Það er talsvert talað um háspennulínur um þessar mundir, einkum í tengslum við álverið í Straumsvík og mögulega stækkun þess. Nýjasta tískan hjá sveitastjórnarmönnum er að krefjast þess að fá sem flestar háspennulínur – sem reisa þarf vegna stækkunarinnar – lagðar í jörð. Stjórnendur álversins og stuðningsmenn stækkunarinnar passa sig á að blanda sér ekki í þessa umræðu, enda óttast þeir að tapa atkvæðagreiðslunni í Hafnarfirði.
Það er tvennt sem mér finnst skrítið við þessa umræðu. Annað er fjármálalegs eðlis, en hitt tæknilegs eðlis:
i) Nú er ljóst að það er miklu dýrara að leggja jarðstreng en loftlínur til rafmagnsflutninga. Efnið er dýrara, jarðvinnan meiri og fleiri mætti nefna. Þeir sem standa í orkuflutningum forðast því að leggja jarðstrengi nema þegar þeir neyðast til, s.s. inni í bæjum.
Er það ekki rétt skilið að búið sé að semja um kaupverðið á orkunni og flutningsverðið fyrir álverið? Það orkuverð hlýtur að miðast við tilteknar forsendur, s.s. hvort lagður sé strengur eða loftlína. Ætlar álverið að greiða viðbótarkostnaðinn ef sveitarstjórnir í Mosfellsbæ, Kópavogi og Hafnarfirði fara fram á lagningu jarðstrengs? Það væri þá ágætt að fá þá yfirlýsingu fram núna. Ef ekki liggur fyrir hver ætti að taka á sig viðbótarkostnaðinn: Alcan, orkufyrirtækin, Landsnet eða viðkomandi sveitarstjórnir – þá er allt tal um strengi í jörð marklaust mal.
ii) Munurinn á jarðstrengjum og loftlínum liggur ekki bara í kostnaðinum. Hann er líka tæknilegur. Þannig eru hætturnar á bilunum afar ólíkar. Loftlínur geta skaddast í óveðrum meðan jarðstrengir skemmast helst vegna þess að einhver asninn fer að moka á gröfunni sinni án þess að skoða réttu kortin.
ín þess að þekkja það nákvæmlega, geri ég ráð fyrir að bilanatíðnin sé hærri í loftlínunni en í jarðstrengjunum. Á hinn bóginn eru bilanir á jarðstreng að því leyti verri að það tekur lengri tíma að laga þær. Það getur þurft að grafa talsvert við erfiðar aðstæður og það tekur lengri tíma en að kalla út körfubíl.
Og hér gæti hnífurinn staðið í kúnni. Fyrir álver skiptir afhendingaröryggi orkunnar öllu máli. Ef straumurinn fer af kerskálanum, mega ekki margir klukkutímar líða áður en kerin fara að skemmast og tjónið verður óbætanlegt.
Þess vegna hlýtur sú spurning að vakna hvort orkuflutningar sem færu að stórum hluta fram með jarðstrengjum séu nægilega tryggir fyrir álverið í Straumsvík. Gæti Alcan, með tilliti til afhendingaröryggis, sætt sig við að orðið yrði við kröfum sveitarstjórnarmanna á höb.svæðinu um að leggja mestallt draslið í jörðu? Spyr sá sem ekki veit.
Hins vegar hljóta allir að vera sammála um nauðsyn þess að grafa Moggabloggið í jörð!