkonan þó Hamnet hafi ekki verið stórkostleg mynd.
Amy Madigan var mjög fín í Weapons en þessi verðlaun voru meira fyrir feril hennar en það hlutverk.
Ég hef ekki séð KPop Demon Hunters en ég er voðalega feginn að andlaust innlegg Pixar vann ekki. Það virtist eitthvað vanta í Elio og seinna fékk ég skýringu. Hún átti að fjalla leynt og ljóst um hinsegin persónur en hugleysingjarnir hjá Disney fjarlægðu allt ljóst og ýmislegt leynt.
Norska myndin Tilfinningagildi hlaut verðlaunin sem besta alþjóðlega myndin. Ég er sáttur við það. O Agente Secreto hefði líka mátt vinna. Sirāt er meira áhugaverð en góð. Ég hef ekki séð Rödd Hind Rajab.
Ef ég ætti að raða þeim kvikmyndum sem voru tilnefndnar sem besta mynd ársins í 2025:
F1 hef ég ekki séð af einskæru áhugaleysi. Brúmmbrúmm kvikmyndir heilla mig almennt ekkert.
Frankenstein hefur fengið að mæta afgangi. Ég ætlaði að horfa á hana fyrir Óskarinn en misreiknaði mig eins og ég nefndi hér að ofan.
Kona neyðist til að byggja líf sitt upp á nýtt og uppgötva hver hún sé í raun.
Fólk hefur mjög ólíkar skoðanir á The Bride! og neikvæðu raddirnar virðast háværari. Ég elskaði hana. Það hjálpaði örugglega töluvert að hafa horft á upprunalegu Bride of Frankenstein svona rétt áður. Ef reynsla fólks af Frankenstein er að hafa séð alvarlegar nútímaútgáfurnar geri ég ráð fyrir að tónninn virki skringilega á það.
Það sem fólk kvartar helst yfir varðandi Bride of Frankenstein er hve lítið sést af titilpersónunni. The Bride! svarar þessu ákalli. Í henni er mikið spilað með tengslin við fyrri Frankenstein-myndir og upprunalegu bókina. Inngangurinn leikur sér skemmtilega með römmunartæki útgáfunnar frá 1935. Um leið beinir hún kastljósinu að Mary Wollstonecraft Godwin Shelley.
Maggie Gyllenhaal skrifaði handrit The Bride! og leikstýrði. Hún virðist hafa séð það sama og ég þegar hún loksins kom sér í að horfa á upprunalegu útgáfuna.¹ Frankenstein er óviljandi skírlífur (incel) í leit að maka. Hún vinnur samt ekki úr þeirri hugmynd á þann hátt sem flestir myndu gera ráð fyrir að femínskur höfundur gerði. Gyllenhaal hefur töluvert meiri samúð með skrýmslinu og sjálfsfyrirlitningu þess.
The Bride! er kvikmyndanördakvikmynd. Ég á ekki við að allir sem elska kvikmyndir og þekki sögu kvikmynda muni elska hana en hún er uppfull af vísunum. Það vory til dæmis tvær vísanir í Marx-bræðra myndina Duck Soup sem glöddu mig. Söngleikir fjórða áratugarins spila líka stórt hlutverk.
Jessie Buckley er mögnuð og Christian Bale hefur aldrei verið betri. Annette Benning er brjálaður vísindamaður. Peter Sarsgaard (herra Gyllenhaal) og Penélope Cruz eru löggur.
The Bride! er ógurlega skrýtin mynd en ég myndi jafnvel segja að hún sé meistarastykki. Gagnrýnendur líkja henni margir við Frankenstein sjálfan af því hún er saumuð saman úr svo mörgum ólíkum hugmyndum en virðast ekki skilja að það er meining fólgin í því. Ég get tekið undir að það er ekki alltaf unnið frábærlega úr öllum hugmyndunum en í mínum huga lækkar það hana bara um hálfa stjörnu.
Ég geri fastlega ráð fyrir að The Bride! finni sinn aðdáendahóp þó það taki kannski tíma.
Óli gefur ★★★★⯪👍👍
¹ Einhvers staðar heyrði ég þá útgáfu af sögunni að eiginmaður Gyllenhaal væri með húðflúr af brúðinni en hún sá það víst bara svoleiðis í partíi og áttaði sig á að hún hefði aldrei séð Bride of Frankenstein.
Óviljandi skírlífur „maður“ leitar sér maka.
Einhvern veginn datt mér aldrei í hug að vera spenntur fyrir Bride of Frankenstein, framhaldinu af Frankenstein, áður en ég heyrði henni lýst sem ígildi Gremlins 2. Auðvitað ákvað ég að drífa í áhorfi áður en við færum á The Bride.
Bride of Frankenstein byrjar á römmunartæki sem hefði á öðrum tímum verið kallað póstmódernískt. Síðan dembir myndin okkur í lokaatriði upprunalegu Frankenstein. Þar setur Una O’Connor (hún lék í öllu) tóninn sem æst eldri kona. Þetta er langt frá því að vera hrein hryllingsmynd, það mætti mun frekar kalla hana hryllingsgamanmynd.
Flestir úr upprunalegu Frankenstein snúa aftur. James Whale leikstýrir, Carl Laemmle Jr. framleiðir (faðir Universal skrýmslanna) og John L. Balderston skrifar handritið (sem Whale endurskrifaði). Karloff er skrýmslið og Colin Clive er dr. Frankenstein. Valerie Hobson tekur yfir hlutverk brúðar dr. Frankenstein en það er leyndarmál hver leikur brúði Frankensteins yngri. Elsa Lanchester leikur höfundinn Mary Wollstonecraft Shelley (pómó). Við fáum líka Ernest Thesiger í hlutverki nýs brjálaðs vísindamanns sem hefur greinilega haft mikil áhrif á þessa erkitýpu (jafnvel Christopher Lee í …).
Leonard Maltin lýsti Gremlins 2: The New Batch sem ádeilu á sjálfa sig. Má segja það sama um Bride of Frankenstein? Við vitum að James Whale átti það sameiginlegt með Joe Dante að hafa verið áhugalítill um að gera framhaldsmynd. Sambýlismaður Whale sagði að leikstjórinn hefði áttað sig á að hann gæti ekki toppað upprunalegu Frankenstein þannig að þegar hann var loksins sannfærður um að taka verkið að sér ákvað hann að gera framhaldið fjörugt.¹ Sumsé, svipað og gerðist með Gremlins 2.
Að einhverju leyti virðist Bride of Frankenstein vera fórnarlamb Hays-kvikmyndaritskoðunarinnar. Það má spyrja hvort ein ástæðan fyrir því að Whale hallaði sér að gríni frekar en hrolli sé að hann hefði aldrei getað gengið lengra en í Frankenstein. Fyrri myndin var einmitt klippt niður eftir að ritskoðunin gekk í gildi og mér skilst að sumt af því sem var tekið út sé einfaldlega glatað.
Það sem þurfti að klippa út úr Bride of Frankenstein, bæði úr handritinu og myndinni sjálfri, virðast aðallega hafa verið atriði sem vísuðu á einhvern hátt í trúarbrögð. Eitt af því sem var fjarlægt hefði líklega verið stórfenglegt (tengist styttu af Jesú á krossinum).
Fólk hefur deilt, og deilir enn, um hvaða merkingu á að lesa úr Bride of Frankenstein. Má lesa hana sem ádeilu á trúarbrögð eða upphafningu á þeim? Er rétt að hinsegin þemu séu undirstaða hennar? Leikstjórinn er kannski dauður en hann hafði sjálfur ekki mikla trú á trúarbrögðum. Miðað við það sem var klippt út sýnist mér ádeila líklegri túlkun. Aftur á móti var hann samkynhneigður og þó sumar túlkanir séu ýktar þá virðist greinilega vera eitthvað raunverulega til staðar.
Það virðast hafa verið meiri peningar lagðir í Bride of Frankenstein en þá upprunalegu. Öll umgjörðin er mun flottari. Þarna eru brellur sem ég hélt að hefðu verið tæknilega ómögulegar á þessum tíma.
Nú er ég ekki einn af þeim sem telur Gremlins 2 vera betra en sú upprunalega en ég er á því að Bride of Frankenstein sú mun betri en sú fyrsta. Gæti ég verið að misskilja Frankenstein eins og svo margir sem telja Gremlins 2 vera mikið betri virðast varla fatta Gremlins? Það væri allavega áhugavert að horfa á Frankenstein í ljósi framhaldsins.
Maltin gefur ★★★★.
Óli gefur ★★★★★👍👍🖖.
¹ Hoot er illþýðanlegt orð.
² Kvikmyndin Gods and Monsters fjallar á skáldlegan hátt um James Whale og samkynhneigð hans. Mér fannst hún frábær á sínum tíma en kannski yrði ég gagnrýnni núna því ég að ég veit hvað er ekki satt.
Kristgervingur bjargar Skotlandi frá teiknimyndaóþokkanum Játvarði I.
Þetta var fjórða skiptið sem ég hef farið á Braveheart í bíó. Í þetta sinn í stóra salnum í Laugarásbíó sem ég hef ekki heimsótt lengi (lokun Álfabakka er gróði keppninautanna). Almennt fín upplifun en hléið var á vonlausum tímapunkti. Ég skil ekki af hverju bíó vanda sig ekki við að tímasetja hlé.
Það er langt síðan ég hef séð Braveheart. Í millitíðinni hef ég t.d. heimsótt Skotland, lært skoska þjóðfræði og almennt kynnt mér sögu þessa tímabils. Það er ekki leyndarmál að Braveheart er sögulega vafasöm. Upphafsorð myndarinnar um að sagnfræðingar í Englandi muni kalla sögumanninn lygara. Þetta er slíkt met í kjánalegum hroka að ég fyrirgef myndinni margt af því sem farið er rangt með.
Það sem stendur uppúr þegar ég horfi á Braveheart í dag er hve Mel Gibson er mikið að nota trúarlegt myndmál. Persónan William Wallace er umfram allt kristsgervingur. Við sjáum hann sífellt og endalaust í krossfestingarstellingunni. Hann ríður á fund fógetans með hendur úti. Hann er fluttur til aftöku bundinn á kross. Við henginguna eru hendur hans togaðar út. Þegar innyflinn eru dreginn út úr honum liggur hann á krossi.
Sem leikstjóri er Mel Gibson alveg sérstaklega hrifinn af leikaranum Mel Gibson og fær greinilega unun af því að sýna andlit hans. Leikstjórinn er líka hrifinn af hægferð. Það eru svo mörg atriði sýnd hægt að áhrifin verða sífellt minni. Það er líka óþarfi að nota slíkt í mynd sem er þegar fulllöng.
Það sem er kannski stærsta vandamál Braveheart er að það eru ekki allir að leika í sömu mynd. Patrick McGoohan leikur Játvarð I í ýktri gamanmynd. Angus McFadyen er innilega að leika mann í sálarkreppu. Uppreisnarfélagarnir James Cosmo, Brendan Gleeson og David O’Hara eru í fyndinni hasarmynd. Sophie Marceau er í ástarsögu.
Nú mætti vissulega búa til mynd sem er allt sem ég hef talið hér upp en Braveheart tekst það ekki. Mel Gibson sem leikari er eiginlega ætti að brúa öll þessi þemu. Í staðinn er hann ákvað hann að leika skæruliða-Jesú.
Skoski hreimur Gibson er vandaræðalegur og það hefði alveg mátt sleppa honum. Ef markmiðið hefði verið að hafa sögulega nákvæma notkun á tungumálinu væru Skotarnir væntanlega að tala skosku, frekar en ensku með skoskum hreim. Um leið myndi allt enska kóngafólkið, og líklega margir skosku aðalsmennirnir, tala frönsku.
Tónlist James Horner töluvert betri en Braveheart á skilið.
Forsaga Braveheart er að eftir að Alexander III Skotakonungur¹ ákvað, þrátt fyrir ítrekaðar viðvaranir, að fara í reiðtúr í góðu skosku veðri og fannst í kjölfarið hálsbrotinn. Erfingi hans var nýfædd norsk prinsessa að nafni Margrét. Þegar hún var um tveggja ára var hún trúlofuð enskum prins (verðandi Játvarður II) sem var um ári yngri en hún sjálf. Margrét var í orði kveðnu drottning en lést 17 ára gömul á leið til Skotlands.
Það leit út fyrir að borgarastríð væri óumflýjanlegt þannig að skoskir aðalsmenn ákváðu að biðja Játvarð I Englandskonung að velja kóng fyrir sig. Ekki besta ákvörðun allra tíma. Árið 1292 ákvað Játvarður að John Balliol skyldi verða kóngur en um leið valdi hann sjálfan sig sem einskonar yfirkonung Skotlands.
Skotar voru frekar ósáttir við stöðu mála og gerðu bandalag við Frakklandskonung.² Játvarður I brást við með að ráðast inn í Skotland og valdatíma Balliol lauk árið 1296 með fangelsun í Lundúnaturni.
Í Braveheart notar Játvarður I það sem er þar kallað [jus] primae noctis, en er oftar nefnt droit du seigneur, til að laða enska skíthæla til Skotlands. Sumsé, réttur lénsherra til að „afmeyja“ nýgiftar konur á landi sínu. Það hefur enginn fundið traustar heimildir fyrir því að slík lög hafi nokkru sinni verið til nokkurs staðar. Auðvitað hefur hegðun lénsherra í gegnum tíðina þó líklega oft verið álíka slæm eða verri en þessi hugmynd gefur til kynna.
Árið 1297 kom William Wallace til sögunnar. Við vitum í raun lítið um hann. Líklega var hann af minniháttar aðalsætt. Mögulega var kona hans drepin af fógeta en líklega ekki eins og Braveheart sýnir. Uppreisnin var þegar byrjuð þegar Wallace tók að sér að drepa umræddan embættismann en við vitum ekki hvort það var upphafið að aðild hans sjálfs að baráttunni gegn Englendingum.
Þó Braveheart nálgist stundum staðreyndir um uppreisn Skota gegn Englendingum er aldrei nokkur snerting sem á sér stað. Frægt er að kvikmyndagerðarmenn hafi sagt að þeir hafi neyðst til að breyta umgjörð orrustunnar við Stirling af því brúin var fyrir og þá hafi Skotar svarað „Já, það var það sem Englendingar uppgötvuðu“. Sumsé, flöskuhálsinn sem myndaðist við brúnna varð til þess að Skotar gátu slátrað Englendingum sem gátu fæstir flúið. Orrustan er bókstaflega kennd við þessa brú.
William Wallace var vissulega hengdur, dreginn og kvartaður árið 1305 eftir réttarhald þó Braveheart láti vera að nefna að hann var líka ásakaður um stríðsglæpi.³ Aftakan var líklegan andstyggilegri en myndin sýnir og það er ólíklegt að enskir áhorfendur hafi beðið honum miskunnar.
Meðferð Braveheart á Játvarði II⁴ er ekki falleg. Persónusköpunin byggir á hómófóbískum staðalmyndum sem sýna hann sem kvenlegan viljalausan aumingja. Kannski var hann samkynhneigður, við höfum engar góðar heimildir um það. Hann var þó vissulega listhneigður.
Játvarður II giftist Ísabellu, úlfynjunni af Frakklandi, formlega árið 1308 eftir dauða föður síns og William Wallace þegar hún var líklega tólf ára. Þó þau hafi eignast fjögur börn var hjónabandið ekki hamingjuríkt og endaði með valdaráni Ísabellu. Hún hefur einnig verið sökuð um að hafa borið ábyrgð á dauða Játvarðs II. Sonur þeirra varð seinna Játvarður III. Eftir dauða móðurbræðra sinna og karlkyns erfingja þeirra gerði hann tilkall til krúnu Frakklands. Þetta leiddi til hundrað (og sextán) ára stríðsins.
Í Braveheart reynir Mel Gibson að nota þjóðernis- og frelsishugmyndir sem komu að mestu fram á 19. öld til þess að réttlæta skoska uppreisn í lok 13. aldar. Það á sérstaklega við um hvernig Skotarnir sjálfir eru sýndir. Sú þjóðarímynd sem Gibson notar er oft tengd við skrif Walter Scott á og Tartanvæðinguna sem fylgdi í kjölfarið.
Kúgun Englendinga á Skotum í Braveheart á í raun meira sameiginlegt með því sem gerðist, og gerðist ekki, eftir fall Jakobs II (og VII af Skotlandi).
Skoskar sekkjapípur voru ekki bannaðar á tímum William Wallace, þær voru líklega ekki til. Því er hins vegar oft haldið fram að sekkjapípur hafi verið bannaðar eftir uppreisnina árið 1745 en svo er ekki. Hins vegar voru Skotapils bönnuð þá (á ákveðnum svæðum).
Fjöldamorðið sem sýnt er í upphafi Braveheart á síðan meira sameiginlegt með því sem gerðist í Glencoe árið 1692 en nokkrum atburði frá tíð William Wallace.
Braveheart er ástarbréf Mel Gibson til sjálfs sín og Jesú (sem er ekki krúttlega týpan). Hún er vissulega betri en Braveheart í Ameríku. Ég lét vera að horfa á Braveheart í Palestínu. Þar guggnaði Gibson líka á að fara aftur í hlutverk Jesú.
Maltin gefur ★★★⯪.
Óli gefur ★★★☆☆🫴.
¹ Það áhugaverðasta við Alexander III frá íslenskum sjónarhóli er að hann fékk völd yfir Suðureyjum sem höfðu tilheyrt Noregi og norrænum mönnum í töluverðan tíma þar áður. Það samkomulag var gert á sama tíma og Ísland var að færast undir Noregskonung.
² The Auld Alliance, sem við gætum kallað gamla sáttmála Skota við Frakka, gerði kannski lítið gagn á þeim tíma en lifði í hugum Skota í margar aldir. Þegar Jakob II Englandskonungur (en VII af Skotlandi) var gerður útlægur á seinni hluta sautjándu aldar tóku margir Jakobítar sér skjól í Frakklandi og sumir virðast allavega hafa litið á það sem framhald gamla sáttmálans.
³ Auðvitað voru þetta ekki kallaðir stríðsglæpir á þessum tíma en hann á að hafa slátrað konum, börnum, nunnum og munkum.
⁴ Játvarður I var líka í landvinningum í Wales. Sagan segir að hinir velsku hafi verið hræddir við að einhver sem talaði ensku fengi titilinn prinsinn af Wales. Þá átti Játvarður að hafa gefið ómálga syni sínum þann titil. Ekki satt en Játvarður II var fyrsti ríkisarfinn sem var kallaður prinsinn af Wales. Karl núverandi Bretakonungur var síðan fyrstur af þessum ríkisörfum sem hafði fyrir að læra velsku.
Í fyrra ákvað ég að prufa að kaupa árskort í Bíó Paradís. Ég held að mér hafi teksit að nýta það vel. Undanfarið hefur þó dregið úr tíðni kvikmyndadóma minna.
| 06.03.2026 | The Big Lebowski (1998) |
| 06.03.2026 | Pfau: Bin ich echt? (2024) |
| 05.03.2026 | Dead Man’s Wire (2025) |
| 05.03.2026 | Arco (2025) |
| 01.03.2026 | Herz aus Glas (1976) |
| 01.03.2026 | Miroirs No. 3 (2025) |
| 01.03.2026 | Amrum (2025) |
| 28.02.2026 | Was Marielle weiss (2025) |
| 27.02.2026 | Good Bye, Lenin! (2003) |
| 22.02.2026 | Ghost in the Shell (1995) |
| 22.02.2026 | Pillion (2025) |
| 20.02.2026 | Pulp Fiction (1994) |
| 15.02.2026 | The History of Sound (2025) |
| 15.02.2026 | Tvöfalt líf Veroníku (1991) |
| 08.02.2026 | Freaks (1932) |
| 06.02.2026 | Blossi (1997) |
| 01.02.2026 | La petite dernière (2025) |
| 01.02.2026 | Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004) |
| 30.01.2026 | Le fabuleux destin d’Amélie Poulain (2001) |
| 25.01.2026 | Solyaris (1972) |
| 24.01.2026 | Stórvirkið (2025) |
| 18.01.2026 | Hard Boiled (1992) |
| 16.01.2026 | Moulin Rouge! (2001) |
| 11.01.2026 | Scanners (1981) |
| 04.01.2026 | Hýsillinn (2006) |
| 01.01.2026 | Eternity (2025) |
| 27.12.2025 | Die My Love (2025) |
| 27.12.2025 | No Other Choice (2025) |
| 26.12.2025 | Eyes Wide Shut (1999) |
| 17.12.2025 | O Agente Secreto (2025) |
| 17.12.2025 | Affeksjonsverdi (2025) |
| 14.12.2025 | Óðal feðranna (1980) |
| 14.12.2025 | Milli fjalls og fjöru (1949) |
| 07.12.2025 | Wild at Heart (1990) |
| 30.11.2025 | Clerks (1994) |
| 23.11.2025 | Tár úr steini (1995) |
| 23.11.2025 | Le mépris (1963) |
| 21.11.2025 | Den sidste viking (2025) |
| 21.11.2025 | It Was Just an Accident (2025) |
| 16.11.2025 | Hrafninn flýgur (1984) |
| 08.11.2025 | The First Wives Club (1996) |
| 02.11.2025 | Suspiria (1977) |
| 26.10.2025 | Alphaville (1965) |
| 20.10.2025 | Pee-wee’s Big Adventure (1985) |
| 12.10.2025 | What Ever Happened to Baby Jane? (1962) |
| 03.10.2025 | Baby Driver (2017) |
| 28.09.2025 | Mademoiselle (1966) |
| 28.09.2025 | The Great Dictator (1940) |
| 14.09.2025 | Paris, Texas (1984) |
| 21.07.2025 | Sex (2024) |
| 21.07.2025 | Róm (2024) |
| 21.07.2025 | Vingt dieux (2024) |
| 09.07.2025 | Den stygge stesøsteren (2025) |
| 04.04.2025 | Nuovo Cinema Paradiso (1988) |
| 02.04.2025 | Elskling (2024) |
| 14.03.2025 | Scott Pilgrim vs. the World (2010) |
| 06.03.2025 | Heilaga fíkjan (2024) |
Pælingar um eðlisfræði fara úr böndunum.
Oppenheimer byrjar á að útskýra fyrir okkur að Prómeþeifur hafi stolið eldinum og verið refsað af guðunum og ég sá strax fyrir hvernig mynd þetta yrði. Væntanlega er þetta úr bókinni sem myndin er byggð á, en samt.
Hallærislegar ævisögumyndir eru gjarnar á að blikka auga í átt til áhorfenda með því að benda hvert sagan mun leiða. Auðvitað gerir Oppenheimer það. Ég hélt að þegar dregið var fram eintak af Bhagavad Gita að Nolan myndi láta duga óljósa vísun. En nei. Hann lætur gaurinn þylja upp línuna sem hann gerði fræga.
Ég er orðinn dauðinn … ¹
Aðeins seinna í Oppenheimer erum við stödd í Nýju Mexíkó sem ég taldi alveg nægilega vísun fram á veginn. Síðan byrjuðu persónurnar að tala saman um hvert förinni væri heitið í kjölfarið og í huganum var ég „ekki segja það, ekki segja það …“. Auðvitað stóðst hann ekki freistinguna að nefna Los Alamos.
Seint í Oppenheimer er þröngvað inn vísun í John F. Kennedy. Auðvitað kom verðandi forseti þarna raunverulega við sögu en það er allt svo klunnalegt við hvernig nafninu er troðið að. Nolan hefði getað látið duga að segja „einhver ungur þingmaður frá Massachusetts“ en hann hefur þessa þörf fyrir að tyggja allt ofan í áhorfendur sína.
Tengsl Kennedy við Oppenheimer er sú að römmunartækið er þingnefndarfundur um staðfestingu á skipan Lewis Strauss í ráðherraembætti árið 1958. Samt er það eiginlega rammi utan um annan ramma sem er ákvörðun um að endurnýja ekki öryggisheimildir Oppenheimer nokkrum árum fyrr.
Tvöfaldur rammi Oppenheimer virðist helst þjóna þeim tilgangi að búa til óþokka sem hægt er að sigra. Áherslan er um leið færð af því að kafa dýpra í afleiðingarnar af því að búa til og sprengja kjarnorkusprengjur yfir á að setja söguhetjuna í fórnarlambsstellingu sem hann getur risið upp úr.
Þegar Nolan reynir að sýna okkur hvernig Oppenheimer bregst við afleiðingum kjarnorkuárásanna á Japan notar hann hávaða og sjónbrellur. Mig grunar að Kiljan Murphy hefði getað gert þetta betur án svo mikils áreitis.
Oppenheimer nær að halda góðum dampi fyrir hlé en virkar teygð þegar á líður. Þetta er auðvitað afleiðing rammans sem Nolan notar. Það hefði mátt stytta hana töluvert eða allavega nota mínúturnar betur.
Það hvernig Nolan blandar svarthvítu og lit saman í Oppenheimer er ekki sérstaklega áhugavert. Annars er lithluti myndarinnar í meiri, eða heitari, lit en flestar myndir Nolan. Hann er væntanlega farinn að treysta samstarfsfólki sínu betur til að ákvarða þessa hluti.
Það er fullt af góðum leikurum í Oppenheimer sem bera almennt enga ábyrgð á göllum hennar. Mig grunar að Kenneth Brannagh hafi verið valinn til að leika Niels Bohr vegna þess að hann hefur áður leikið danskan karakter en mér þótti hreimurinn hans ekki sannfærandi. Auðvitað er erfitt að vera með danskan karakter talandi ensku með alvöru dönskum hreim án þess að líti út fyrir að vera skopstæling.
Oppenheimer hefur ekkert áhugavert að segja um kjarnorkuvopn eða stríð. Hún er tilgerðarleg, einfeldningsleg og of löng. Þetta eru auðvitað allt höfundareinkenni Christopher Nolan.
Óli gefur ★★★☆☆🫴 og þótti Barbie betri.
¹ Þýðing mín er á því hvernig enska þýðingin er almennt notuð í samhengi við Oppenheimer frekar en tilraun til að ná raunverulegri merkingu upprunalega textans.
Í lok Seinni heimsstyrjaldarinnar áttar þýskur drengur sig á að heimsýn hans byggir ekki á föstum grunni. Ekki alveg sönn saga. (Þýsk kvikmyndahátíð í Bíó Paradís)
Fljótlega eftir að Amrum byrjaði varð ég smá ringlaður. Sumt af fólkinu virtist vera að tala dönsku en ekki þýsku. Ég náði fljótlega að giska, réttilega, að eyjan Amrum væri í Slésvík-Holsetalandi. Sumsé, landsvæði sem um áttatíu árum fyrr tilheyrði Danmörku.
Það var samt ekki fyrren eftir á að ég fékk skýringu á hve ringlaður ég var á tungumálunum. Á eyjunni Amrum er töluð norð-frísnesk málýska sem er vest-germanskt mál. Þannig að mögulega talaði enginn dönsku í myndinni heldur bara dönskuskotna amrúmsku.
Amrum byggir á æsku hins þýsk-amrúmska Hark Bohm sem skrifaði handritið og kemur fram í myndinni. Hann var líka þekktur sem leikstjóri. Sagan er samt langt frá því að vera bókstaflega sönn því í lok stríðsins var hann sex ára en aðalsöguhetjan myndarinnar er tólf ára.
Í heild var ég ánægður með Amrum. Það eru aðallega svona tvö atriði sem mér þótti draga myndina niður en ekki um of. Ég er síðan alls ósammála þeim sem telja myndina eiga að vekja samúð með nasistum. Það er eiginlega fáránleg túlkun.
Diane Kruger er eini leikarinn í Amrum sem ég þekkti fyrirfram. Ég er ekki orðinn sérfræðingur í þýskum leikurum. Leikstjóri myndarinnar er Fatih Akin sem mér sýnist þess virði að kynna sér.
Óli gefur ★★★★☆👍👍
