Author: Óli Gneisti

Hinsegin flóttamaður fæddist á þessum degi árið 1946

Á þessum degi árið 1946 fæddist Farrokh Bulsara á eyjunni¹ Zanzibar sem á þeim tíma var hluti af breska heimsveldinu. Fjölskylda hans var indversk-parsnesk² og hans vann fyrir bresk yfirvöld.

Zanzibar var undir „vernd“ Breta en stjórnað af soldán. Valdastéttin var arabísk en svarti meirihlutinn var kúgaður. Í kjölfar upplausnar breska heimsveldisins voru haldnar kosningar, fyrst árið 1961 og aftur 1963. Kjördæmamörkum og úthlutun þingsæta var ætlað að tryggja áframhaldandi völd arabíska minnihlutans.

Í upphafi árs 1964 braust út bylting á Zanzibar. Leiðtogi hennar var kristinn maður, ólíkt meirihluta íbúa, að nafni John Okello. Hann fyrirskipaði fjöldamorð á öllum af arabískum og indverskum uppruna en tók fram að það mætti ekki drepa hvíta menn. Ofbeldið sem fylgdi hefur verið kallað þjóðarmorð. Þetta gekk yfir á tæplega mánuði og betri menn tóku við völdum.

Margir íbúar af indverskum og arabískum uppruna flúðu Zanzibar í kjölfar byltingarinnar. Meðal annars fjölskylda átján ára manns sem hafði fengið gælunafnið Fred/Freddie meðan hann var í indverskum heimavistarskóla.

Bulsara fjölskyldan kom til Bretlands vorið 1964. Þau mættu auðvitað fordómum náðu að byggja upp nýtt líf. Það að hafa starfað fyrir Breta áður hjálpaði líklega töluvert. Einhverjum árum seinna tók Freddie upp eftirnafnið Mercury og þið vitið væntanlega söguna sem fylgir því.

Það er lexía fyrir samtíma okkar fólgin í sögunni af þessum hinsegin flóttamanni sem varð að einni stærstu rokkstjörnu allra tíma.

— 

¹ Í raun heitir stóra eyjan Unguja og þó nafnið Zanzibar sé oft notað um hana nær heitið formlega líka yfir fleiri eyjur.

² Parsar eru þjóðflokkur sem á rætur að rekja til Persíu. Þar sem breska heimsveldið var mjög rasískt var á ákveðnum hópum oft umbunað á ýmsan hátt. Á Indlandi voru Parsar í miklu uppáhaldi þeirra.

No Rest For The Wicked (2026) ★★★★⯪👍👍

Árið 1862 reyna tveir sjómenn, annar frá Færeyjum og hinn frá Danmörku að brúa bilið milli ólíkra menninga.

Í aðalhlutverkum eru Egor Venned, Pilou Asbæk (Eldarnir), Sofia Nolsøe Mikkelsen og Jóhannes Haukur Jóhannesson (sem Færeyingur, ég kann ekki að dæma hreiminn). Leikstjórinn er Kasper ‘Kalle’ Skovsbø.

No Rest For The Wicked byggir á smásögunni Manor eftir Karl Heinrich Ulrichs. Mislukkað þýskunám mitt þýðir að ég er ekki að fara að lesa söguna en hún gerist vissulega í Færeyjum.

Það er ekki oft sem færeyskar myndir enda í íslenskum bíóhúsum þannig að við hjónin ákváðum að drífa okkur á No Rest For The Wicked í Bíó Paradís. Þetta er hryllingsmynd og hún virkaði vel sem slík, sérstaklega á Eygló.

Fyrir einhverjum árum útskýrði færeyskur vinur minn fyrir mér skírskotanir í þjóðtrú sem felast í ákveðnu færeysku orði. Það orð er notað mjög snemma í No Rest For The Wicked og gefur væga vísbendingu um það sem á eftir fylgir. Annars þætti mér áhugavert að fá þjóðfræðilega greiningu á efnivið myndarinnar og hvað af því er færeyskt og hvað ekki.

Það pirrar mig svolítið að titillinn á færeyskri mynd skuli eingöngu vera á ensku. Það virkar líka oft svo innihaldslaust að nefna bíómyndir eftir svona orðtökum. Mig minnti að þessi titill „no rest for the wicked“ kæmi úr Biblíunni og ákvað að fletta upp samhenginu. Ég endaði reyndar með að fara í samanburð á nokkrum þýðingum á íslensku, færeysku og ensku.

No rest for the wicked er ekki bein tilvitnun heldur umorðun á tveimur versum. Í færeysku og íslensku notar þýðingin ekki orð eins og vondur (wicked) heldur vísar í óguðlegheit og guðleysi sem er þröng þýðing á hebreska orðinu „רָשָׁע“ og er í mínum huga ekkert sérstaklega fallegt mál.¹ Aftur á móti virðist „friður“ vera betri þýðing en „rest“.

En hinir óguðlegu eru sem ólgusjór, því að hann getur ekki verið kyrr og bylgjur hans róta upp aur og leðju. Hinum óguðlegu, segir Guð minn, er enginn friður búinn.

Jeseja 57:20-21

Mig grunar sumsé að titillinn sé ekki bara valinn af því þetta er frægur frasi heldur af því að samhengið gefur honum aukna dýpt.

Það er hægt að setja spurningar við hitt og þetta í No Rest For The Wicked. Mig grunar að sundkunnátta þessa tíma hafi ekki endilega verið mjög útbreidd og er ekki viss um að myndin gefi rétta mynd af hitastigi sjávar við Færeyjar.

Ef þú hefur fylgst með því sem færeyska hljómsveitin Týr hefur gert í gegnum tíðina er eitt atriði sem mun gleðja þig.

Óli gefur ★★★★⯪👍👍²

¹ Þýðingar á ensku nota nær alltaf „wicked“. Almennar pælingar um hebreska orðið.

² Mér hefur borist tilskipun frá Ingu Sæland um að ég eigi að gefa einkunn á skalanum 1-10 og hætta handabendingum en ég mun láta reyna á sjálfstæði ritstjórnar minnar fyrir dómstólum.

Casablanca (1942) ★★★★★👍👍🖖

Getur mannshjartað nokkru sinni verið hlutlaust andspænis fasisma í Hvíta húsinu?

Einhver lýsti Casablanca sem svo að hún sé ekki endilega oft nefnd sem allrabesta mynd allra tíma lengur en væri þess í stað uppáhaldsmynd margra. Þó Ásgeir vinur minn hafi hatast við Leonard Maltin áttu þeir það sameiginlegt að elska Casablanca.

Casablanca er mynd sem þú verður að sjá. Mögulega fattar þú ekki málið strax en þú nærð bröndurum í öðrum myndum. Síðan geturðu horft aftur og aftur og þú skilur kannski hvað gerir myndina frábæra. Ég er reyndar að lýsa sjálfum mér. Í fyrsta skiptið fannst mér hún fín. Ég veit ekki hvaða skipti þetta var en það er langt um liðið frá því síðast. Núna elska ég hana.

Ég sá Play It Again, Sam áður en ég sá Casablanca. Ég var líka búinn að sjá Gremlins 2 þar sem Joe Dante laumar í bakgrunninn línunni „… don’t miss Casablanca, now in full color with a happier ending“. Mögulega sá ég fyrst vísað í myndina í þætti af Muppet Babies. Ef Casablanca er ekki fyrsta kvikmyndin sem þú sérð þá eru allar líkur á að þú hafir séð og heyrt vísað í Casablanca endalaust áður.

Það eru ótal eftirminnilegar línur í Casablanca. Þær hafa verið margendurteknar í skáldskap og veruleika. Mögulega toppar „We’ll Always Have Paris“ þann lista en líklega hafa margir notað þá línu, eða „fylltu inn í eyðuna“ útgáfu af henni, án þess að vita einu sinni hvaðan hún kemur. Auðvitað er eitt frægasta dæmið „Play it again Sam“ þó sú lína komi hvergi fyrir í myndinni.

Mögulega þarf örsnöggan sögulegan inngang að Casablanca. Hún gerist mjög nærri samtíma sínum. Hún er gefin út 1942-43 (frumsýning – almenn dreifing) en er tímasett í desember 1941 rétt áður en Japan réðst á flotastöð Bandaríkjanna í Havaí. Í kjölfar árásarinnar lýsti Þýskaland yfir stríði við Bandaríkin. Frakklandi hafði verið skipt upp, einn hluti var hersetinn af Þjóðverjum en hinn var leppríki þeirra kennt við Vichy. Í London var frönsk útlagastjórn undir forystu Charles de Gaulle. Myndin gerist í Casablanca í Frönsku-Marokkó¹ sem heyrði undir leppríkið. Þó þar sé friður þá er stríðið komið til Norður-Afríku og framtíðin óviss.

Þó þessi sagnfræðilexía sé nauðsynleg þýðir hún ekki að Casablanca gefi raunsæa mynd af ástandinu í borginni sjálfri á þessum tíma. Kvikmyndin sýnir borgina í hálfgerðu limbói. Lögreglustjórinn Louis Renault reynir að halda öllum möguleikum opnum með því að friðþægja Þjóðverjanna og viðhalda ímynduðu sjálfstæði Vichy-Frakklands en gæti allt eins átt von á að borgin komist seinna undir yfirráð de Gaulle. Þetta er línudans og feluleikur þar sem stærsta leyndarmálið er hans eigin sannfæring.

Það er annað sem ruglar greinilega marga áhorfendur í nútímanum. Það er reglulega talað um „concentration camps“. Fólk virðist gera ráð fyrir að þetta sé einfaldlega það sama og dauðabúðir eða útrýmingarbúðir. Svo er ekki. Árið 1943 hefði fólk séð fyrir sér einangrunar- eða fangabúðir. Þetta var fyrirbæri sem hafði þekkst frá því allavega í Búastríðinu við lok nítjándu aldar.

Casablanca er auðvitað pólitísk mynd. Hún fjallar um nauðsyn þess að berjast gegn fasisma. Þetta er líka mynd um flóttamenn og allir nema þrír🇺🇸 af leikurunum voru flóttamenn eða innflytjendur. Warner Bros. (meðan þeir voru enn þarna bræður) var fyrsta kvikmyndaverið í Hollywood sem tók afstöðu gegn nasisma.

Rick og Ilsa eru leikin af Humphrey Bogart🇺🇸 og Ingrid Bergman. Þó Bergman hafi verið sænsk er persóna hennar sögð fædd í Osló. Það skiptir auðvitað máli því á þessum tíma var Noregur hersetinn af Þjóðverjum en Svíþjóð átti í vinalegri samskiptum við nasista.

Dooley Wilson🇺🇸 er hin margnefndi Sam sem syngur og þykist spila As Time Goes By. Lagið sjálft þyrfti reyndar sérstakan undirkafla en ég læt duga að benda á að það hefur verið einkennislag Warner frá 1999.

Paul Henreid er göfugi tékkóslóvakíski andspyrnuforinginn Victor Laszlo sem vinnur ást mína með því að syngja þjóðsöng Frakka.

Claude Rains er hinn gjörspillti kafteinn Louis Renault.

S. Z. Sakall (líka skemmilegur í Christmas in Conneticut) er þjónn.

Sydney Greenstreet er samkeppnisaðili í skemmtanalífi Casablanca (og var líka í Conneticut um jólin).

Joy Page🇺🇸 er unga búlgarska konan. Hún var líka stjúpdóttir Jack L. Warner (einn af brósunum).

Síðan er Peter Lorre svo innilega skemmtilegur áberandi vafasamur karakter í byrjun myndarinnar.

Einn af áhugaverðustu leikurum myndarinnar er Þjóðverjinn Conrad Veidt sem í hlutverki Major Heinrich Strasser. Hann flúði Þýskaland ásamt konu sinni sem var gyðingur. Hann var ekki heldur vinsæll hjá nasistum. Fyrsta stóra hlutverkið hans var í Anders als die Andern² (1919) sem er tímamótaverk í hinsegin kvikmyndum. Nasistar reyndu að eyðileggja öll eintök af myndinni eftir að þeir komust til valda.

Stundum er Casablanca lýst sem bestu stúdíómyndinni eða bestu Hollywood-myndinni. Sumsé, mynd sem er framleidd af einu af gömlu kvikmyndaverunum með þeirra aðferðarfræði. Augljósa dæmið um kvikmynd frá þessum tíma sem er ekki afurð þessa kerfis er Citizen Kane. Þar kom Orson Wells utanfrá og gerði það sem honum sýndist.

Casablanca er frá Warner Bros. Fólkið sem gerði myndina var fagfólk sem mætti bara í vinnuna dag eftir dag, kvikmynd eftir kvikmynd. Leikstjórinn Michael Curtiz dældi út myndum. Það eru þrír menn skráðir fyrir handritinu en ótal aðrir komu að því að semja það. Leikararnir voru meira og minna á samning við Warner eða fengnir í stólaleik sem kvikmyndaverin spiluðu gjarnan sín á milli.

Við getum kallað þetta færibandsframleiðslu en þetta var innilega ekki hnökralaust ferli. Það er eiginlega stórundarlegt að Casablanca hafi heppnast svona vel. Enginn bjóst við miklu af kvikmyndinni þó hún myndi selja nóg af miðum til að skila hagnaði.

Þó Casablanca sé almennt ekki flokkuð sem Noir-mynd sýnir hún óneitanlega mörg einkenni þeirra. Það á sérstaklega við um notkun á ljósi og skugga. Það eru meira að segja rimlagluggatjöld í allavega einu atriði.

Nú fara að birtast höskuldar fyrir þá sem vita ekki hvernig myndin endar.

Casablanca er augljóslega um tregðu Bandaríkjanna til að taka fullann þátt í Seinni heimsstyrjöldinni.

Rick þykist vera hlutlaus og knæpan hans er eins og eyland. Hann setur sjálfan sig í fyrsta sæti. Þegar hann er spurður um vopnasmygl sitt til Eþíópíu segist hann hafa fengið borgað. Á fyrrihluta árs 1941 hófu Bandaríkin sölu á hergögnum til verðandi bandamanna sinna ( Frakklands, Bretlands og Sovétríkjanna). Þetta var hin svokallaða Lend-Leash áætlun. Skv. Wikipediu var síðasta afborgun Bretlands árið 2006 sem var nokkru eftir stríðslok.

Persónan Rick (Humphrey Bogart) er hálfgerð þversögn. Hann spilar sig sem harðan eiginhagsmunasegg en í kringum hann er fullt af fólk sem grunar greinilega að hann sé að fela gullfallegt andfasískt hjarta. Sér í lagi virðist lögreglustjórann gruna eitthvað þó hann reyni að telja nasistunum trú um annað.

Casablanca er oft kölluð rómantísk mynd en hún fjallar í raun um mann sem nær að brjótast út úr ástarsorg sem hefur eitrað líf hans. Ég held að hann útskýri þetta sjálfur í ræðunni þegar hann segir að þau muni núna alltaf eiga París. Hann nær að loka á fortíðina. Ilsa var yfirþyrmandi í lífi hans en getur núna orðið ljúfsár minning.

Það er oft talið sjálfgefið að Ilsa elski í raun Rick en ekki eiginmann sinn. Ég held að hún elski báða. En Rick var auðvelda ástin sem leyfði henni að gleyma sjálfri sér.

Í Casablanca er hliðarsaga af búlgörsku pari (sem var mun stærri í fyrri útgáfum handritsins). Það er gefið mjög sterkt í skyn að lögreglustjórinn hafi boðist til að koma þeim úr landi ef konan myndi sofa hjá honum.³ Reyndar er ýjað að því að hann geri þetta mjög reglulega. Búlgarska konan fer til Rick og spyr hvort Renault muni standa við gefin loforð ef hún … Hún tekur fram að lögreglustjórinn hafi sagt henni að spyrja Rick.

Á þessum tímapunkti brotnar harða skelin endanlega. Hugsjónarmaðurinn nær völdum. Hann reddar hjónunum pening til að múta lögreglustjóranum með.

Það skrýtnasta í þessum samskiptum er að lögreglustjórinn sendir konuna til Rick. Ég sé þetta sem einhvers konar próf. Umsnúningurinn á lokamínútunum kemur ekki eins og þruma úr heiðskýru lofti. Louis er kominn með nóg af línudansinum en hann getur ekki hugsað sér að flýja einn. Þegar Rick tekur af skarið þá fylgir hann ekki bara með, hann er með tilbúna áætlun.

Louis var kannski ekki kynferðisglæpamaður samkvæmt viðmiðum þessa tíma og staðar en það er af því þau viðmið voru röng. Þó við ættum ekki að fyrirgefa honum þá held ég að við getum samt fagnað því að hann endi með því að berjast gegn nasistunum. Miðað við allt eru líka töluverðar líkur á að hann muni deyja í stríðinu.

Það eru auðvitað til menn eins og Louis enn þann dag í dag sem nýta sér neyð kvenna á flótta. Það er ólíklegt að þeir muni iðrast og leggja líf sitt af veði til að berjast gegn fasisma.

Sagan af búlgörsku hjónunum og lögreglustjóranum er eitruð spegilmynd af ástarþríhyrningnum Rick-Ilsa-Victor. Ef Rick myndi nýta sér neyð hjónanna til að þvinga eiginkonuna til að yfirgefa mann sinn væri hann ekki svo ólíkur Louis.

Rick gerir málin upp með því að benda réttilega á að vandamál þeirra þriggja skipti litlu sem engu í stóra samhenginu. Baráttan gegn fasisma er í efsta sæti. Þau munu heyja sín stríð á ólíkum vígstöðvum.

Kannski þarf að taka fram að skjölin eru MacGuffin heldur er tilvera og gildi þeirra fullkomlega fáránleg. Það hafa aldrei verið til slíkir gullmiðar. En það er auðvitað aukaatriði.

Casablanca er ákaflega fyndin mynd. Það er vel hægt að missa af bröndurunum. „Þú varst í bláu, nasistarnir í gráu“.

Ég er ekki að fara að setja Casablanca á Letterboxd topp-fjórar en hún hefur samt hækkað umtalsvert í mínu mati.

Maltin gefur ★★★★.

Óli gefur ★★★★★👍👍🖖.

¹ Það var líka til Spænska-Marokkó. Það svæði var nýlega í fréttum.

² Myndin var skrifuð af Magnus Hirschfeld og stofnun hans Institut für Sexualwissenschaft. Flettið manninum upp. Fasistar hafa alltaf hatað hinsegin fólk og þá sem standa með vísindum.

³ Ef einhver myndi gerast svo djarfur að endurgera Casablanca væri Louis algjörlega óboðlegur sem persóna en lausnin er auðvitað að raungera tilgátuna að hann sé í raun samkynhneigður og ástfanginn af Rick. Öll meinta kvensemi hans væri þá blekkingarleikur ætlaður til að auglýsa gagnkynhneigð sína og að laumast til að hjálpa flóttamönnum sem höfðu ekki efni á að múta honum. Það væri betri saga.

Af líkama og sál / Testről és lélekről (2017) Q28127581

Draumar og þrár starfsfólks á sláturhúsi.

Þann 20. ágúst hefði Ásgeir vinur minn orðið fimmtugur. Af því tilefni var efnt til Menningarsmygl í Bíó Paradís í gærkvöldi. Áður en dagskrá hófst (þar sem mitt framlag var fyrst og fremst að ýta aftur og aftur á sama takkann) var sýnd ungverska kvikmyndin Testről és lélekről.

Ástæðan fyrir því að þessi kvikmynd var valin er að Ásgeir var mjög hrifinn af henni og það er auðvitað viðeigandi að horfa á Austur-Evrópska mynd.

… undurfurðulegri og fallegri mynd …

– Ásgeir H Ingólfsson Hreindýr og heimstyrjöld

Af líkama og sál fjallar um ósýnilega veggi og hve erfitt er að brjóta þá niður til að komast í raunveruleg tengsl við aðrar mannverur. Þessi mynd vakti allar tilfinningarnar.

Þó ég sé aðdáandi þess að mæta á myndir án þess að vita nokkuð um þær þá langar mig að benda á að þessi kvikmynd gerist í sláturhúsi og, ólíkt því sem gerist í myndinni There Will Be Blood, sést töluvert af blóði.

Ásgeir gaf ★★★★⯪ á Letterboxd.

Óli gefur ★★★★★👍👍.

Three Kings (1999) ★★★★⯪

Fjórir hermenn finna fjársjóðskort en gullið var í raun að finna í hjarta þeirra.

Three Kings er frægust fyrir átök leikstjórans David O. Russell og George Clooney. Reyndar eru margar myndir David O. Russell frægar vegna þess að hann var að hegða sér eins og fífl. Það er til upptaka af honum að ausa úr skálum reiði sinnar yfir Lily Tomlin sem hefði eiginlega átt að ljúka ferli hans. Hvað um það.

Three Kings er merkilega gagnrýnin mynd um Persaflóastríð (1990-1991). Hún laumar inn upplýsingum sem fólk almennt og Bandaríkjamenn sérstaklega hafa ekki endilega verið meðvitaðir um. Varðandi fortíðina er talað um stuðning Bandaríkjanna við Saddam Hussein í stríði Írak og Íran (1980-1988).

Í Three Kings er líka lögð mikil áhersla á hvernig þáverandi forseti George H.W. Bush gaf í skyn að hann myndi hjálpa Írökum (og Kúrdum) í uppreisn gegn Saddam Hussein en lyfti síðan ekki fingri þeim til aðstoðar (sagan rímar enn í dag). Auðvitað var gagnrýni á þennan hluta arfleifðar Bush eldri stór ástæða þess að sá yngri réðst inn í Írak árið 2003 sem með keðjuverkun leiddi m.a. til blóðugs borgarastríðs í Sýrlandi.

Three Kings hefst eftir uppgjöf Saddam Hussein í mars 1991. Bandarískir hermenn eru þá fyrst og fremst í því hlutverki að afvopna íraska hermenn. Fjórir þeirra uppgötva leyndarmál og leggja af stað í háskaför án leyfis yfirmanna sinna.

Eitt helsta undirliggjandi þema Three Kings er að Persóaflóastríðið hafi verið fjölmiðlastríð. Það er sýnt hvernig bandarískum blaðamönnum var stýrt þannig að þeir sæu einungis það sem herinn vildu sýna þeim. Á þeim tímapunkti sem myndin gerist var ekki búið að afhjúpa lygar áróðursherferðar um framferði íraskra hermanna á fæðingardeild í Kúveit en myndin er án efa undir áhrifum frá þeirri sögu.

Nora Dunn leikur mest áberandi blaðamann myndarinnar og mér fannst sláandi hve mikið hún minnti mig á Christiane Amanpour frá CNN. Ég get ekki ímyndað mér annað en að það hafi verið viljandi og ég er ekki viss um hvort það hafi verið góð ákvörðun.

Eitt það áhugaverðasta við leikaraliðið í Three Kings er að í nokkuð áberandi hlutverki ungrar íraskrar stúlku er Alia Shawkat (Arrested Developement, Search Party o.s. frv.). Hún var þá níu ára gömul en um leið og andlit hennar sést skýrt er hún auðþekkjanleg. Hún er líka ein af fáum leikurum myndarinnar sem á ættir að rekja til Írak því pabbi hennar fæddist í Bagdað.

Í aðalhlutverkum Three Kings eru fyrrnefndur George Clooney, Ice Cube (ísmoli í eyðimörk), Mark Wahlberg og Spike Jonze (sem sló í gegn sem leikstjóri sama ár með Being John Malkovich – 1999 var gott kvikmyndaár). Allir mjög góðir, meira að segja Wahlberg sem er á sínu gullna svæði í hlutverki hermanns sem er frekar vitlaus og oft andstyggilegur.

Meðal annarra leikara eru Mykelti Williamson (sem var of sannfærandi í Forrest Gump til þess að ég tengi nafnið við andlitið), Holt McCallany (Manhunter), Saïd Taghmaoui (La Haine), Cliff Curtis (Once Were Warriors), Jamie Kennedy (sem allra vitlausasti hermaðurinn), Judy Greer og Jim Gaffigan (sem ég þekkti strax en fannst samt svo ólíkt miðað við aldur og seinni störf).

Three Kings lítur frábærlega út. David O. Russell heimtaði að nota sérstaklega vandasama filmuvinnslu sem gefur myndinni ákveðna tóna sem virka annarsheimslegir og svörtu litirnir eru mjög dökkir. Kvikmyndatakan er líka mjög góð. Hún nær að brúa bilið milli þess að sýna hve ringlandi aðstæðurnar eru í bardögum án þess að þó að ég gæfist bara upp á að reyna að fylgjast með framvindunni.

Ég hefði líklega átt að vera búinn að sjá Three Kings fyrir löngu síðan. Hún er frábær og ef boðskapurinn hefði verið meðtekinn af Bandaríkjamönnum væri örugglega margt betra í heiminum í dag. Ég ætla ekki að segja að greining myndarinnar á stríðinu sé fullkomin en hún er betri en ég ætlast almennt af bandarískum myndum. Hún er að mörgu leyti í ætt við þær myndir sem hafa verið gerðar um Víetnamstríðið.

Maltin gefur ★★★☆.

Óli gefur ★★★★⯪.

Masters of the Universe (2026)★★★⯪☆👍

Þegar ég var lítill lék ég mér að Mastersköllum og horfði á teiknimyndaþættina frá Filmation. Það er eitthvað svo innilega undarlegt við þennan heim. Þetta er hrærigrautur af öllu mögulegu. He-Man sjálfur er greinilega undir miklum áhrifum frá villimanninum Conan¹ en aðrar persónur virðast hafa komið úr fantasíum, vísindaskáldsögum eða hvorutveggja.

Síðustu áratugi heftur Mastersheimurinn margoft verið endurvakinn. Stundum hafa verið gerð leikföng sem reyna að gera persónurnar raunverulegri með misjöfnum árangri. Í einhverjum tilvikum voru upprunalegu leikföngin endurgerð. Uppáhaldið mitt voru litlar útgáfur af persónunum sem reyndu aðallega að vera skemmtilegar.

Það hafa líka verið gerðar nokkrir Masters of the Universe þættir. Sá eini sem heillaði mig var She-Ra and the Princesses of Power frá ND Stevenson.

Mér fannst ekkert spennandi við upprunalegu Masters of the Universe (1987) myndina. Ég sá hana ekki fyrr en fyrir nokkrum árum og var ekkert hrifinn. Það vantaði allar uppáhaldspersónurnar mínar.

Ég hefði líklega farið á Masters of the Universe (2026) í bíó ef einhver hefði haft áhuga á að koma með mér. Ef ég hefði ennþá bíó í göngufæri hefði ég jafnvel farið einn. En ég endaði með að horfa bara á hana heima.

Fyrirfram fannst mér glötuð hugmynd að láta myndina gerast að hluta í okkar heimi en það virkaði alveg ágætlega. Við sjáum prinsinn 25 ára reyna að komast upp hina miklu hæð vonar á leið á sinn áfangastað.

Það að vera á Jörðinni² er aðallega tækifæri til að lauma að nokkrum bröndurum. Í leikfangabúð sjáum við tvo forvera He-Man. Fyrst sjáum við fígúruna Big Jim frá Mattel sem var notaður sem grunnurinn til að móta persónuna. Svo fær hetjan tækifæri til að berjast við Torak, frumútgáfu af sjálfum sér (með upprunalega nafninu).

Masters of the Universe er ójöfn. Myndin veit ekki alveg hvað hún er. Tóninn er mjög óljós. Hún reynir að vera einlæg og fáránleg en nær engu jafnvægi. Það er líka engin þörf á að hafa mynd um He-Man 140 mínútur.

Einhver stærsta ögrunin við að gera mynd byggða á leikföngum og ódýrri teiknimyndaseríu er að endurskapa persónurnar þannig að þær séu að einhverju leyti trúverðugar. Oftast tekst það vel. Helsta afrekið er líklega að gera Mekaneck, gaur með langan háls, svolítið flottann.

Í sumum tilfellum eru teknar undarlegar ákvarðanir þar sem hönnuninni er hliðrað til að ástæðulausu. Ég veit ekki af hverju Beast-Man gat ekki verið svolítið appelsínugulur frekar en brúnn. Fyrst þegar hann birtist spurði ég sjálfan mig af hverju Grizzlor væri mættur.³

Hvað varðar húðlit skil ég ekki af hverju einni meginpersónunni var breytt. Evil-Lyn ætti bara að vera gul í bláum búning. Skeletor fær að vera blár en holdið virkar eins og hann sé í svona gömlum plastgrímubúning sem hægt var að fá ef þú vildir vera Skeletor á Öskudaginn. Mér finnst líka að hauskúpan á Skeletor ætti ekki að vera beinalituð.

Uppáhaldspersónan mín var, og er, Trap Jaw. Það er margt gott við hönnunina á honum í myndinni. Hann fær líka nægt pláss. Vandamálið er bara að Trap Jaw ætti að geta brotið málm með trantinum en þessi útgáfa gæti það ekki.

Yfir heildina finnst mér leikaravalið í Masters of the Universe ekki gott. Alison Brie og Camila Mendes eru til dæmis frábærar en passa ekki hérna. Nicholas Galitzine virkar sem Adam og He-Man. Hágreiðslan er líka fullkomin.

Þrátt fyrir alla augljósu galla myndarinnar gat ég ekki annað en brosað yfir mörgum atriðunum. Trap Jaw er ekki fullkominn en þegar hann er í mynd meðan Queenlag hljómar varð ég bara glaður.

Ég var mjög hrifinn af tónlistinni í Masters of the Universe. Hún er voðalega níunda áratugsleg. Brian May (úr Queen) mætir ekki bara til að spila á gítarinn heldur samdi hann víst nokkur þemu myndarinnar með tónskáldinu Daniel Pemberton.

Það er síðan þriðja Queen-tengingin titillagið Masters of the Universe með hljómsveitinni The Darkness. Í þeirri hljómsveit hefur Rufus Tiger Taylor, sonur trommarans Roger Taylor, trommað í um áratug.

Fyrir nokkrum dögum síðan tóku The Darkness og Brian May sig saman og gáfu út The Legend of Eternia sem er útfærsla af meginþema Masters of the Universe. Mér líkar það.

Masters of the Universe er ekki frábær mynd en skemmtilegu partarnir glöddu mig.

Óli gefur ★★★⯪☆👍.

¹ Reyndar eru sögur um að hetjan hafi einfaldlega átt að vera leikfang tengt myndinni frá Conan The Barbarian (1982) með Arnold Schwarzenegger en sú tímalína gengur ekki upp.

² Mér líkar betur við hástaf í heiti plánetunnar.

³ Grizzlor er í þjónustu Hordak þannig að hann passar ekki í mynd þar sem Skeletor er óvinurinn.

Dularfulla hvíta albúmið

Fyrir um tuttugu árum síðan áskotnaðist mér ómerkt íslensk plata. Hún er í hvítu hulstri og með hvítum miðum. Ég veit ekki hvað þetta kallast á íslensku en á ensku heitir þetta „white label“.

Nýlega tengdi ég plötuspilara fyrir son minn og ákvað að nýta tækifærið til að rannsaka plötuna. Ég tók upp báðar hliðarnar og hlustaði á í tölvunni (betra þegar ég er að hoppa fram og til baka). Það gengur ekkert að finna upplýsingar um plötuna á vefnum. Það gæti bara verið vegna þess að Google er ónýtt og DuckDuckGo er lélegra með íslenskt efni.

Ég er með þrjá lagatitla á hreinu. Texti eins lagsins er kvæðið Bjór eftir Káinn. Það hefði átt að auðvelda mér leitina töluvert en ég fann ekkert á Leitir eða Hljóðsafni. Eina upptakan virðist vera með Baggalúti.

Til þess að finna frekari upplýsingar set ég hérna stuttar klippur af lögunum. Þar sem hliðarnar eru ómerktar kalla ég þær bara „X“ og „Y“.

X1. Ástarljóð

Y1. Ég veit þú kemur.

X2. Bjór

Y2. Íslensk útgáfa af The Weight.

X3. „Partíljón“ (gisktitill)

Y3. „Er ég lít á fjöllin og byggðina…“

X4. „Freki pabbi“ (gisktitill)

Y4. „Þegar komið er að kvöldi…“

Veist þú svarið?

Viðbót. Jósi vissi svarið. Þetta er hljómsveitin Sjöund og ég fann plötuna Gott í bland inn á Leitir. Ég fann hana ekki fyrr vegna þess að ég leitaði að nöfnum Robbie Robertson (sem samdi The Weight) og Káinn en hvorugur er skráður með höfundaaðild þar. Ég leitaði líka að laginu Bjór en það er kallað Bjóróður á plötunni. Platan finnst ekki á Hljóðsafni.

  1. Pípan
  2. Bjóróður
  3. Partýljón
  4. Frikki pabbi
  1. Ég veit þú kemur
  2. Ikki fara frá mær
  3. Komdu til baka
  4. Allt sem ég geri

The Odyssey (2026) ★★★★⯪👍👍

Maður er á leiðinni, alltaf á leiðinni, til þess að segja konunni sinni hve heitt hann elskar hana.

Ef þið eruð að leita að sögulegri nákvæmni um þessa ímynduðu fortíð þá finnið þið hana hvorki hjá Christopher Nolan né blinda skáldinu Hómer.

Það er hægt að segja að mögulega sé Trójustríðið byggt á raunverulegu stríði sem kannski átti sér stað fyrir rúmlega þrjúþúsund árum á svæði sem er líklega innan landamæra Tyrklands. Það er samt ómögulegt að segja til um hvort kvæðin sem hafa verið ort um stríðið innihaldi nokkurn sannleika um það sem gerðist.

The Odyssey er ekki beinlínis tímasett en Christopher Nolan notar endalok bronsaldar, ásókn Sæþjóðanna og upphaf myrku aldanna í sögu Grikklands sem söguleg viðmið. Það er reyndar mjög klaufalega gert og, samkvæmt mínum skilningi allavega, gerir hann fullmikið úr útbreiðslu ritmenningar Grikkja á þessum tíma.

Umræðan um The Odyssey hefur nær öll verið um leikaravalið. Helena fagra er leikin af svartri konu.¹ Æ, nei. Hrun vestrænnar siðmenningar er greinilega yfirvofandi.

Getnaður Helenu er auðvitað frægur þó margt sé óljóst með hvernig svanurinn bar sig að … Hún var sumsé dóttir Seifs og fæddist ekki eins og venjulegt fólk heldur klaktist út úr eggi. Svoleiðis fólk er augljóslega alltaf hvítt. Nema að svanurinn hafi verið svartur. Annars er Helena almennt appelsínugul² á elstu myndum sem ég hef skoðað af henni.

Ég held að Christopher Nolan hafi ekki verið að reyna að vera pólitískur þegar Lupita Nyong’o var valin í hlutverkið. Ég held að hann hafi viljað láta persónuna skera sig úr hópnum til að reyna að koma til skila hvernig orðspor hennar varð til.

Svo er það Elliot Page. Ég hef séð fólk mjög reitt yfir því að Elliot Page hafi verið settur í hlutverk Akkilesar, þrátt fyrir að hann leiki ekki Akkiles heldur Sinon (sem er víst ekki nefndur í Hómerskviðum heldur í Eneasarkviðu Virgils, það á við um margt í myndinni).

Einn fordómapúkinn sem hafði nafn persónunnar á hreinu kvartaði sárt að Page væri að leika þennan mikla stríðsmann. Ég las línurnar í Enneasarkviðu. Þar er Sinon ekki talinn frægur bardagakappi. Hann er talinn vera undirförull og svikull. Túlkun Nolan virðist þó vera sú að skáldið hafi látið Sinon taka sökina til að sýkna Ódysseif.

Yfir heildina þótti mér The Odyssey koma sögunni vel til skila. Áhorfendur munu væntanlega fatta töluvert af vísunum sem áður fóru fyrir ofan garð og neðan hjá þeim. Vonandi munu einhverjir kíkja á aðrar túlkanir á sögunni. Áhorfið vakti hjá mér löngun til að horfa aftur á O Brother, Where Art Thou?

Christopher Nolan hefur gert það sem fólk hefur gert í árþúsundir. Virgill gerði það. Coen-bræður gerðu það. Prologus Snorra-Eddu gerir það. Hann tók söguna og endurtúlkaði á sinn hátt. Myndin er auðvitað stórpólitísk eins og margar myndir Nolan. Honum tekst þó töluvert betur í The Odyssey en í fyrri myndum sínum. Þetta er beitt mynd. Ekki út af leikaravalinu heldur boðskapnum.

Ég hef samt spurningar um hvernig ostagerðarmeistarinn mjólkaði.

Óli gefur ★★★★⯪👍👍 og segir að þetta sé besta mynd Nolan með fyrirvara um að hann hefur ekki séð Memento lengi.

¹ Allt þetta tal er reyndar mjög afhjúpandi. Þegar svona mál koma upp er gjarnan sagt að „aðdáendur“ séu ósáttir við leikaraval. Mig grunar að almennt séu þetta bara alltaf sömu gaurarnir að kvarta og yfirleitt hef ég mínar efasemdir um að fólkið hafi yfirhöfuð kynnt sér upprunalega efnið. Í tilfelli The Odyssey er ég alveg viss um að nær enginn af þessum gaurum hafi lesið Hómerskviður. Sjálfur hef ég bara skannað þær og skimað.

² Vasabrandari.

Speed (1994) ★★★★⯪👍👍🖖

Strætó þarf að drífa sig.

Ég geri ráð fyrir að ég hafi séð Speed á VHS. Það var margt í boði á þessum árum þannig að bíódagatalið mitt var nokkuð fullt. Ég hef áður bent á að 1994 er eitthvert besta ár í kvikmyndasögunni. Þegar ég sá hana fannst mér hún skemmtileg en sá ekki ástæðu til að horfa aftur.

Undanfarið hef ég heyrt að Speed eldist betur en ætla mætti. Þannig að við feðgar fórum saman á partísýningu í Bíó Paradís.

Það versta við Speed eru upphafstitlarnir. Textinn er allur í einhverju þrívíddarformi sem minnir mig helst á WordArt í Windows 95. Síðan má nefna að þó tónlistin virki þá nær hún engum hæðum.

Jan de Bont hafði ekki áður leikstýrt mynd í fullri lengd. Hann hafði lengi unnið við kvikmyndatöku, m.a. fyrir samlanda sinn Paul Verhoven (síðast í Basic Instinct). Það er ekki langt síðan ég skrifaði um Cujo sem mætti segja vera andstæðu Speed. Umhverfið takmarkaði hvað hægt var að gera en de Bont var frumlegur og náði að gera þetta áhugavert. Myndirnar eiga það reyndar sameiginlegt að vera með flott 360° skot í kringum bíl. Annars er skemmtileg vísun í Cujo þegar Sandra Bullock segir að það að keyra strætó sé eins og að keyra Pinto.

Af frægari myndum sem de Bont hafði unnið að má nefna Die Hard, The Hunt for the Red October og Lethal Weapon 3. Síðan reif ljón á honum höfuðleðrið¹ við tökur á einni hættulegustu mynd allra tíma, Roar. Eftir að hafa farið í aðgerð (og vonandi smá tíma til að jafna sig) mætti hann bara aftur í vinnuna.

Það er oft erfitt að segja hvort Keanu Reeves sé rétti maðurinn í hlutverkið. Ef Speed er hefðbundin hasarmynd um ískalt hörkutól sem lætur ekkert stoppa sig þá er hann rangur. Ef þetta er mynd um mann sem er upptekinn af því að leika hörkutól af því hann vill ekki sýna hve viðkvæmur hann er undir niðri þá er hann réttur. Þriðji möguleikinn er að Keanu Reeves sé alltaf rétti maðurinn í hlutverkið af því hann er frábær. Líka í Dracula. Keanu er svala golan sem þú vilt á heitum degi.

Dennis Hopper er voðalega mikill Dennis Hopper í þessari mynd. Hann er kannski ekki alveg í sama gír og í Blue Velvet en hvernig væri það hægt?

Við lærðum nafnið Sandra Bullock þegar Speed kom út. Hún var ekki óþekkt en hún var ekki stjarna. Það var verðskuldað að fólk tók eftir henni hér. Það væri ákaflega auðvelt að falla í skuggann af Hopper og Reeves en henni tekst að skapa eftirminnilega persónu.

Jeff Daniels leikur Harry, félaga Keanu. Í hinni myndinni sem hann lék í árið 1994 var hann líka Harry og félagi hans þar var Lloyd.

Það eru ótal kunnugleg andlit á svæðinu. Joe Morton (John Sayles myndir) er yfirmaðurinn í löggunni. Beth Grant (Donnie Darko) leikur konu sem er svolítið óþolandi. Alan Ruck (Ferris Bueller’s Day Off og Spin City) er ferðamaður sem er að heimsækja Los Angeles í fyrsta skiptið og er hissa á hve hæg umferðin er. Síðan er Patrick Fischler (Mad Men og Mullholland Dr.) í sínu fyrsta hlutverki maðurinn sem hæðst er að fyrir að ýta á takka í lyftu.

Margar af þessum hliðarpersónum eru á mörkum þess að vera klisjur en í Speed er dansað aðeins í kringum þær. Sérstaklega sýnir myndin þeim Grant og Ruck meiri samúð en við mætti búast. Það er töluvert um svoleiðis í myndinni. Það er svolítið einkennandi fyrir myndina að áhorfendum finnst þeir vita hver stefna er en síðan er sveigt nógu mikið frá línunni.

Speed tekst að vera hasarmynd og ádeila á hasarmynd. Það er alveg hægt að horfa á hana eins og henni hafi verið leikstýrt af Michael Bay. Hún á þetta sameiginlegt með Con Air. Ef áhorfendur taka myndina alvarlega þá er hægt að trúa því að strætóinn geti flogið 15,24² metra. Ef þú sérð húmorinn í myndinni þá viltu að strætóinn komist yfir af því það er ekkert vit í því. Á sýningunni var klappað fyrir þessu atriði og nokkrum í viðbót.

Hefði ekki verið betra að borga bara lausnargjaldið? Speed vandar sig við að segja já, í dollurum og aurum, en það hefði samt ekki verið hið rétta í stöðunni.

Speed var sumsé mikið betri en mig minnti. Allt fjörið sem þú vilt frá hasarmynd og húmorinn sem þú vilt frá ádeilu á slíkar myndir.

Maltin gefur ★★★⯪.

Óli gefur ★★★★⯪👍👍🖖 og telur að flest ár væri Speed á topptíu, bara ekki 1994.

¹ Ég er ekki alveg viss um hvernig ég ætti að orða þetta. Ég held að höfuðleðrið hafi ekki verið rifið alveg af. Leitið að myndum með lykilorðunum „Jan de Bont“ og „Roar“ ef þið viljið sjá hvernig þetta var.

² Það er alltaf fyndið þegar umbreyting á mælieiningum er nákvæm þrátt fyrir að upprunalega talan sé námunduð að næsta tug.

Stand by Me (1986) ★★★★★👍👍🖖

Fjórir strákar leggja í ferðalag í leit að frægð og frama.¹

Árið 1982 gaf Stephen King út bókina Different Seasons. Þar eru fjórar nóvellur, þ.á.m. Rita Hayworth and the Shawshank Redemption og The Body sem urðu Shawshank Redemption og Stand By Me.²

Árið 1986 þegar Stand By Me kom út var Stephen King einn af frægustu rithöfundum heims. Það höfðu verið gerðar margar myndir eftir sögum hans en engin þeirra taldist sérstaklega góð.³

Stand By Me var þriðja kvikmynd Rob Reiner. Á undan komu This Is Spinal Tap og The Sure Thing (sem ég man ekki eftir að hafa séð en ætti að hafa séð).

Corey Feldman hafði leikið í The Goonies og Gremlins. River Phoenix var í aðalhlutverki í Explorers (1985) en sú mynd varð ekki vinsæl fyrren seinna meir. Wil Wheaton og Jerry O’Connell voru nær óþekkt andlit þó sá fyrrnefndi hafi verið rödd í The Secret of NIMH.

Að Jerry O’Connell undanskildum (held ég) áttu þessir strákar erfiða æsku. Ég ætla ekki að rekja þær sorgarsögur en ég held að það hafi haft áhrif. Þegar Wil Wheaton talar um föður persónu sinnar gæti hann allt eins verið að tala um sinn eigin föður.

Af öðrum leikurum má nefna Marshall Bell (algjör þessi gaur), Kiefer Sutherland, John Cusack (Twitter-vinur minn frá því ég var þar), Casey Siemaszko (Back to the Future), Richard Dreyfuss og Frances Lee McCain sem er að vanda vanýtt (Gremlins er auðvitað undantekningin).

Það er til saga af því að Stephen King hafi í æsku farið í bókabíl og beðið um bók sem fjallaði um hvernig krakkar væru í raun og veru. Hann fékk Lord of the Flies. Ég held að sagan The Body sé töluvert nær því hvernig krakkar eru í raun.

Stephen King skrifar gjarnan sögur um rithöfunda og oft læðist að manni sá grunur að hann sé að skrifa um sjálfan sig. The Body er ein af þeim sem virkar hve persónulegust á mig. Ég á ekki við að söguþráðurinn sé eitthvað sem gerðist í alvörunni en samböndin og persónurnar virka ekta.

Þetta er algjörlega mín túlkun og ekki byggð á heimildum en mig grunar að Chris (River Phoenix) og Gordy (Wil Wheaton) báðir byggðir á Stephen King sjálfum. Það er frekar augljóst með Gordy (rithöfundinn) en Chris Chambers er sá sem, líkt og King, kemur úr fátækri fjölskyldu og þarf að berjast fyrir tækifærum sínum.

Ég hafði aldrei séð Stand By Me í bíó áður og það var skemmtilegt hve vel hún nýtur sín á hvíta tjaldinu. Augljósustu dæmin er þegar smæð strákana er sýnd í samhengi umhverfisins.

Lagið Stand By Me leikur lykilhlutverk í myndinni. Þaðan kemur líka titill hennar. Mögulega er tónlist Jack Nitzsche þó veikasti partur myndarinnar. Þegar ekki er bókstaflega að vinna með stef úr laginu virkar þetta oft frekar flatt.

Stand By Me er nostalgía á margan hátt hátt. Ekki var ég alveg jafn eftirlitslaus og strákarnir en þegar ég var tólf ára fórum við tveir félagar einir í útilegu.⁴ Myndin hefur tekið á sig bagga eftir því sem á líður. Þeir gera myndina þó aðallega tilfinningaþrungnari. Svo er kjarni myndarinnar um að missa æskuvin … og ég tengi.

Það kom mér á óvart hve stutt Stand By Me er. Ekki af því hún sé langdregin. Alls ekki. Þétt er kannski orðið. Það er rosalega mikið um að vera þarna á tæpum 90 mínútum.

Þess má geta að Stephen King víst gjarn á að kalla sögu sína Stand By Me frekar en The Body. Hann var sumsé ánægður. Rob Reiner var líka trúr upprunalegu sögunni og það er formúlan sem hefur virkað í aðlögunum á verkum King.⁵

Maltin gefur ★★★☆ og telur óhóflega mikið blótað miðað við tímabilið en mig grunar að þarna sé efri-millistéttarbakgrunnur hans að villa honum sýn.

★★★★★👍👍🖖

¹ … og líki.

² Önnur af hinum tveimur er mjög góð en mér skilst að myndin Apt Pupil hafi ekki endilega verið áhorfsins virði og einhverjar af ásökunum á hendur Bryan Singer tengjast gerð myndarinnar.

³ Virðing The Shining jókst þegar á leið.

⁴ Við gleymdum að taka krydd með þannig að hamborgararnir okkar voru nær óætir.

⁵ Reyndar færði hann sögusviðið, Castle Rock og nágreenni, frá Maine til Oregon. En Portland er ennþá stóra borgin á svæðinu.

Supergirl (2026) ★★★⯪☆👍

Geimvera reynir að leysa vandamál sín með drykkju og að forðast sólina.

Í kjölfar Superman kemur Supergirl með Milly Alcock í titilhlutverkinu.

Söguþráður Supergirl er ákaflega kunnuglegur. Sérstaklega af því ég hef nýlega séð True Grit (2010) og True Grit (1969) og í kjölfarið af því áhorfi las ég True Grit (1968). Ung stúlka vill hefnd vegna morðs föður síns og lætur sér ekki duga að ráða einhvern í verkið heldur vill hún taka virkan þátt í eftirförinni. Tengingin við True Grit er sérstaklega áberandi í teiknimyndasögunni af því stúlkan er sögumaðurinn.

Það er því miður ekki hægt að fjalla um Supergirl án þess að nefna um umræðuna í kringum myndina. Enn og aftur eru leiðinlegustu gaurarnir móðgaðir yfir því að gerð sé kvikmynd sem fjallar um konu.

Væliddívæl. Beint á IMDb og gefa henni lægstu einkunn án þess að hafa séð hana. Svo taka mögulegir bíógestir einkunnina alvarlega og sleppa því að fara á myndina og þá geta lúðarnir hrósað sigri af því aðsóknin var undir væntingum.

Hliðarspor. Það að nær öll umfjöllun um kvikmyndir fjalli um sölu á bíómiðum er ótrúlega sorglegt. Viðskiptablaðamenn hafa tekið yfir menningardeildina.

Facebook hefur ákveðið að kvikmyndaáhugi minn þýði að mig langi að sjá allt það heimskulegasta sem internetið hefur fram að færa um Supergirl. Til dæmis las ég að myndina væri „woke“ af því aðalleikkona sagðist telja persónu sína vera tvíkynhneigða. Þetta á víst að hafa fælt unga karlmenn frá því að kaupa sér miða.

Ég veit reyndar ekki alveg hvort tvíkynhneigð sé rétta hugtakið til að lýsa geimveru sem hrífst af mannfólki. Það að fara út fyrir mörk tegunda er almennt ekki talið frábært en hinn möguleiki hennar væri væntanlega að sofa hjá frænda sínum.¹ Þetta er þó allt háð samþykki og þrátt fyrir innbyggt valdaójafnvægi treysti ég ofurfólkinu.

Pan-kynhneigð væri kannski betri leið til að lýsa kryptónskum einstaklingi sem hrífst af mannapanum sem segir sögur.²

Önnur undarleg „gagnrýni“ sem ég hef séð á Supergirl er að Milly Alcock sé ekki nógu falleg. Nú er ég ekki vanur að eyða miklu púðri í að tala um útlit kvenna en það er ástæða til að segja tvennt.

  1. Þú ættir alveg að geta horft á myndir án þess að finnast aðalleikarinn fallegur.
  2. Þetta er rangt. Milly Alcock er áberandi falleg.

Það virðast margir vera á þeirri skoðun að fegurð sé samansafn af ákveðnum útlitseinkennum og frávik séu ígildi ljótleika. Augljóst dæmi úr samtíma okkar eru varafyllingar sem eru einskonar „ein stærð passar öllum“ tískulausn.

Frægar konur hafa oft lent í því að einblínt er á eitthvað í fari þeirra sem ekki passar við formúluna þó þessi „frávik“ séu lykilatriði í fegurð þeirra. Í einhverjum tilfellum hefur þetta orðið til þess að þessar konur hafa látið „laga“ það sem gerði þær sérstaklega fallegar. Þetta er svo eitrað kjaftæði.

Fallegar konur fara til lýtalækna með myndir af öðrum fallegum konum …

Hvað um það.

Það er rétt að taka ákveðinn hóp út fyrir sviga þegar ég er að tala um neikvæðni í garð myndarinnar. Það er fólk sem var hrifið af sögunni Supergirl: Woman of Tomorrow sem myndin er byggð á. Lauslega byggð á. Ég las söguna ekki fyrren eftir á og þótti hún ekkert sérstök. En ég skil að ef fólk vonaðist eftir því að Supergirl væri trú teiknimyndasögunni hafi orðið fyrir vonbrigðum.

Einn helsti munurinn á kvikmyndinni Supergirl og teiknimyndasögunni um konu framtíðarinnar er að persónunni Lobo (Jason Momoa) er skeytt þarna inn í myndina. Mig grunar að þetta hafi verið tilraun til að gleðja bitru gaurana sem höndla ekki konur í aðalhlutverki. Það hefði alveg mátt sleppa honum.

Síðan hef ég líka ákveðna samúð með aðdáendum WB sjónvarpsþáttana Supergirl (2015-2021). Ef sú útgáfa af persónunni heillaði þig þá er ekki sérstaklega líklegt að þessi kvikmynd sé fyrir þig.

Sumsé, Supergirl nær ekki að fanga tvo mikilvæga hópa af aðdáendum persónunnar.

Mér þótti Supergirl fín afþreying. Í samhengi teiknimyndasögunnar er þó hægt að sjá að söguþræðinum hefur verið breytt þannig að hún minnir töluvert á Guardians of the Galaxy. Það hefði mátt slaka á því öllu saman.

Milly Alcock er töluvert meira en bara fín. Líkt og flestir utan Ástralíu tók ég fyrst eftir henni í House of the Dragon. Hún lék sömu persónuna frá unglingsárum fram á fullorðinsár. Ég man varla eftir því að hafa séð leikara sýna þroska á jafn sannfærandi hátt og henni tókst þar. Hún bar sig eins og unglingur.

Þrátt fyrir allt hér að ofan syrgi ég hvorki fall ofurhetjumynda sérstaklega né vörumerkjamynda almennt.

Óli gefur ★★★⯪☆👍.

¹ Ég veit að í sumum útgáfum af þessum heimi eru fleiri eftirlifendur frá Kryptón en við vitum ekki um neitt slíkt hérna.

² Ókei, ég er vanur að láta endalausa óútskýrða brandara flakka í skrifum mínum en þetta kallar á smá neðanmálsgrein. Ég er nefnilega á því að við gætum vel dregið línur milli apategunda öðruvísi en almennt er gert. Við erum kölluð homo sapiens en við gætum allt eins talist þriðja tegundin af simpansa. Það myndi gera okkur að pan sapiens. Það mætti líka ganga lengra eins og stungið var upp á í Science of Discworld II og kalla okkur simpansann sem segir sögur, pan narrans.

Legally Blonde (2001) ★★★★☆👍👍

Ljóska ögrar sjálfri af slæmum ástæðum en lærir meira en hún bjóst við.

Mig rámaði í nokkur atriði Legally Blonde en hef ekki séð hana áður í heild sinni. Ekki beinlínis af viljaleysi. Það er stundum sem ég bíð með myndir sem ég hefði horft á með Eygló ef hún sér þær á undan mér.

Legally Blonde er skrifuð af Kirsten Smith og Karen McCullah. Þær skrifuðu líka 10 Things I Hate About You, Ella Enchanted, House Bunny og She’s the Man. Af þeim hef ég bara séð Skassið tamið sem mér þótti frábær.

Legally Blonde er fyrst og fremst bráðfyndin mynd. Það eitt og sér fleytir henni langt. Aðalsöguhetjan okkar er góðhjörtuð og sæt og ef þér er ekki bókstaflega illa við Reese Witherspoon þá ætti sjarmi hennar að fleyta myndinni langleiðina.

Aðrir leikarar eru Luke Wilson, Ali Larter, Jennifer Coolidge, Selma Blair, Linda Cardellini og Victor Garber. Raquel Welch kemur í hálfgerðu gestahlutverki.

Í upphafstitlum Legally Blonde öskraði nafnið Oz Perkins á mig. Ég vissi varla að hann hefði verið leikari áður en hann fór að leikstýra kvikmyndum. Hann byrjaði víst feril sinn kornungur með því að leika unga útgáfu af Norman Bates í Psycho 2. Þar sem ég þekki hann ekki í sjón reyndi ég að giska hver hann væri. Einu vísbendingarnar mínar voru að hann væri mögulega líkur pabba sínum og að hann yrði líklega fenginn í hlutverk sem teldist viðeigandi að fá son Tony Perkins í. Dorky David er svarið, ég giskaði rétt.

Stundum þótti mér lögfræðin í Legally Blonde vera full ódýr. Sömuleiðis eru atriði sem eiga að sýna að aðalsöguhetjan sé rosalega klár ekki sérstaklega vel skrifuð.

Legally Blonde er mynd sem snýst um að dæma fólk ekki eftir útlitinu en eitt helsta afrek ljóskunnar byggir á steríótýpum um samkynhneigða karlmenn. Áherslan ástarlíf söguhetjunnar í lok myndarinnar grefur svolítið undan feminískum boðskap hennar. Þetta var víst verra í eldri útgáfum af myndinni. Þessi endir var tekinn upp mun seinna og leikararnir upp til hópa með hárkollur.

Legally Blonde er reglulega líkt við Clueless. Aðallega vegna þess að söguhetjurnar eru svipaðar. Ég yrði ekki hissa ef „Clueless í Harvard“ hafi verið notað til að selja þessa hugmynd. Samanburðurinn er kannski ekki sérstaklega heppilegur fyrir Legally Blonde.

Maltin gefur ★★⯪☆

Óli gefur ★★★★☆👍👍

Sleepwalkers (1992) ★★★★☆👍👍

Kattarfælið kattarlegt fólk eltist við „góðar“ ungar stúlkur.

Stephen King heimtaði að Mick Garris, sem gerði Critters 2, myndi leikstýra Sleepwalkers. Það er gott að hafa þetta í hug þegar þið eruð að reyna að fatta tón myndarinnar.

Brian Krause og Alice Krige leika náin mæðgin sem hafa sameiginlegan áhuga um unglingsstúlkum sem hafa ekki verið við karlmann kenndar. Mädchen Amick leikur Bjólf unga stúlku sem lítur sakleysislega út þrátt fyrir að hafa leikið í Twin Peaks.

Mark Hamill, Dan Martin og Ron Perlman leika löggur. Glenn Shadix er kennari sem grunar að eitthvað sé gruggugt og er svolítið gruggugur sjálfur.

Mick Garris fékk nokkra vini sína í gestahlutverk í Sleepwalkers þannig að þið getið haft augun opin fyrir Clive Barker, Tobe Hooper, Joe Dante og Stephen King.

Til að byrja með þótti mér Sleepwalkers algjör meðalmennska. Síðan tók hún beygju og ég áttaði mig á tóninum. Maísstöngullinn gerði útslagið.

Sumir hafa lýst Sleepwalkers sem svo slæmri að hún sé skemmtileg. Ég held að það sé misskilningur. Þetta er mynd sem veit hvað hún er. Hún er skemmtileg af því hún á að vera skemmtileg.

Sleepwalkers parast vel við Cat’s Eye. Þessi er auðvitað meiri hryllingur en kattarþemað límir þær saman.

Upprunalega útgáfan af Sleepwalkers var víst með meira kynlífi og ógeði. Held samt ekki bæði í einu.

Maltin gaf ★★⯪☆ en hrósaði húmornum sérstaklega.

Óli gefur ★★★★☆👍👍

Doctor Sleep (2019) ★★★★⯪👍👍

Here’s Danny!

Maður með yfirnáttúrulega hæfileika sem upplifði harmleik í æsku reynir að takast á við lífið.

Ég las Duld þegar ég var í sjöunda bekk þegar ég var að keyra í gegnum Stephen King á fullu. Það var ekki löngu seinna sem ég horfði á The Shining. Mér fannst bókin mun betri en núna er ég ekki viss. Báðar útgáfur af sögunni eru góðar.

Stephen King er ekki sammála. Hann hefur talað mjög illa um mynd Stanley Kubrick. Reyndar virðist andúð hans á kvikmyndinni hafa aukist eftir að leikstjórinn var neikvæður í garð bókarinnar.

Árið 2013 gaf Stephen King út framhald af Duld sem heitir Doctor Sleep. Ég held að ég hafi tekið tvær syrpur í lestri á bókum hans síðan þá en ég hef ekki reynt við Svefndoktorinn. Fæstir virðast hafa fallið fyrir henni.

Leikstjórinn Mike Flanagan hugsaði með sjálfum sér að hann gæti kvikmyndað framhaldið. Sem er virðist feigðarflan. Hverjum hefur tekist að gera framhald af fjörutíu ára gamalli klassískri mynd? Ef þú ert með sömu leikara í sömu hlutverkum er mögulegt að vekja nostalgíu en það er ekki hægt í þessu tilfelli.

Á þessum tímapunkti voru allir þrír aðalleikararnir hættir í bransanum og fjórði lykilleikarinn Scatman Crothers löngu látinn. Það hefði verið hægt að yfirstíga lítilræði eins og örlög persónanna því í þessum heimi geta hinir látnu birst. Þannig að þetta voru allt nýir leikarar og engar tæknibrellur notaðar til að breyta andlitum þeirra. Sembeturfokkingfer.

Síðan er það munurinn á Duld og The Shining. Þær enda ekki eins. Örlög fólks eru ekki þau sömu. Ertu að gera framhald af Kubrick eða King? Mike Flanagan ákvað að fara erfiðustu leiðina og gera tilraun til að brúa bilið. Það er auðvitað ómögulegt að gera það fullkomlega en ég veit ekki hvort hægt sé að gera það betur.

Það er rétt að taka fram að ég horfði á leikstjóraútgáfuna af Doctor Sleep. Hún er alveg þrír klukkutímar en ég sá víða ábendingar um að það væri mikið betri.

Doctor Sleep fjallar um Dan(ny) Torrance og hvernig hann tekst á við lífið eftir allt sem á gekk í fyrstu sögunni. Hann er leikinn af Ewan McGregor sem þarf lukkulega ekki að líkjast Danny Lloyd¹ sem lék hlutverkið upprunalega. Sá Danny kíkir þó reyndar við sem áhorfandi á hafnaboltaleik.

Í Doctor Sleep þarf Dan Torrance að takast á við bæði gamla óvini og nýja, náttúrulega og yfirnáttúrulega. Hann kynnist líka öðrum sem skína.

Önnur meginhluverk leika Rebecca Ferguson (Dune), Zahn McClarnon (Dark Winds), Carl Lumbly, Emily Alyn Lind og Kyliegh Curran (The Fall of the House of Usher). Þar að auki eru tveir sem léku í Gerald’s Game, fyrri Stephen King mynd Flanagan, þeir Henry Thomas (Ell-í-ott úr E.T.) og Bruce Greenwood.

Tónlistin skiptir höfuðmáli í myndinni. Stef Wendy Carlos úr The Shining eru notuð á áhrifamikinn hátt.

Það sem kemur í veg fyrir að Doctor Sleep fái hæstu einkunn er lokauppgjörið. Ég ætla augljóslega ekki að fara út í smáatriði en þetta virkaði bara ekki fyrir mig.

Óli gefur ★★★★⯪👍👍

¹ Í þætti 240 af The Kingcast kemur hinn fullorðni Dan Lloyd í spjall um reynslu hans af tökum The Shining. Ég mæli alveg með því.

The Life of Chuck (2024) ★★★★☆👍

Allt er að fara til fjandans en við skulum samt þakka Chuck.

Ég hef ekki lesið söguna eftir Stephen King þannig að ég get ekki komið með neinn samanburð. Margir töldu að ómögulegt að kvikmynda The Life of Chuck og ég held ég skilji hvers vegna. Það virðist þó hafa tekist.

Það er haugur af frábærum leikurum í The Life of Chuck. Tom Hiddleston er í titilhlutverkinu. Mark Hamil og Mia Sara eru áberandi í fyrsta þætti myndarinnar. Eiginkona Flanagan, Kate Siegel, leikur hippakennarann.

Ástæðan fyrir því að ég hef verið í Stephen King áhorfi undanfarið er að ég byrjaði óvart að hlusta á hlaðvarpið The Kingcast. Óvart spyrðu?

Ég ætlaði bara að hlusta á The Spiel sem fjalla um myndir Spielberg. Ég byrjaði á þætti núll og þar kom fram að þetta væri frá þeim sömu og höfðu verið með The Kingkast í nokkur ár. Svo er það upplýst, sem flestir hlustendur vissu líklega fyrirfram ólíkt mér, að annar stjórnandinn hafði látist eftir að hafa tekið upp töluvert af þáttum fyrir nýja hlaðvarpið.

Þetta tengist myndinni, ég lofa.

Mike Flanagan leikstjóri kom nokkrum sinnum í The Kingcast og var greinilega vinur Scott Wampler og Eric Vespe stjórnenda hlaðvarpsins. Þegar kom að The Life of Chuck var þeim tveimur boðið að koma fram í myndinni.

Scott Wampler dó áður en hann sá The Life of Chuck og Mike Flanagan ákvað að tileinka honum myndina. Þannig að ef þið horfið á myndina og eruð að velta fyrir ykkur hver þessi gaur var þá hef ég sparað ykkur tíma.

The Life of Chuck virkaði á mig að langmestu leyti. Það voru nokkur atriði sem hreyfðu meira að segja við mér. Ég skil samt fólk sem telur að myndin sé full væmin.

Helsti galli The  Life of Chuck er að sögumaðurinn útskýrir allt nákvæmlega. Ég hef á tilfinningunni að Flanagan hafi verið hræddur við að áhorfendur myndu ekki skilja söguna. Það er hættulegt að hugsa of mikið um þarfir fólks sem er ekki með á nótunum.

Óli gefur ★★★★☆👍

Christine (1983) ★★★⯪☆👍

Rómeó og Júlía … ef Rómeó væri lúði og Júlía væri bíll með hinsegin undirtónum.

John Carpenter fékk ekki að leikstýra Firestarter en endaði í staðinn með að gera Christine. Þetta var ekki mynd sem hann var spenntur að leikstýra en hann var á þeim stað á ferlinum að hann gat ekki annað. Á köflum má sjá stíl hans skína í gegn en mér sýnist að hann hafi aðallega viljað skila af sér verki sem væri nógu gott. Sem tókst alveg.

Keith Gordon í aðalhlutverki sem Arnie Cunningham (væntalega vísun í Happy Days). Hann var mögulega að leika í fyndnari mynd og kannski hefði verið betra ef aðrir hefðu fylgt hans fordæmi.

Harry Dean Stanton í mikilvægu hlutverki. Ég áttaði mig ekkert á því hver Alexandra Paul væri fyrren hún fór að tala. Ég þekkti röddina og þurfti að fletta því upp. Hún lék jómfrúna Connie Swail í Dragnet¹. Það er mynd sem ég var hrifinn af þegar ég átti hana á spólu og hef ótrúlega oft vísað í en hef ekki þorað að kíkja á í seinni tíð. Sæta ljóshærða stelpan var mun kunnuglegra en ég áttaði mig ekki á að það væri Kelly Preston (Twins).

Tæknibrellurnar eru líklega það besta við Christine.

Maltin gefur ★★☆☆

Óli gefur ★★★⯪☆👍

¹ Dan Aykroyd og Tom Hanks rappa.

Dolores Claiborne (1995) ★★★★★👍👍🖖

Er Dolores Claiborne stórhættulegur morðingi?

Ég las Örlög, ekki frábær titlaþýðing,¹ væntanlega um leið og hún kom út árið 1995. Eða um jólin eftir að ég fékk hana í jólagjöf. King var stöðluð jólagjöf í mörg ár. Þegar ég fletti þessi upp kom það mér á óvart að myndin hafi komið út sama ár og hafði meira að segja komið í bíó á Akureyri í nóvember. Það eru auðvitað töluverðar líkur á að ég hafi verið að eyða öllum peningunum mínum í skólabækur þannig að bíóferðir hafi verið takmarkaðar.

Örlög er ein af bestu bókum Stephen King. Hún er líka erfið. Hryllingurinn er ekki yfirnáttúrulegur. Þó er dansað við hið yfirskilvitlega þegar við sjáum hana kallast á við hina þá óútgefnu Gerald’s Game og þriðju óskrifuðu bókina í þeirri seríu.

Örlög situr í mér. Ég held ég hafi ekki lesið hana lengi þá rifjaðist hún öll upp fyrir mér meðan ég var að horfa. Ég var alltaf mörgum skrefum á undan því sem var að gerast. Ekki á slæman hátt. Bara þannig að ég gat fókusað á heildina í stað þess að vera að einbeita mér að sögunni. Dolores Claiborne er trú anda bókarinnar. Römmunartækinu er breytt sem er örugglega til góðs.

Kathy Bates er stórkostleg í titilhlutverkinu. Judy Parfitt er í minna hlutverki sem vinnuveitandi Dolores en hún neglir það eftirminnilega. Í fortíðinni leikur Ellen Muth² dóttur Dolores og sýnir stjörnuleik í erfiðu hlutverki. David Strathairn getur verið svo elskulegur og indæll en er það ekki hérna. Alls ekki. Hann þarf ekki bara að leika skíthæl heldur þarf hann að leika skíthæl í augum annarar persónu.

Jennifer Jason Leigh er góð en það er erfitt að deila rammanum með Kathy Bates. Christopher Plummer að standa í hárinu á Bates í þeirra senum.

Leikstjóri er Taylor Hackford sem hefur gert margar og misgóðar myndir. Ég veit ekki hvort nokkur jafnast á við þessa. Tony Gilroy hafði ekki gert margt þegar honum bauðst að skrifa handritið að Dolores Claiborne. Í millitíðinni hefur stjarna hans risið og líklega er hann best þekktur fyrir að stýra Star Wars-þáttunum Andor. Myndin er framleitt af Castle Rock, fyrirtæki Rob Reiner.

Það eina sem gerði mig efins um að setja fimm stjörnur á Dolores Claiborne var lokauppgjörið um framtíð titilpersónunnar. Það er annars flokks atriði í fyrsta flokks mynd. Ýmsir hafa gert athugasemd við ýmsar útgáfur af Maine-hreimnum sem heyrast í myndinni en ég er ekki dómbær á það.

Stóra spurningin er hvers vegna Dolores Claiborne er svona sjaldan nefnd þegar búnir eru til listar yfir bestu myndir gerðar eftir sögum Stephen King. Ég ætla að byrja á að útiloka þann möguleika að ég hafi rangt fyrir mér.

Augljósa svarið er að Dolores Claiborne situr í skugga Shawshank Redemption. Sú mynd kom út árið áður og gnæfir nú yfir aðrar myndir gerðar eftir sögum Stephen King. Það gæti líka verið að Kathy Bates komi með bagga með sér sem heitir Misery. Það er myndin sem hún sló í gegn með og kannski hefur það verið túlkað sem einhvers konar endurtekning að leika í annarri King-mynd.

Síðan er möguleikinn að það hafi skaðað Dolores Claiborne hve kvenlæg hún er. Stephen King hefur líka, að marga mati, aldrei skrifað jafn feminíska bók. Það er ekki alltaf vinsælt.

Ég var alveg búinn að gleyma hve góð Dolores Claiborne væri.

Maltin gefur ★★★⯪ og virðist hafa verið minnihlutarödd á sínum tíma.

Óli gefur ★★★★★👍👍🖖

¹ Getum við kennt forsetanum um? Þeim fyrrverandi. Guðni þýddi sumsé eitthvað af King-bókum á sínum tíma.

² Ellen Muth lék seinna í þáttunum Dead Like Me sem gerðir voru af Bryan Fuller (Dust Bunny). Fuller er mikill Stephen King aðdáandi og fastagestur í hlaðvarpinu The Kingcast. Það er ekki ólíklegt að hann hafi munað eftir Muth úr Dolores Claiborne.

Cujo (1983) ★★★★☆👍👍

Ungur drengur lendir í ævintýri með ærslafullum Sankti Bernharðshundi og mömmu sinni (sem lék líka mömmuna í E.T.).

Ég las Umsátur fyrir löngu síðan. Ætli ég hafa ekki verið þrettán eða fjórtán ára. Kannski hef ég aldrei lesið hana á ensku. Hún situr samt í mér. Morgunkornið. Lakið. Allt saman.

Mér datt aldrei í hug að horfa á myndina Cujo. Hún var almennt álitin ein af lélegu Stephen King myndunum. Það eru greinilega margir enn á þeirri skoðun.

Mig grunar að Cujo sé töluvert hræðilegri ef þú ert foreldri. Það eru mörg nístandi augnablik í henni.

Hinn sex ára gamli Danny Pintauro, betur þekktur sem Jonathan í Who’s the Boss?¹, er ákaflega sannfærandi sem hrætt barn. Ég er búinn að lesa aðeins of margar neikvæðar athugasemdir um hann í dómum um Cujo.

Dee Wallace er líka góð. Það ætti ekki að koma á óvart. Maðurinn hennar Christopher Stone er viðkunnanlegi smiðurinn. Þau léku líka saman í The Howling. Ed Lauter er í hlutverki ekki besta hundaeiganda í heimi.

Cujo er leikstýrt af Lewis Teague sem einnig gerði Cat’s Eye. Stóra málið er þó líklega kvikmyndatakan sem er í höndum Jan de Bont. Hann nær að gera ákaflega flotta hluti í þessum takmörkuðu aðstæðum.

Förðunin á hundunum sem leika Cujo er kannski veikasti hluti myndarinnar. Það byrjar vel en stundum er eins og hann hafi lent í skemmtilegu óhappi í brúðkaupsveislu.

Maltin gefur ★★★☆.

Óli gefur ★★★★☆👍👍.

¹ Angela var yfirmaðurinn.

Firestarter (1984) ★★⯪☆☆🫴

Ung stúlka með blásið hár hefur hæfileika kalla fram oxun í útvermnu efnahvarfi.

Titlaþýðingar á íslensku eru misgóðar. Eldvakinn er einn af þeim betri, töluvert betri en bókin sjálf. Sagan er undir miklum áhrifum frá MKUltra verkefninu þar sem CIA gerði tilraunir með LSD án þess að upplýsa „þátttakendur“ um hvað væri í gangi. Hjá Stephen King er það The Shop (Smiðjan, önnur góð þýðing) sem stendur fyrir þessum rannsóknum.

Firestarter kemur úr smiðju ítalska framleiðandans Dino De Laurentiis sem framleiddi töluvert af myndum byggðar á verkum Stephen King. Upprunalega átti John Carpenter að leikstýra en honum var augljóslega ekki treystandi til þess vegna það að The Thing floppaði. Í staðinn var Mark L. Lester fenginn í verkið.

Drew Barrymore leikur titilpersónuna. Pabbi hennar er leikinn af David Keith.¹ Hann er frekar ósannfærandi. Heather Locklear er mamman. Martin Sheen er Smiðjustjórinn. Art Carney og Louise Fletcher eru góðleg hjón.

Persóna George C. Scott er vandræðaleg. Hann heitir John Rainbird og á að vera af einhverjum óljósum frumbyggjaættum. Ég tók varla eftir því að vísað væri beint í bakgrunn hans í myndinni sjálfri, bara bókinni. Sumir telja að húð hans hafi verið dekkt með farða í myndinni en ég er ekki viss. Það er undarlegt að í myndinni á Regnfuglinn, eins og í bókinni, að hafa barist í Víetnamsstríðinu … sem er erfitt að gleypa aldurslega séð.

Hvers vegna var George C. Scott valinn í þetta hlutverk? Af því að Dino vildi gera myndina virðulegri með stórstjörnu.

Firestarter kveikir enga elda. Þetta er einhver óáhugaverðasta leiðin til að segja þessa sögu. Hún er ekki skelfilega léleg en langt frá því að vera góð. Hún hefur samt haft töluverð áhrif sem sjást aðallega í Stranger Things.

Maltin gefur ★★☆☆ og hrósar myndinni fyrir að skapa vinnu fyrir áhættuleikara.

Óli gefur ★★⯪☆☆🫴

¹ Mig grunar að David Harbour kannski grætt á því að líkjast David Keith þegar hann var ráðinn til að leika í Stranger Things.

Cat’s Eye (1985) ★★★★☆👍👍

Köttur er misvirkur þátttakandi í þremur sögum.

Cat’s Eye byrjar á rammasögu um köttinn sem inniheldur runu af vísunum í Stephen King myndir. Meðal annars kemur þar fram einn af leikurunum í Cujo. Það kemur kannski ekki á óvart því Lewis Teague leikstýrði báðum myndunum.

Ofurframleiðandinn Dino De Laurentiis var víst sannfærður um að Drew Barrymore yrði stjarna þannig að hann spurði Stephen King hvort hann ætti einhverja aðra sögu sem hún gæti passað í og þessi samsuða varð afraksturinn.

Í fyrstu sögunni reynir persóna James Woods að hætta að reykja og notar til þess mjög óhefðbundnar aðgerðir. Hún nær hápunkti þegar sígarettuþörfin er alveg að gera út af við aðalpersónuna.

Í annarri sögunni kemst tennisþjálfari, leikinn af Robert Hays (Airplane!), í hann krappann þegar ríkur kall með veðmálafíkn uppgötvar að eiginkona hans hafði verið að stúdera annars konar boltaíþróttir.

Í þriðju sögunni er kötturinn knái ættleiddur af Drew Barrymore sem er sannfærð um að það búi skrýmsli í veggnum hennar. Þessi saga er sú eina sem ekki ert byggð á eldri sögu eftir Stephen King heldur var sérsamin fyrir þessa mynd.

Samkvæmt hlaðvarpinu The Kingcast var rammasaga Cat’s Eye töluvert öðruvísi og mikið dekkri í upphafi. Hún var líka beintengd þriðju sögunni.

Skrýmslahönnun Cat’s Eye er misjöfn. Kannski er aðalvandamálið hvernig skrýmslinu er skeytt inn í myndina. Þá verður fullkomlega augljóst að þetta er gaur í búning. Það er ágætt að horfa á þessa mynd til að sjá hve vel Gremlins hefur elst.

Tónlistin í Cat’s Eye er eftir Alan Silvestri og minnir á köflum á aðra mynd sem hann samdi fyrir árið 1985. Munurinn er að hún er ekki sérstaklega góð hérna.

Cat’s Eye hitti einhvern veginn alveg í mark hjá mér. Áherslan er á dökkan húmor þó hryllingurinn sé undirtónn. Það er næstum svona Óvænt endalok tónn í sögunum.

Maltin gefur ★⯪☆☆ og finnst myndin of illkvittnisleg.

Óli gefur ★★★★☆👍👍 og fannst hún máttulega illkvittnisleg.

The Dead Zone (1983)

Fullkomlega eðlilegur kennari verður fyrir áfalli sem kallar fram í honum ótrúlega og óþægilega hæfileika.

Þegar Donald Trump var kosinn töluðu margir um The Dead Zone, bæði kvikmyndina og bókina eftir Stephen King. Satt best að segja byggði sá samanburður á frekar óhóflega bjartsýniskenndum hugmyndum um kjósendur.

Þegar talað er um aðlögun á verkum Stephen King fyrir kvikmyndir eru augljós nöfn dregin fram. Rob Reiner (Misery, Stand by Me og Shawshank Redemption¹), Frank Darabont (Shawshank Redemption og The Mist), Mike Flanagan (Gerald’s Game, Doctor Sleep og Life of Chuck) og auðvitað Mick Garris þó hans verk hafi aðallega verið í sjónvarpi (The Stand, The Shining, Sleepwalkers, Bag of Bones og Riding the Bullet). En hvað nafn sameinar The Dead Zone, Firestarter, Cat’s Eyes, Silver Bullet, Sometimes They Come Back og Maximum Overdrive?

Dino De Laurentiis er stórt nafn í kvikmyndasögunni, en ekki endilega besta nafnið. Mér finnst nafnið alltaf hafa verið á sveimi en fyrsta myndin sem ég tengi sterkt við hann er Flash Gordon. Dino framleiddi bæði drasl og list en skemmtilegustu myndirnar hans dönsuðu á þeim mörkum.

Það eru augljósar ástæður fyrir bjartsýni varðandi The Dead Zone vegna þess að David Cronenberg leikstýrði og Christopher Walken leikur aðalsöguhetjuna okkar. Þar að auki höfum við Martin Sheen í hlutverki Donald Trump. Tom Skerrit leikur skerfara, Brooke Adams er kona sem er þess virði að bíða eftir og Herbert Lom er læknirinn).

Það er skondið að í einu atriði spjallar Christopher Walken við nemendur sína um hauslausa hestamanninn því hann lék það hlutverk í Sleepy Hollow (1999) eftir Tim Burton. Bara ef það hefði verið betri mynd.

The Dead Zone er jafn góð mynd og við mátti búast en ekki jafn góð og hefði mátt vonast eftir. Vel þess virði að horfa.

Maltin gefur þrjár stjörnur.

Óli gefur fjórar stjörnur.

¹ Rob Reiner framleiddi Shawshank, reyndar ætlaði hann upprunalega að leikstýra henni en endaði með að gera North í staðinn.

Wuthering Heights (2026) ★★★★⯪👍👍

Fóstursystkini eiga í ástríku en frekar óheilbrigðu sambandi.

Líklega kemur það ekki að sök að ég hef hvorki lesið Wuthering Heights né séð nokkra af þeim kvikmyndum sem gerðar hafa verið eftir bókinni. Mögulega hjálpar það. Aftur á móti þekki ég lagið vel.

Wuthering Heights er í leikstjórn Emerald Fennell með Margot Robbie og Jacob Elordi í aðalhlutverkum. Aðrir leikarar eru m.a. Martin Clunes, Alison Oliver, Hong Chau og Charlotte Mellington¹. Myndinni var ekki tekið með einróma lofi. Stundum hefur fólk einfaldlega rangt fyrir sér þegar það hakkar í sig kvikmyndir. Í þessu tilfelli skil ég alveg að hún heilli ekki alla.

Ég hef nokkrum sinnum talað um hve veikur ég er fyrir góðri litahönnun í kvikmyndum. Jafnvel þegar aðrir myndu telja litanotkun óhóflega. Wuthering Heights er afskaplega stíliseruð og fallega hönnuð mynd. Mér fannst gaman að reyna að fylgjast með því stórfenglega en naut þess líka að taka eftir smáatriðunum.

Flest lögin í Wuthering Heights eru með Charli XCX og þó ég þekki lítið til tónlistar hennar fannst mér hún komast vel frá því verkefni. Það er samt nær ómögulegt verkefni að komast undan skugga Kate Bush. Ég skal halda því blákalt fram að hennar lag sé eitt besta popplag tuttugustu aldarinnar. Á sinn hátt er það líka jafn yfirdrifið og fáránlegt og þessi kvikmynd.

Out on the wily, windy moors
We’d roll and fall in green
You had a temper like my jealousy
Too hot, too greedy

Wuthering Heights er ekki mynd sem þykist ætla að vera trú bókinni. Þetta er fyndin, gröð, galin, og dramatísk túlkun á sögunni. Hún fer viljandi algjörlega yfirum. Í nokkrum tilfellum gat ég varla hætt að hlæja að bröndurum.

Fennell hefur víst sagt að Wuthering Heights eigi að endurskapa tilfinningar táningsstúlku sem les bókina í fyrsta sinn. Ég held ég skilji hvað hún meinar með þeim augljósu fyrirvörum að ég hef hvorki lesið bókina né verið táningsstelpa.

Annars hef ég sjálfur aldrei verið spenntari fyrir því að lesa bókina Wuthering Heights en eftir að hafa séð myndin Wuthering Heights eftir Emerald Fennell.

Óli gefur ★★★★⯪👍👍

¹ Charlotte Mellington er góð í hlutverki hinnar ungu Cathy en það hvernig augun hennar ná að taka yfir skjáinn gæti vel gert hana að stjörnu.

Barselónaferð 2026

Okkur hjónunum datt í hug að kíkja til útlanda. Við skoðuðum valkostina með eftirfarandi skilyrðum:

  • Beint flug.
  • Ekki óhóflega dýrt.
  • Ekki Bandaríkin.
  • Helst nýr staður.

Við enduðum á að velja Barselóna. Hvorugt okkar hafði komið áður til Spánar (eldri sonurinn hafði hins vegar millilent í Madríd þegar hann var í Bólivíuævintýri). Mér leið líka ágætlega að fara til lands sem stendur upp í hárinu á fasistatrúðnum.

Flugvöllurinn í Barselóna tilkynnir ferðalöngum að hann sé einn sá besti í heimi. Sem er eins gott því við hefðum annars ekki dregið þá ályktun. Við biðum hátt í klukkutíma eftir töskunum okkar. Fyrsti skammturinn af töskum kom á sæmilegum tíma. Síðan var langt hlé þar til færibandið fór aftur af stað og skilaði af sér einni heilli tösku áður en allt stoppaði í svona hálftíma.

Mín tilgáta er að tímasetningin hafi skipti miklu. Þetta var milli 14-15 sem þýðir síesta. Ég er alveg glaður með Spánverja sem halda þessum sið við en ég er ekki viss um að flugvellir ættu að vera með í því.

Við keyptum Hola-kort í almenningssamgöngurnar og notuðum neðanjarðarlestirnar til að ferðast til og frá flugvellinum og um borgina sjálfa.

Á Spáni voru allir endalaust að tala um mig, Óla, Óla, Óla. Spænskunnátta mín er varla til staðar þó ég geti stautað mig fram úr einföldum textum. Flestir töluðu samt ágæta ensku þannig að það kom ekki oft að sök.

Við afrekuðum lítið fyrsta daginn dauðþreytt eftir ferðalagið.

Við ætluðum að fara að borða fljótlega eftir að við komum á hótelið en þurftum að bíða eftir að veitingastaðir opnuðu. Lukkulega fundum við einn sem opnaði 18:30. Engin raunveruleg afrek þann daginn.

Við vorum á hóteli sem voru inn í pakkanum frá Flugleiðum, Hotel Arenas Atiram. Það var fínt nema að það var frekar hljóðbært. Morgunmaturinn var góður. Staðsetningin var ekki frábær fyrir utan að við vorum skammt frá neðanjarðarlestarstöð.

Fimmtudagurinn var afrekadagur. Fyrst fórum við á ströndina. La Barcelonetta. Mjög notalegt. Fyrir utan alla endalausu sölumennina. Strandteppi, áfengi og nudd. Ég fór strax í mjög harkaleg „No“. Eygló keypti sér reyndar mojito. Hún var reyndar að vona að drykkurinn væri óáfengur en sölumaðurinn virtist ekki skilja hugtakið. Reyndar vandaði hann sig við að skilja sem fæst sem við sögðum. Rétt að taka fram að þetta var öll áfengisneysla ferðalagsins.

Eygló hafði óvart keypt nýja tegund af sólarvörn. Svona staukur sem hægt er að nudda á sig. Ég var fyrst voðalega glaður því ég þoli ekki kremdrulluna. Síðan áttaði ég mig á því að ég gat ekki séð hvar ég hefði borið sólarvörnina á mig og spáði réttilega að ég myndi fá rönd af (vægum) sólbruna á handleggina.

Eftir að hafa horft á Miðjarðarhafið um stund röltum við frekar stefnulaust um þröng stræti gömlu borgarinnar. Eygló var heilluð af þvottinum sem hengdur var til þerris á nær öllum svölum.

Pablo Picasso eyddi töluverðum tíma í Barselóna á sínum yngri árum og því er safn af verkum hans þarna. Sýningin er í tímaröð og það var gaman að sjá þróunina á verkum hans. Til að byrja með er stíllinn fullkomlega hefðbundinn (á síns tíma mælikvarða) en síðan verður allt tilraunakenndara og svo fáum við kúbismann sem Picasso er þekktastur fyrir.

Mér þótti ákaflega spennandi að fara nálægt verkunum þar sem ég gat skoðað penslaförin og áferðina, allt sem glatast við afritun. Það stendur svolítið uppúr að á mörgum málverkunum sátu eftur „klessur“ (svo ég noti fræðilegt tungutak) sem ég hefði hugsað sem mistök til að leiðrétta en verða til þess að myndin fær hálfgerða dýpt.

Einhvern veginn heillaðist ég mest af ókláruðu verki af konu, La Salchichona frá 1917. Það er eitthvað við hvernig „doppurnar“ (fræðilegu hugtökin) ná að móta formin. Það að sjá líka skissuna af ókláruðum hlutum myndarinnar gerir hana líka ákaflega sérstaka.

Þó Guernica sé ekki á safninu sjálfu er hægt að kaupa bol með þeirri mynd. Ég veit ekki hvers vegna nokkur myndi samt gera það. Það virðist svipta hana allri merkingu.

Næst heimsóttum við minjasafnið. Stærsti hluti safnsins er neðanjarðar. Þar eru leifar rómversku borgarinnar Barcino sem var stofnuð á tímum Ágústusar. Þetta er ótrúlega stórt svæði undir borginni. Flest húsin voru notuð í hversdagsleg verkefni. Þarna var fiskvinnsla og víngerð. Frekar magnað. Ofanjarðar er hægt að sjá súlur sem tilheyrðu hofi Ágústusar.

Á rústum Rómarveldis stendur kaþólska dómkirkjan. Auðvitað fellur hún í skuggann af ókláruðu kirkjunni en það er alveg þess virði að heimsækja hana. Það stóð samt ekkert sérstaklega uppúr þar.

Eygló hafði heyrt af töfragosbrunni í Barselóna og þó mér þætti lýsingin ekki spennandi ákváðum við að fara. Áður en sýningin hófst þurftum við að fá okkur kvöldmat. Við gengum í áttina að veitingastað sem ég fann á kortinu og áttuðum okkur á að hann var inn í stórri byggingu sem ég hélt fyrst að væri nautaatsleikvangur.

Arena var nautaatsleikvangur en sú „íþrótt“ hefur blessunarlega verið aflögð í Katalóníu. Þessum leikvangi hefur verið breytt í verslunarmistöð sem er töluverð framför.

Þegar við komum að Arena sáum við að veitingastaðurinn væri á efstu hæð. Það var í boði að borga sig inn í utanáliggjandi lyftu til að komast upp á útsýnispallinn en við enduðum með að fara bara í innri lyftu (og rúllustiga) verslunarmiðstöðvarinnar til að komast upp.

Það má vel mæla með því að borða á toppi Arena. Við vorum reyndar með slakt útsýni en við gátum skoðað okkur vel um áður en við fórum inn á staðinn. Þarna var meðal annars hægt að sjá gosbrunninn sem við vorum að fara að og höllina í bakgrunninum.

Við vorum greinilega ekki nægilega snemma á ferðinni að gosbrunnssýninguna. Það var rosalegur mannfjöldi á svæðinu. Klárasta fólkið hafði mætt fyrr til að ná sæti í tröppunum sem liggja upp að höllinni sem er líklega besta útsýnið.

Ljósasýningin byrjaði þegar við nálguðumst og ég heyrði óminn af fyrstu tónum kunnuglegs lags. Ég dreif Eygló áfram og við heyrðum fljótlega Montsy og Freddie syngja saman Barcelona í takt við litaljósagosbrunninn. Mér leið allt í einu miklu betur en mér hafði liðið síðasta mánuðinn eða svo. Það gladdi mig að í Barselóna hefur fólk ekki gleymt þessu lagi.

Eygló lýsti sýningunni sem flugeldasýningu með vatni og ljósi. Það passar alveg. Í sýningunni eru mörg önnur lög, meðal annars tvö Queen-lög, en Barcelona er það eina sem er í fullri lengd.

Þriðji dagurinn var fyrsti maí. Við höfðum ákveðið að nota hann til að skoða helsta kennileyti borgarinnar, Sagrada Familia.

Sögulega séð er auðvitað ekkert óvenjulegt við að stórar kirkjur taki langan tíma í byggingu. Núna eru um 140 ár síðan framkvæmdin hófst en mögulega lýkur henni eftir um áratug.

Aðalhöfundur Sagrada Familia er auðvitað Antoni Gaudí. Það er frægt að hann lést eftir að sporvagn keyrði á hann. Einhvern veginn hafði ég alltaf ímyndað mér að hann dáið sérstaklega ungur en hann var víst 73 ára og hafði eytt meirihluta ævinnar í þetta verk. Hann vissi vel að hann myndi aldrei sjá hana fullkláraða. Í samtíma okkar mættum við endilega hugsa svona langt til framtíðar.

Sagrada Familia er galin bygging. Byggingarstíllinn er katalónskur módernismi en að mörgu leyti virkar kirkjan eiginlega póstmódernísk. Það má líklega nota þetta hugtak blygðunarlaust um það hvernig eldri og yngri stílar blandast saman.

Sagrada Familia er stundum lýst sem andhverfu hefðbundina kaþólskra kirkna. Í dómkirkjunni var til dæmis hægt að skoða ótal skot tileinkuð dýrlingum með tilheyrandi styttum. Það er nær ekkert slíkt hérna. Inn í kirkjunni er plássið notað fyrir fólk.

Hljóðleiðsögnin spurði okkur hvort súlurnar í kirkjunni minntu okkur ekki á skóg. Mér hafði ekki dottið það í hug. Þetta minnir allavega ekki á íslenska skóga. Það er samt nokkuð flott hvernig stóru súlurnar kvíslast í greinar sem taka á sig þyngd turnanna.

Ég myndi ekki segja að steindu gluggarnir í Sagrada Familia séu sérstaklega fallegir. Það er fátt eftirminnilegt við myndirnar og formin. Það hvernig liturinn á glerinu er notaður til að skapa hlýja og kalda birtu á víxl er hins vegar ákaflega flott. Notkun á birtu í kirkjunni almennt er líka mögnuð.

Ytra byrði kirkjunnar er auðvitað frægara en innviðirnir. Það jaðrar við að Sagrada Familia sé ofhlaðin að utanverðu en þetta virkar einhvern veginn allt saman. Þetta er galin bygging. Það er nær óskiljanlegt að einhverjum hafi dottið í hug að hanna hana og hvað þá byggja.

Undir kirkjunni er sýning sem fjallar um byggingu hennar. Það undirstrikar eiginlega að trúarleg merking Sagrada fellur eiginlega í skuggann af Gaudí sjálfum. Hann vildi byggja til dýrðar guði en persóna hans og snilld gnæfir eiginlega yfir allt annað.

Nú verður að segjast að við afrekuðum lítið eftir þetta. Við skruppum í einhverjar búðir, fórum á einhverjar sýningar og ráfuðum um. Líklega er helst frásagnarvert að við skoðuðum matarmarkaðinn á laugardeginum. Það var margt til að borða en ég sleppti því og var eiginlega búinn að fá nóg eftir að við höfðum þrætt alla ganga. Fiskifýlan hjálpaði mér ekki.

Heimferðin var líka, lukkulega, fullkomlega óáhugaverð.

Ég get alveg mælt með Barselóna. Við skoðuðum rétt yfirborðið á borginni og leyst vel á. Ég held að mér hefði ekki þótt frábært að vera þarna í sumarsól og hita. Veðrið sem við fengum var eins og góður íslenskur sumardagur.

 

Ben-Hur (1959) ★★⯪☆☆🫴

Bláeygður og fölur gyðingaprins í Palestínu lendir upp á kant við Rómverskan vin sinn. Síðan er Jesús á svæðinu.

Byrjum á bíóreynslunni.

Ben-Hur var sýnd í Sambíóunum í Kringlunni. Fyrirfram var ég frekar efins um að bíóið væri meðvitað um innbyggða hléið í myndinni. Slíku er mjög gjarnan klúðrað í íslenskum bíóhúsum.

Vesenið byrjaði samt strax í upphafi sýningar því Ben-Hur er ein af þessum myndum hefst á forleik. Bara tónlist og svart tjald. Bíógestir voru greinilega margir ringlaðir á þessu og ég sá nokkra fara út úr salnum, sumir allavega til að kvarta.

Á nær fullkomnum komískum tímapunkti tók einhver sig til og stoppaði myndina nákvæmlega þegar MGM-lógóið birtist á tjaldinu. Síðan hefur sá sami væntanlega reynt að finna réttan stað með því að hoppa fram og aftur í myndinni. Það endaði aftur í forleiknum þannig að við fengum aukaskammt af tónlist áður en myndin byrjaði aftur.

Þegar kom að innbyggða hléinu ákvað ég að vera snöggur til að kaupa popp því mig grunaði sterklega að myndin færi bara aftur af stað eftir tiltölulega stuttan tíma. Innbyggðu hléin voru ekki jafn vegleg og þau sem við erum vön á Íslandi. Það passaði og salurinn var hálfyfirgefinn þegar myndin byrjaði aftur. Ég var smá hræddur um að það kæmi aukahlé en lukkulega fékk myndin bara að klárast.

Ég er svolítið á því að bíóin ættu að hafa fólk í vinnu sem veit eitthvað um kvikmyndir.

Fyrir löngu sá ég Ben-Hur (1925) en ég hafði aldrei séð þessa Ben-Húr áður.

Charlton Heston leikur prinsinn Húrsson. Það er óttalega kjánalegt. Hann hefði getað leikið sannfærandi Rómverja. Kannski. Hann var auðvitað fæddur til að leika starfsmann á bensínstöð.

Það eru mörg flott atriði í Ben-Hur. Það er bara frekar langt á milli þeirra. Kappaksturinn er góður og galleiðuatriðin sömuleiðis.

Reyndar var ég svolítið ringlaður á því hvernig trommur voru notaðar þarna í galleiðunum. Þrælarnir toguðu á fyrsta slætti af fjórum og fóru til baka á þeim þriðja. Kannski hljómaði þetta ekki nógu vel með hægari takti.

Ég ætlaði að lesa mér til um hvernig trommur voru notaðar í rómverskum galleiðum en komst að því að þær voru líklega ekki notaðar yfirhöfuð. Þar að auki virðast Rómverjar ekki hafa notað galleiðuþræla sem er svolítið mikilvægt atriði í Ben-Hur.

Þegar kom til Rómar var margt undarlegt. Ég var sér í lagi hissa á að sjá keisarann Tíberíus í borginni því mig minnti endilega, og réttilega, að hann hafi verið í Kaprí á þessum tímapunkti.¹

Arabíski kaupmaðurinn sem leikur lykilhlutverk í Ben-Hur virðist nota sömu búninga og við sjáum í Lawrence of Arabia og Spartacus. Eitthvað grunar mig að föt hafi þróast töluvert á nær tveimur árþúsundum. Síðan er ég nokkuð viss um að „Arabar“ hafi verið töluvert öðruvísi þjóðernishópur en sýnt er í myndinni.

Það er merkilegt hve fáir minnast Jesúhluta Ben-Hur. Það er frekar plássfrekur kafli. Það er allt voðalega fyrirsjáanlegt. Það var samt gott að hafa T-laga kross þarna. Ég er samt frekar viss um að timbrið hafi ekki litið út eins og það hafi komið úr sögunarmyllu.

Þó ég sé sáttur við að hafa fengið tækifæri til að sjá Ben-Hur í bíó er það er meira kvikmyndasögulega séð áhugavert heldur en reynslunnar vegna. Myndin er ekki allslæm en ég sé ekki fyrir mér að horfa á hana aftur.

Maltin gefur ★★★⯪.

Óli gefur ★★⯪☆☆🫴.

¹ Af því ég man svo vel eftir Tíberíusi í þáttunum I, Claudius.

Project Hail Mary (2026) ★★★★⯪👍👍

Hvers vegna að senda vísindakennara til að bjarga heiminum?

Ryland Grace er öðruvísi söguhetja. Baksaga hans er að hann reyndi að fóta sig innan vísindaheimsins sem sameindalíffræðingur en þrátt fyrir innsæi og hugmyndaauðgi varð persónuleiki hans til þess að ferill hans brotlenti. Hann virðist hafa fundið köllun sína sem kennari sem kynnir nemendum sínum fyrir leyndardómum alheimsins á skemmtilegan hátt.

Síðan er Grace óvænt kallaður til að bjarga heiminum.

Þó hann sé oft glaðlyndur í gegnum Project Hail Mary er augljóslega djúp sorg í Grace. Hann felur sig á bak við þessa grímu og forðast af öllu afli að takast á við hlutverk sitt og örlög.

Project Hail Mary er á vissan hátt arftaki Amblin-mynda níunda áratugarins. Hún er sumsé meira Innerspace en Interstellar (sem betur fer). Við höfum fengið nokkrar slíkar í seinni tíð. Super 8, Attack the Block og auðvitað Dust Bunny. Þetta er mynd almennt ætluð yngra fólki en fullorðið fólk virðist almennt njóta hennar líka.

Leikstjórar Project Hail Mary eru Christpher Miller og Phil Lord. Ferill þeirra fór á fullt með Cloudy With a Chance of Meatballs en þeir urðu stjörnur fyrir að taka einhverja kjánalegustu hugmynd allra tíma, Legómynd, og búa til frábæra kvikmynd úr henni.

Miller og Lord áttu síðan að gera Star Wars myndina Solo en einhvern veginn fannst Disney það ekki ganga upp og Ron Howard var fenginn til að „bjarga“ málunum. Mikið hefði ég viljað að þeir hefðu fengið að klára sína útgáfu. Toppurinn er samt líklega að þeir hafa skrifað og framleitt, sundur og saman, Spider Verse-myndirnar.

Ég má reyndar til með að nefna að Lord og Miller stigu sín fyrstu skref með sjónvarpsþáttunum Clone High undir handleiðslu Bill Lawrence (Scrubs og Ted Lasso).

Söguhetja Project Hail Mary er í höndum Ryan Gosling og Sandra Hüller (Anatomie d’une chute) er líklega næst mest á tjaldinu. James Ortiz er síðan bjargið sem myndin treystir á.

Vísindi leika auðvitað lykilhlutverk í Project Hail Mary. Það er ekki kafað í smáatriði og líklega er ýmislegt sem ekki gengur alveg upp. Það eru samt ótal skemmtilegar hugmyndir í gangi og það er ekki ólíklegt að ég lesi bókina (eftir Andy Weir) við tækifæri.

Það sem skiptir mestu máli er að Project Hail Mary er jákvæð í garð vísinda. Það er ekki sjálfgefið á tímum þar sem við sjáum endalausar árásir á fólk og stofnanir innan þessa heims.

Þó gaurar eins og Elon Musk kalli eftir meira af svalri tækni og vísindum í vísindaskáldskap þá hefur það sjaldnast verið mikilvægasta hlutverk þessarar bókmenntagreinar (í víðum skilningi þess orðs). Þetta eru bækur, sjónvarpsþættir og kvikmyndir sem setja mikilvæg málefni í nýjan búning til þess að varpa nýju ljósi á þau.

Undir niðri fjallar Project Hail Mary um loftslagsbreytingar af mannavöldum.

Spurningin sem ég tel að myndi vekji er: Af hverju erum við ekki að berjast gegn loftslagsbreytingum af fullu afli þrátt fyrir að við vitum nákvæmlega hvað við ættum að vera gera? Við þurfum ekki að fljúga út í geim til að minnka mögulegan skaða, við þurfum bara að framkvæma hið augljósa og færa fórnir sem eru lítilvægar í stóra samhenginu.

Núna þarf ég að fara aðeins inn á höskuldasvæðið. Ekki sérstaklega alvarlegt en ef þið hafið lesið eitthvað af dómum mínum þá vitið þið hvernig ég er.

Þegar á líður myndina fáum við, óvænt ef við forðumst höskulda, nýja persónu.¹ Það er Rocky, geimvera sem er að reyna að bjarga eigin heimi á sama hátt og Grace ætlar að bjarga okkar heimi. Rocky er andlitslaus kísillífvera (eins og tröllin í Discworld).

Afrekið í hönnuninni á Rocky er að hann er andlitslaus. Það að vekja samkennd hjá áhorfendum með slíkri veru er magnað. Auðvitað reyndi ég, eins og örugglega flestir áhorfendur, að reyna að sjá andlit úr berginu en það er ekki til staðar.

Líklega skiptir höfuðmáli að Rocky er um það bil jafn oft brúða og hann er tölvumódel. Ég held að þetta skipti miklu þegar Grace reynir að eiga í samskiptum við þessa veru. Sambandið hefði örugglega ekki verið jafn mannlegt af Gosling hefði ekki séð félaga sinn.

Það er reyndar oft gagnrýnt hve fljótt þessir vinir ná að gera sig skiljanlega. Sjálfur er ég á að Rocky beri mesta ábyrgð á því enda býr hann yfir ójarðneskri tækni. Aðallega er ég þó sannfærður um að Project Hail Mary hefði ekki verið betri ef við hefðum eytt meiri tíma í þennan þátt myndarinnar.

Þetta vinasamband er auðvitað grunnur Project Hail Mary en stundum fannst mér brandararnir í samspili þeirra full ódýrir. Aftur á móti fannst mér brandarinn með „John Williams-laginu“ ótrúlega skemmtilegur þó enginn annar í salnum virtist fatta hvað var í gangi. Spielberg átti víst þessa hugmynd.

Maltin er almennt hættur stjörnugjöfum en fannst Gosling góður en myndin of löng.

Óli gefur ★★★★⯪👍👍

¹ Ég var reyndar höskuldaður af þrívíddarmódeli af Rocky.